Shloka 3
पुष्पकविमानवर्णनम्
Description of the Pushpaka Vimana and Ravana’s Inner Palace
Devanagari script
मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम्।सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः।।5.9.3।।
Transliteration
mārgamāṇas tu vaidehīṃ sītām āyatalocanām |
sarvataḥ paricakrāma hanūmān arisūdanaḥ ||5.9.3||
Translation
敵を屈するハヌマーンは、四方を巡り歩き、ヴィデーハのシーター—大きな瞳の御方—をあらゆる所に求めて探し回った。
Word by Word
मार्गमाणःsearching
मार्गमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootमृग्/मार्ग् (धातु) + शानच् (प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः—‘searching’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrastive particle)
वैदेहीम्Vaidehi (Sita)
वैदेहीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक; नाम)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (singular)
सीताम्Sita
सीताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक; नाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; वैदेहीम् इत्यस्य अप्पोजिशन (apposition)
आयत-लोचनाम्broad-eyed
आयत-लोचनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआयत (प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: आयते लोचने यस्याः सा (broad-eyed)
सर्वतःeverywhere
सर्वतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वदिक्-पर्याय (adverb: ‘on all sides’)
परिचक्रामwent around
परिचक्राम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
अरि-सूदनःslayer of enemies
अरि-सूदनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक) + सूदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः: अरिणां सूदनः (slayer of enemies)
Context
Hanuman, the subduer of enemies, went around in search of the large-eyed Vaidehi.
Characters & Entities
H
HanumānS
SītāV
Vaidehī (Videha)FAQs
Dharma as faithful service: Hanumān’s righteous duty is tireless effort for Sītā’s welfare, grounded in truthfulness to his mission.
After entering Laṅkā, Hanumān systematically searches in every direction for Sītā.
Perseverance and loyalty—unstopping effort undertaken for another’s protection.