Sarga 48

Verse 1

तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।

ラーマに従って行き、のちに都へ戻った市民たちは、ことごとく沈み込み、甚だしく苦しめられていた。涙に濡れた眼で、悲嘆と死を願う思いに押し潰され、まるで命の息が去り、心の決意が空になったかのようであった。

Verse 2

तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।

ラーマに従って行き、のちに都へ戻った市民たちは、ことごとく沈み込み、甚だしく苦しめられていた。涙に濡れた眼で、悲嘆と死を願う思いに押し潰され、まるで命の息が去り、心の決意が空になったかのようであった。

Verse 3

स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैस्समावृता।अश्रूणि मुमुचुस्सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः।।2.48.3।।

人々はそれぞれ自らの家に帰り、子や妻に囲まれながら、皆が涙をこぼして泣き崩れ、顔は涙に覆われた。

Verse 4

न चाहृष्यन् नचामोदन् वणिजो न प्रसारयन्।न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः।।2.48.4।।

誰も喜ばず、誰も心弾ませなかった。商人たちは売り物を並べず、市の品々は輝きを失い、家々の者は食事すら作らなかった。

Verse 5

नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.48.5।।

損失を見ても嘆かず、大きな富を得ても喜ばなかった。母でさえ、初めての子—長子—を授かっても、幸福を感じなかった。

Verse 6

गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम्।व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान्।।2.48.6।।

家ごとに女たちは泣き、夫が家に戻ると、悲しみに駆られて彼らを責めた。その言葉は、象使いの鉤のように鋭く胸を刺した。

Verse 7

किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारै: किं धनेन वा।पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम्।।2.48.7।।

彼らに家が何の役に立とうか。妻や財も何の益があろう。ラ―ガヴァ（ラーマ）を拝さぬ者に、子らや歓楽が何の価値を持とうか。

Verse 8

एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मण स्सह सीतया।योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने।।2.48.8।।

この世で真に幸いで高貴なる人は、シーターと共にカクッツタ族のラーマに従い、森にてお仕えするラクシュマナただ一人である。

Verse 9

आपगाः कृतपुण्यास्ता पद्मिन्यश्च सरांसि च।येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि।।2.48.9।।

福徳を積んだに違いない、あの川々、蓮の池、湖沼は幸いである。清らかな水に身を沈め、カクッツタ（ラーマ）がそこで沐浴なさるのだから。

Verse 10

शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः।आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः।।2.48.10।।

美しい林に満ちた森、広々と流れる河川、なだらかな斜面をもつ山々は、森に住まうカクッツタ家の裔—ラーマ—の輝きをいっそう増すであろう。

Verse 11

काननं वापि शैलं वा यं रामोऽधिगमिष्यति।प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम्।।2.48.11।।

ラーマが赴くいかなる森であれ山であれ、愛しい客を迎えるように彼を迎え、敬いなくしてはおくまい。

Verse 12

विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरि धारिणः।राघवं दर्शयिष्यन्ति नगा भ्रमरशालिनः।।2.48.12।।

色とりどりの花を冠し、多くの房を重く垂らし、蜂の群れに満ちた木々は、ラグハヴァの前に現れ、まるで挨拶するかのように迎えるであろう。

Verse 13

अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च।दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम्।।2.48.13।।

憐れみゆえに、季節外れであっても、山々はラーマが来たとき、最上の花と実とを示すであろう。

Verse 14

प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः।विदर्शयन्तो विविधान् भूयश्चित्रांश्च निर्झरान्।।2.48.14।।

山々は澄みきった水を湧き出させ、さまざまに美しい滝や流れを幾度も現すであろう。

Verse 15

पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्।यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः।।2.48.15।।

山頂の木々はラグハヴァを喜ばせる。ラーマのあるところに恐れはなく、また彼のあるところに恥辱も敗北もない。

Verse 16

स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च।पुरा भवति नोदूरादनुगच्छाम राघवम्।।2.48.16।।

彼はまことに勇士にして大いなる腕を持つ、ダシャラタの子である。彼が我らから遠く離れぬうちに、ラグハヴァに従おう。

Verse 17

पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः।स हि नाथो जनस्यास्य स गति स्सपरायणम्।।2.48.17।।

かくも大いなる御方の御足の影さえ安らぎである。彼こそこの民の守護者—彼は彼らの道であり、目的であり、最高の帰依処である。

Verse 18

वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्।इति पौरस्त्रियो भर्तृ़न् दुखार्तास्तत्तदब्रुवन्।।2.48.18।।

「わたしたちはシーターにお仕えします。あなたがたはラाघヴァにお仕えなさい。」こうして都の女たちは悲嘆に責められ、夫たちにさまざまに語った。

Verse 19

युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति।सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति।।2.48.19।।

森においてはラाघヴァがあなたがたの安寧と守りを整え、シーターもまた女たちの安泰と福祉を保ってくださる。

Verse 20

को न्वनेनाऽप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च।सम्प्रियेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा।।2.48.20।।

人々が悲しみに喉を詰まらせ、この住まいが喜びを失って耐え難いものとなった今、憂いに心を奪われた者のうち、いったい誰がここでの暮らしを楽しめようか。

Verse 21

कैकेय्या यदि चे द्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत्।न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः।।2.48.21।।

もしこの国が不義のままカイケーイーの手に落ち、わたしたちが守りなき者のように置き去りにされるなら、命そのものに何の価値があろう。まして子らに何の意味があり、まして財に何の意味があろうか。

Verse 22

यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात्।कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी।।2.48.22।।

権勢と栄華のために、子も夫も捨て去ったその女——一族の汚名たるカイケーイーが、いったい誰を赦すというのか。

Verse 23

कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि।जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे।।2.48.23।।

カイケーイーが生きているかぎり、我らは—生きているかぎり—この国に雇われ人のように住みはしない。子らにかけても誓う。

Verse 24

या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा।कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम्।।2.48.24।।

大地の主の御子を、情けなく追放したその女——不義にして邪悪な振る舞いの彼女のもとで、誰が安らかに生きられようか。

Verse 25

उपद्रुतमिदं सर्वमनालम्बमनायकम्।कैकेय्या हि कृते सर्वं विनाशमुपयास्यति।।2.48.25।।

この国土はことごとく災いに打たれ、支えもなく、まことの導き手もない。カイケーイーのために、すべては滅びへと向かう。

Verse 26

न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः।मृते दशरथे व्यक्तं विलापस्तदनन्तरम्।।2.48.26।।

ラーマが追放されれば、王は長くは生きられぬ。ダシャラタが没すれば、その後に来るのは明らかに嘆きの声である。

Verse 27

ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्या स्सुदुर्गताः।राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत।।2.48.27।।

功徳が尽きたかのように深い窮地に落ちた汝らよ――望むなら毒を飲め。あるいはラाघヴァに従え。さもなくば、知られぬ地へ去れ。

Verse 28

मिथ्याप्रव्राजितो राम स्ससीत स्सहलक्ष्मणः।भरते सन्निसृष्टास्स्म स्सौनिके पशवो यथा।।2.48.28।।

ラーマはシーターとラクシュマナを伴い、欺きによって追放された。しかも我らは、屠り手に渡される家畜のように、バラタに引き渡されたのだ。

Verse 29

पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।

ラーマはラクシュマナの兄で、肌は黒く、顔は満月のごとく、肩は広く、敵を屈する者。蓮華の眼をもち、腕は膝に届くほど長い。

Verse 30

पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।

彼はまず先に挨拶し語りかけ、性は柔和で甘く、言葉は真実、力は大いなる者。万人に愛され、月のように見目麗しい。

Verse 31

पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।

まことに、あの大車戦士は――人中の虎、酔える象のごとき威力を備え――森を巡り歩きつつ、その林野さえも美しく飾るであろう。

Verse 32

तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः।चुक्रुशु र्दुःखसन्तप्ता मृत्योरिव भयागमे।।2.48.32।।

このように都の女たちは嘆き悲しみ、苦しみに焼かれて叫び声を上げた。まるで死の到来のごとき恐怖が迫ったかのように。

Verse 33

इत्येवं विलपन्तीनां स्त्रीणां वेश्मसु राघवम्।जगामास्तं दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.48.33।।

女たちが家々でこのようにラाघヴァを嘆くあいだに、太陽は沈み、夜が訪れた。

Verse 34

नष्टज्वलनसन्तापा प्रशान्ताध्यायसत्कथा।तिमिरेणाभिलिप्तेव सा तदा नगरी बभौ।।2.48.34।।

そのとき都は、闇を塗りつけられたかのようであった。聖火のぬくもりは失われ、聖典の学びと読誦の善き語りも静まり返った。

Verse 35

उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया।अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम्।।2.48.35।।

商人の市は静まり、喜びは失われ、頼みも絶えた。アヨーディヤーの都は、星を失った天空のようであった。

Verse 36

तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरायथा सुते भ्रातरि वा विवासिते।विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतसस्सूतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत्।।2.48.36।।

ラーマのゆえに女たちは深い悲嘆に打たれ、まるで我が子や兄弟が追放されたかのようであった。嘆きに沈み、哀れで心も乱れ、声をあげて泣いた。彼は彼女らにとって、まことに自らの子以上の存在であった。

Verse 37

प्रशान्तगीतोत्सवनृत्तवादनाव्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया।तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सामहार्णव स्सङ्क्षपितोदको यथा।।2.48.37।।

歌も祭りも舞も楽の音も鎮まり、喜びは追われ、市の店先は閉ざされた。そのときアヨーディヤーの都は、水の退いた大海のように見えた。