Sarga 20

Verse 1

तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम्।मुहूर्तमिव निस्संज्ञस्संज्ञावानिदमब्रवीत्।।।।

ヴィシュヴァーミトラの言葉を聞くや、王—諸王の虎—はしばし茫然となったが、やがて正気を取り戻し、次のように語った。

Verse 2

ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचन:।न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसै:।।।।

蓮華の眼をもつ我がラーマは、まだ十六歳にも満たぬ。羅刹どもと戦うに足るとは、いまは思えぬ。

Verse 3

इयमक्षौहिणी पूर्णा यस्याहं पतिरीश्वर:।अनया संवृतो गत्वा योद्धाऽहं तैर्निशाचरै:।।।।

この完備したアクシャウヒニーの大軍は、我が支配のもとにある。これに囲まれて出陣し、我自らあの夜行の者どもと戦おう。

Verse 4

इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदा:।योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि।।।।

我が従者たちは勇敢にして剛健、武器に通じ、羅刹の群れとも戦える者たちだ。ゆえに、ラーマを連れて行くのはふさわしくない。

Verse 5

अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि।यावत्प्राणान्धरिष्यामि तावद्योत्स्ये निशाचरै:।।।।

この私が弓を手に、戦場のただ中で守護となろう。命の息ある限り、夜にさまよう者どもと戦い続ける。

Verse 6

निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता।अहं तत्रागमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि।।।।

その聖なる誓行は、妨げなく、しかも堅く守られて成就するであろう。私が自らそこへ赴くゆえ、ラーマを連れて行くべきではない。

Verse 7

बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम्।न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारद:।।।।न चासौ रक्षसां योग्य: कूटयुद्धा हि ते ध्रुवम् ।

彼はまだ幼く、戦の学にも習熟しておらず、強弱の分別も知らぬ。武器の威力を備えず、戦いにも通じていない。まして羅刹に対するにふさわしくない。彼らは戦において必ずや狡猾だからだ。

Verse 8

विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे।।।।जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि।

ラーマと離れれば、私は一瞬たりとも生きてはいられぬ。聖仙の虎よ、ラーマを連れ去るべきではない。

Verse 9

यदि वा राघवं ब्रह्मन्नेतुमिच्छसि सुव्रत।।।।चतुरङ्गसमायुक्तं मया च सहितं नय।

おお婆羅門よ、善き誓いを具えた聖者よ——もし真にラグハヴァを連れて行こうとするなら、私もまた、四軍を伴って共に連れて行き給え。

Verse 10

षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक।।।।दु:खेनोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि।

おおカウシカよ、我が生誕より六万年が過ぎた。そしてこのラーマは苦難の末にようやく授かった子。ゆえに、そなたが彼を連れ去るのは相応しくない。

Verse 11

चतुर्णामात्मजानां हि प्रीति:परमिका मम।।।।ज्येष्ठं धर्मप्रधानं च न रामं नेतुमर्हसि।

まことに、四人の息子のうち、わたしのラーマへの愛が最も深い。しかも彼は長子であり、ダルマにおいて第一であるゆえ、ラーマを連れ去るのはふさわしくない。

Verse 12

किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च ते च के।।।।कथं प्रमाणा: के चैतान्रक्षन्ति मुनिपुङ्गव।

聖仙の中の最勝者よ、あのラクシャサたちの力はいかほどか。彼らは誰の子で、いったい何者なのか。姿形はどれほど大きく、誰が彼らを守っているのか。

Verse 13

कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम्।।।।मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन्मया वा कूटयोधिनाम्।3

ブラーフマナよ、あのラクシャサども――狡猾な戦い手たち――への報復は、ラーマによるべきか、我が軍勢によるべきか、それともこの私自身が行うべきか。

Verse 14

सर्वं मे शंस भगवन्कथं तेषां मया रणे।।।।स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसा:।4तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।।।

尊き御方よ、すべてを語ってください。戦場において、わたしはいかにして彼らに立ち向かうべきでしょうか。あのラクシャサたちは本性が邪悪で、武勇に驕り高ぶっているのです。これを聞いて、ヴィシュヴァーミトラは答えた。

Verse 15

सर्वं मे शंस भगवन्कथं तेषां मया रणे।।1.20.14।।स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसा:।4तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.20.15।।

尊き御方よ、すべてをお説きください――戦いにおいて、わたしはいかに彼らに向き合うべきでしょうか。あのラクシャサたちは本性が邪悪で、力に驕って高ぶっています。ダシャラタの言葉を聞き、ヴィシュヴァーミトラは答えて語った。

Verse 16

पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षस:।स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम्।।1.20.16।।महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृत:।

プラスタヤ（Pulastya）の系譜に生まれた、ラーヴァナ（Rāvaṇa）という羅刹がいる。梵天（Brahmā）より授かった恩寵の誓願により勢いを得て、三界を甚だしく悩ませる。大いなる力と武勇を備え、多くの羅刹に囲まれている。

Verse 17

श्रूयते हि महावीर्यो रावणो राक्षसाधिप:।।।।साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुने:।

まことに聞こえてくる。羅刹の王ラーヴァナ（Rāvaṇa）は大いなる武勇の持ち主であり、まさしくヴァイシュラヴァナ（Vaiśravaṇa、クベーラ Kubera）の弟、そして聖仙ヴィシュラヴァス（Viśravas）の子である。

Verse 18

यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबल:।।।।तेन सञ्चोदितौ द्वौ तु राक्षसौ वै महाबलौ।मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यत:।।।।

その強大なる者が自ら供犠を乱さぬ時には、二人の強き羅刹—マーリーチャ（Mārīca）とスバーフ（Subāhu）—をそそのかし、ヤジュニャ（yajña）に障りをなさしめる。

Verse 19

यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबल:।।1.20.18।।तेन सञ्चोदितौ द्वौ तु राक्षसौ वै महाबलौ।मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यत:।।1.20.19।।

その強大なる者が自ら供犠を妨げぬ時、二人の強き羅刹—マーリーチャ（Mārīca）とスバーフ（Subāhu）—を差し向け、ヤジュニャ（yajña）を阻む。

Verse 20

इत्युक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा।न हि शक्तोऽस्मि सङ्ग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मन:।।।।

その聖仙にそう告げられると、王はその時、仙人に答えた。「あの邪悪な心の者に、戦場で立ち向かう力が私にはありません。」

Verse 21

स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके।मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान्गुरु:।।।।

ゆえに、ダルマを知る御方よ、我が幼き子に—そして幸薄きこの私にも—ご慈悲をお垂れください。あなたこそ我がグル（師）にして、まことの神聖なる依り処です。

Verse 22

देवदानवगन्धर्वा यक्षा:पतगपन्नगा:।न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि।।।।

デーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、鳥や蛇でさえ、戦場でラーヴァナに耐えられぬ。まして人間がどうして耐えられようか。

Verse 23

स हि वीर्यवतां वीर्यमादत्ते युधि राक्षस:।तेन चाहं न शक्तोऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलै:।।।।सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजै:।

あのラークシャサは戦場で、勇者の勇気と力を奪い取ります。ゆえに、聖仙の中の最勝者よ、私は彼ともその軍勢とも戦えません。軍を率いて行こうとも、あるいは我が子らと共にあろうとも。

Verse 24

कथमप्यमरप्रख्यं सङ्ग्रामाणामकोविदम्।बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम्।।।।

ブラフマンよ、たとえ我が子が天人のごとく見えようとも、戦の道には通じておらず、まだ幼子です。いかなる口実があろうとも、私はこの幼い息子を差し出しはしません。

Verse 25

अथ कालोपमौ युध्दे सुतौ सुन्दोपसुन्दयो:।।।।यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम्।

さらに、スンダとウパスンダの二人の子は、戦場において死そのもののごとく恐るべき者であり、まさに彼らが汝らの祭祀を妨げる。ゆえに、我が子を渡すことはできぬ。

Verse 26

मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ।तयोरन्यतरेणाहं योध्दा स्यां ससुहृद्गण:।।।।

マーリーチャとスバーフは力強く、よく鍛えられている。信頼する味方たちを伴えば、二人のうち少なくとも一人とは戦える。

Verse 27

इति नरपतिजल्पनाद्द्विजेन्द्रंकुशिकसुतं सुमहान्विवेश मन्यु:।सुहुत इव मखेऽग्निराज्यसिक्तस्समभवदुज्ज्वलितो महर्षिवह्नि:।।।।

王がそのように語ると、クシカの子にして賢者の中の第一である彼の胸に、甚だ大いなる憤りが入り込んだ。供火が澄ましバターを注がれて燃え盛るように、その大聖仙は怒りの炎となって赫々と燃え上がった。

Verse 28

この完備したアクシャウヒニーの大軍は、我が支配のもとにある。これに囲まれて出陣し、我自らあの夜行の者どもと戦おう。