Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

मन्थराप्रवेशः

Manthara Observes Ayodhya and Incites Kaikeyi

अतिमात्रप्रहर्षोऽयं किं जनस्य च शंस मे।कारयिष्यति किं वापि सम्प्रहृष्टो महीपतिः।।।।

atimātrapraharṣo 'yaṃ kiṃ janasya ca śaṃsa me |

kārayiṣyati kiṃ vāpi samprahṛṣṭo mahīpatiḥ || 2.7.9 ||

なぜ人々の歓喜はこれほどまでに大きいのか。告げよ—喜びに満ちた王は何をなさしめようとしているのか。

अति-मात्र-प्रहर्षःexcessive joy
अति-मात्र-प्रहर्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअति (अव्यय) + मात्रा (प्रातिपदिक) + प्रहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (कर्ता) एकवचनम्; समासार्थः: अतिमात्रः प्रहर्षः = 'excessive joy'
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; सर्वनाम
किम्why/what
किम्:
Prayojana/Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रश्न (interrogative): 'what/why?'
जनस्यof the people
जनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचनम्
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम् (conjunction): 'and'
शंसtell/declare
शंस:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√शंस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्
मेto me
मे:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी एकवचनम् (enclitic); here चतुर्थी (सम्प्रदान): 'to me'
कारयिष्यतिwill have (something) done
कारयिष्यति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) causative √कारय्
Formलृट् (भविष्यत्/Future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिच्-प्रत्यय (causative): 'will cause to be done'
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रश्न: 'what?'
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्ययम् (disjunctive particle): 'or'
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle): 'also/even'
सम्प्रहृष्टःdelighted
सम्प्रहृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-√हृष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विशेषणम् महीपतिः प्रति
महीपतिःking
महीपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (कर्ता) एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: 'lord of the earth'

Why do the people look exceedingly happy? Tell me, what the king with great delight is proposing to do?

M
Mantharā
M
mahīpati (King Daśaratha, by context)
J
janāḥ (people)

FAQs

The verse points to the dharmic link between king and people: public joy often reflects a righteous royal decision; it also cautions that one should seek truth (satya) through reliable explanation.

Mantharā presses the attendant for the reason behind the extraordinary happiness in Ayodhyā and asks what the king is planning.

From the narrative lens, it highlights the importance of truth-seeking (satya-anveṣaṇa) through direct questioning, even though Mantharā’s motives may be self-serving.