Shloka 5
अभिज्ञानमणि
प्रदानम् — The Signet Jewel as Proof and the Consolation of Sita
Devanagari script
स तथेति प्रतिज्ञाय मारुतिर्भीमविक्रमः।।।।शिरसा वन्ध्य वैदेहीं गमनायोपचक्रमे।
Transliteration
sa tatheti pratijñāya mārutir bhīmavikramaḥ | śirasā vandya vaidehīṁ gamanāyopacakrame ||
Translation
マールティは凄まじき武勇をもって「そのとおりに」と誓い、ヴァイデーヒーに頭を垂れて礼拝し、出立の支度に取りかかった。
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तथाso
तथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = 'so/thus'
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle)
प्रतिज्ञायhaving promised
प्रतिज्ञाय:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्रति+ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; धातुः ज्ञा, उपसर्गः प्रति; अर्थः 'having promised'
मारुतिःMaruti (Hanuman)
मारुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमारुति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भीमविक्रमःof formidable valor
भीमविक्रमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीम+विक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (भीमः विक्रमः यस्य)
शिरसाwith (his) head
शिरसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
वन्द्यhaving saluted
वन्द्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवन्द् (धातु)
Formल्यप्/तुमुनादि-समकक्ष क्त्वार्थक-अव्ययकृदन्त (gerund-like) 'vandya' = 'having saluted'; धातुः वन्द्
वैदेहीम्Vaidehi (Sita)
वैदेहीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गमनायfor going/departure
गमनाय:
Sampradana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for departure)
उपचक्रमेbegan/started
उपचक्रमे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप+क्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
Context
Hanuman possessed with fierce valour said to Vaidehi, 'so be it' and bowed his head, and offered salutations before he departed.
Characters & Entities
H
HanumānV
Vaidehī (Sītā)FAQs
Dharma is faithful service with humility: Hanumān combines firm commitment (pratijñā) with respectful reverence toward Sītā.
After assuring Sītā, Hanumān formally commits to the mission and prepares to return with the message to Rāma.
Hanumān’s devotion (bhakti/sevā) expressed through humility and reliability.