HomeRamayanaBala KandaSarga 7Shloka 23
Previous Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 7, Shloka 23

अमात्य-गुणवर्णनम्

The Virtues of Daśaratha’s Ministers and the Order of Governance

नाध्यगच्छद्विशिष्टं वा तुल्यं वा शत्रुमात्मनः ।

मित्रवान्नतसामन्तः प्रतापहतकण्टकः ॥

स शशास जगद्राजा दिवं देवपतिर्यथा ॥

nādhyagacchad viśiṣṭaṃ vā tulyaṃ vā śatrum ātmanaḥ |

mitravān natasāmantaḥ pratāpahatakaṇṭakaḥ ||

sa śaśāsa jagadrājā divaṃ devapatir yathā ||

彼は自らに勝る敵も、等しい敵すら見いださなかった。盟友に富み、近隣の王たちは恭順し、棘のごとき仇敵はその威力により打ち砕かれた。かくしてその世界の王は、神々の主が天界を治めるように統治した。

तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
तुbut
तु:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वय (contrast/continuation)
एवम्thus / in this way
एवम्:
सम्बन्ध (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
प्रभावस्यof (his) majesty/power
प्रभावस्य:
सम्बन्ध (Genitive qualifier of तस्य)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
धर्मज्ञस्यof the knower of dharma
धर्मज्ञस्य:
सम्बन्ध (Genitive adjective)
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: धर्मं जानाति इति (upapada-type); पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to 'तस्य/महात्मनः'
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: महा + आत्मन्; पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सुतार्थम्for the sake of a son
सुतार्थम्:
प्रयोजन (Purpose/हेतु-अर्थ)
TypeNoun
Rootसुत + अर्थ (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास: सुतस्य अर्थः (purpose of a son); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनार्थे (accusative of purpose)
तप्यमानस्यof (him) performing austerities
तप्यमानस्य:
सम्बन्ध (Genitive participial qualifier)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) → तप्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक, शानच्/मान)
Formवर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदे शानच्-प्रत्ययान्त (present participle, middle/passive sense): 'performing austerities'; पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to 'तस्य'
not
:
सम्बन्ध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
आसीत्was / existed
आसीत्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; 'was/existed'
वंशकरःlineage-continuing
वंशकरः:
कर्ता-सम्बन्धी विशेषण (of subject 'son')
TypeAdjective
Rootवंश + कर (प्रातिपदिके)
Formतत्पुरुष-समास: वंशं करोति इति; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् to 'सुतः'
सुतःa son
सुतः:
कर्ता (Kartā/Subject) (of 'आसीत्' with negation)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
D
Daśaratha
I
Indra (Devapati)
H
heaven (diva)

FAQs

Kṣatriya-dharma includes protecting order by subduing harmful forces; strength is framed as legitimate when used to remove “thorns” (oppressive enemies) and stabilize the realm.

The narration continues the eulogy of Daśaratha, emphasizing his political dominance, alliances, and secure rule.

Pratāpa (royal might) disciplined toward protection and stability, not mere conquest.