Shloka 12
मन्थराप्रवेशः
Manthara Observes Ayodhya and Incites Kaikeyi
Devanagari script
धात्र्यास्तु वचनं शृत्वा कुब्जा क्षिप्रममर्षिता।कैलासशिखराकारा त्प्रासादादवरोहत।।।।
Transliteration
dhātryās tu vacanaṃ śrutvā kubjā kṣipram amarṣitā | kailāsaśikharākārāt prāsādād avarohata ||
Translation
侍女の言葉を聞くや、せむしの女はたちまち憤りに燃え、カイラーサ山の峰のごとくそびえる宮殿から急ぎ降りていった。
Word by Word
धात्र्याःof the nurse/maid
धात्र्याः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधात्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचनम्
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle): contrast/emphasis
वचनम्words/speech
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (कर्म) एकवचनम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund): 'having heard'
कुब्जाthe hunchback (Manthara)
कुब्जा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुब्जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (कर्ता) एकवचनम्
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययम् (adverb): 'quickly'
अमर्षिताangered
अमर्षिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअमर्षित (कृदन्त, √मृष् with neg/privative a-)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle) स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; 'angered/indignant'
कैलास-शिखर-आकारात्from (a palace) resembling Kailasa's peak
कैलास-शिखर-आकारात्:
Apādāna (अपादान)
TypeAdjective
Rootकैलास (प्रातिपदिक) + शिखर (प्रातिपदिक) + आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी (अपादान) एकवचनम्; विशेषणवत् प्रासादात् प्रति; समासार्थः: कैलासस्य शिखरस्य आकारः यस्य (तस्मात्)
प्रासादात्from the palace
प्रासादात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी (अपादान) एकवचनम्
अवरोहतdescended
अवरोहत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-√रुह् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
Context
The malevolent Manthara on fire with fury reached Kaikeyi lying upon her couch and said:
Characters & Entities
M
Mantharā (kubjā)P
palace (prāsāda)FAQs
The verse foreshadows how uncontrolled resentment disrupts dharma: indignation becomes the motive force that soon undermines rightful succession and family harmony.
Mantharā, angered by the news of Rāma’s installation, hastens down from the palace to act.
A negative trait is highlighted—Mantharā’s impulsive anger—serving as a moral contrast to Rāma’s jitakrodha.