Valmiki Ramayana 2.46.26 — Ayodhya Kanda, Sarga 46, Shloka 26

तमसातीरवासः

Night on the Bank of the Tamasa and the Stratagem to Elude the Citizens

Devanagari script

सूतस्तत स्सत्त्वरितः स्यन्दनं तैर्हयोत्तमैः।योजयित्व्राऽथ रामाय प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत्।।2.46.26।।

Transliteration

sūtas tataḥ sa tvaritaḥ syandanaṁ tair hayottamaiḥ |

yojayitvā 'tha rāmāya prāñjaliḥ pratyavedayat ||2.46.26||

Translation

そこで御者は急ぎ、優れた馬たちで車を繋ぎ、合掌してラーマに申し上げた。

Word by Word

• सूतः: the charioteer
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/देशवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• सः: he
• सः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सूतः)

• त्वरितः: hastened
• त्वरितः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वरित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP from √त्वर्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सूतः)

• स्यन्दनम्: chariot
• स्यन्दनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्यन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (usage varies), द्वितीया, एकवचन

• तैः: with those
• तैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (हयोत्तमैः)

• हयोत्तमैः: with excellent horses
• हयोत्तमैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: हय + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: उत्तमाः हयाः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• योजयित्वा: having yoked
• योजयित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• रामाय: to Rama
• रामाय: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• प्राञ्जलिः: with folded palms
• प्राञ्जलिः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (प्र + अञ्जलि) ‘folded hands’; विशेषणम् (सूतः)

• प्रत्यवेदयत्: reported/informed
• प्रत्यवेदयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-अव-विद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Thereupon the charioteer hurriedly harnessed the splendid horses to the chariot and informed Rama with folded hands:

Characters & Entities

• Sumantra (sūta)
• Rama
• chariot (syandana)
• horses (hayottama)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as service (sevā) within rightful order: Sumantra performs his duty promptly and respectfully, supporting Rama’s lawful course.

What is the narrative situation?

Sumantra prepares the chariot and formally informs Rama that it is ready.

Which character virtue is emphasized?

Faithful service and respect—shown through haste in duty and folded hands in address.