Shloka 34

त्रिजटास्वप्नवर्णनम्

Trijata’s Dream-Omens and the Rakshasis’ Reversal

Devanagari script

समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः।।5.27.34।।

पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम्।

Transliteration

samājaś ca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ ||5.27.34||

pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām |

Translation

また私は、歌と楽器の響きで騒がしい、集いし羅刹たちを見た。彼らは酒を飲み、赤き花鬘を掛け、赤き衣をまとっていた。

Word by Word

• लङ्का: Lanka
• लङ्का: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Feminine nominative singular)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• इयम्: this
• इयम्: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Pronoun, fem nom sg)

• पुरी: city
• पुरी: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Feminine nominative singular)

• रम्या: beautiful, delightful
• रम्या: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Feminine nominative singular); विशेषणम् (purī qualifies)

• स-वाजि-रथ-कुञ्जराः: with horses, chariots, and elephants
• स-वाजि-रथ-कुञ्जराः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + वाजि (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (अर्थतः बहुवचन-संग्रहः); बहुवस्तुसहितत्ववाचक ‘स-’ उपपदपूर्वक समासः; (having horses, chariots, and elephants)

• सागरे: in the ocean
• सागरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; सप्तमी एकवचन; (Locative singular)

• पतिता: fallen
• पतिता: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; (PPP, fem nom sg)

• दृष्टा: seen (as)
• दृष्टा: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; (PPP, fem nom sg)

• भग्न-गोपुर-तोरणा: with broken gateways and arches
• भग्न-गोपुर-तोरणा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक) + गोपुर (प्रातिपदिक) + तोरण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; (Feminine nominative singular); तत्पुरुषः (भग्ने गोपुरे तोरणे च यस्याः/यस्याम्)

Context

"I saw this delightful Lanka teeming with horses, chariots and elephants, archways and towers crumbling and falling into the ocean.

Characters & Entities

• rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Heedlessness and indulgence are shown as marks of decline: dharma requires restraint and clarity, not intoxicated revelry amid injustice.

What is the narrative situation?

Trijaṭā contrasts auspicious signs around Vibhīṣaṇa with the rākṣasa crowd’s noisy, indulgent behavior in her dream.

Which character virtue is emphasized?

Implicitly, the virtue of self-control (dama)—highlighted by its absence in the rākṣasas.