Sarga 26

Verse 1

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्संप्रस्थितो वनम्।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः।।।।विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया।।।।

カウサリヤーに礼拝し、母が吉祥の儀礼を修めたのち、ラーマは森へと旅立った。最も正しきダルマの道に堅く立って。王子は人々に囲まれた王道へと進み入り、歩むほどに輝きを放ち、その徳の力によって民の心をかき立てるかのようであった。

Verse 2

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्संप्रस्थितो वनम्।कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः।।2.26.1।।विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया।।2.26.2।।

ラーマはカウサリヤーに恭しく礼拝し、母が彼のために吉祥の祝福儀礼を行うと、最も正しき法の道に堅く立って森へと旅立った。王子は自らの光輝に照り映え、人々に囲まれた王道へと進み出る。その徳のすぐれた力によって、民の心をまるで攪拌するかのように揺り動かした。

Verse 3

वैदेही चापि तत्सर्वं न शुश्राव तपस्विनी।तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम्।।।।

ヴァイデーヒー（シーター）は、灌頂のための清浄な苦行に没していたため、それら一切の出来事を聞き取らなかった。彼女の胸にはただ、皇太子の戴冠のことのみがあった。

Verse 4

देवकार्यं स्वयं कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना।अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्रं प्रतीक्षते।।।।

神々への務めの礼拝を自ら果たし終えると、シーターは—感謝に満ち、心喜び、王家の務めにも通じて—王子の到来を待った。

Verse 5

प्रविवेशाथ रामस्तु स्वं वेश्म सुविभूषितम्।प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः।।।।

やがてラーマは、華やかに飾られ、喜ぶ人々で満ちた自邸に入った。しかし慎みの恥じらいゆえ、顔を少し伏せて歩んだ。

Verse 6

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम्।अपश्यच्छोकसन्तप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम्।।।।

そのときシーターは跳ね起き、震えながら夫を見た。悲しみに灼かれ、憂いの思いにより感覚が乱れていた。

Verse 7

तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम्।तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः।।।।

彼女を見て、法に生きるラाघヴァは胸に宿る悲しみに耐えられず、ついにそれはあふれ出て外に現れた。

Verse 8

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम्।आह दुःखाभिसन्तप्ता किमिदानीमिदं प्रभो।।।।

顔色が失せ、汗に濡れ、憤りに燃える彼を見て、悲しみに灼かれるシーターは言った。「我が主よ、いまこれは何事ですか。」

Verse 9

अद्य बार्हस्पत श्श्रीमान्युक्तः पुष्योऽनु राघव।प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः।।।।

ラाघヴァよ、今日—吉祥なるプシュヤのもと、ブリハスパティの加護を受けて—賢きバラモンたちは、この日こそ（灌頂の）ふさわしき日と告げた。なのに、なぜ心沈むのか。

Verse 10

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च।आवृतं वदनं वल्गु छत्रेणापि विराजते।।।।

いかなるゆえに、百の骨をもつ白き天蓋が水の泡のように覆っているのに、汝の愛らしき御顔は今日、輝きを放たぬのか。

Verse 11

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्।चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम्।।।।

いかなるゆえに今日、蓮華のごとき眼をもつあなたの御顔は、月や白鳥のように輝く優れた扇であおがれていないのですか。

Verse 12

वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ।स्तुवन्तो नात्र दृश्यन्ते मङ्गलैः स्सूतमागधाः।।।।

人中の雄よ、喜びに満ちて吉祥の言葉であなたを讃えるはずの雄弁な讃歌者たちが、ここには見えません。御者の詩人スータも、マガダの歌い手も現れないのです。

Verse 13

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः।मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः।।।।

なぜヴェーダに通じたバラモンたちは、定められた作法に従い、灌頂を受けるべきあなたの御頭に、儀礼の蜜と凝乳の混ぜ物を注がないのですか。

Verse 14

न त्वां प्रकृतय स्सर्वा श्श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः।अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा।।।।

なぜ国の重臣たちも、飾りをまとった組合の長たちも、また都と郷里の民も、あなたに随従してお供しようとしないのですか。

Verse 15

चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषितैः।मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः।।।।

なぜ黄金に飾られ、四頭の俊足の馬をつないだ主たる儀礼の御車が、あなたの前を進まないのですか。

Verse 16

हस्ती चाग्रत श्श्रीमां स्तव लक्षणपूजितः।प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरि प्रभः।।।।

なぜ、勇士よ、旅立ちの行列の先頭に、吉祥の象が見えぬのですか。尊い瑞相をもって礼敬され、黒雲や山のように輝くその象が。

Verse 17

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन।भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरस्कृतम्।।।।

また、麗しき御方よ、勇士よ、慣例どおり、黄金で飾られた吉祥の御座を先に捧げ持ち、従者たちが先行する姿も見えません。

Verse 18

अभिषेको यथा सज्जः किमिदानीमिदं तव।अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते।।।।

灌頂の儀が整えられているのに、なぜ今このようなお姿なのですか。お顔にはかつてない蒼白さがあり、喜びも見えません。

Verse 19

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः।सीते तत्र भवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्।।।।

彼女がそのように嘆くと、ラグ族の喜びであるラーマは言った。「シーターよ、あちらで父上が、私を森へと追放なさるのだ。」

Verse 20

कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि।शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम।।।।

ジャーナキーよ、偉大なる家系に生まれ、ダルマを知りそれを実践するあなたよ、聞いてください。これがどのように順を追って私に降りかかったかを語りましょう。

Verse 21

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन च।कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ।।।।

わが父、真実の誓いに堅く従うダシャラタ王は、かつて母カイケーイーに二つの大いなる恩寵（恩願）を授けました。

Verse 22

तयाऽद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते।प्रचोदित स्स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः।।।।

今日、王が私の灌頂（即位の聖礼）の支度をしていた折、彼女は約束の恩願を迫りました。「ダルマ」を持ち出して、王を事実上従わせたのです。

Verse 23

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया।पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः।।।।

私はダンダカの森に十四年住まねばなりません。さらに父は、バラタを摂政たる皇太子に任じました。

Verse 24

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन।।।।बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम।।।।

それゆえ私は、寂しい森へ旅立つ前にあなたに会いに来ました。バラタの前では、決して私のことを語ってはなりません。賢者は、自分の前で他者が讃えられるのを耐えがたいものとするからです。ゆえに、バラタの前で私の徳を語らないでください。

Verse 25

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन।।2.26.24।।बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम।।2.26.25।।

私は、寂しい森へ旅立つ前に、あなたに会いに来た。バラタの前では、決して私のことを語ってはならない――賢者は、自分の前で他者が讃えられるのを耐えがたい。ゆえに、バラタの前で私の徳を述べてはならぬ。

Verse 26

नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदाचन।अनुकूलतया शक्यं समीपे त्वस्य वर्तितुम्।।।।

また、彼から特別な庇護をいつでも期待してはならない。和やかに従い、心を合わせてこそ、彼のそばに留まることができる。

Verse 27

तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम्।स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः।।।।

王は彼に、代々受け継がれる摂政（ユヴァラージャ）の位を授けた。ゆえに、シーターよ、彼のご厚意を得るよう努めよ――とりわけ王のご厚意を。

Verse 28

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोस्समनुपालयन्।वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनी।।।।

私もまた、父の誓いを守るため、今日このまま森へ赴く。心を定めよ、強き意志の人よ。

Verse 29

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्।व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयाऽनघे।।।।

私が、聖仙たちの住まう森へ去ったなら、吉祥にして汚れなき人よ、誓戒を守り、斎（さい）と断食に身を捧げよ。

Verse 30

काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि।वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः।।।।

朝早く起き、定めの作法に従って家の神々を礼拝したのち、我が父ダシャラタ――人々の王――に拝礼すべきである。

Verse 31

माता च मम कौशल्या वृद्धा सन्तापकर्शिता।धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्त स्सम्मानमर्हति।।।।

我が母カウシャリヤーは老い、悲しみによって衰えている。ゆえにダルマを第一として、あなたは彼女にふさわしい敬意と尊崇を捧げるべきである。

Verse 31

माता च मम कौशल्या वृद्धा सन्तापकर्शिता।धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्त स्सम्मानमर्हति।।।।

我が母カウシャリヤーは老い、悲しみによって衰えている。ゆえにダルマを第一として、あなたは彼女にふさわしい敬意と尊崇を捧げるべきである。

Verse 32

वन्दितव्याश्च ते नित्यं या श्शेषा मम मातरः।स्नेह प्रणयसम्भोगै स्समा हि मम मातरः।।।।

また、わが他の母上たちをも、常に礼拝し敬いなさい。愛と情と奉仕の務めにおいて、わが母上たちは皆、私にとって等しく尊いのです。

Verse 33

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः।त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम।।।।

そして何よりも、バラタとシャトルグナをよく見守りなさい。兄として、また子として遇しなさい。私にとって彼らは命の息よりも愛しいのです。

Verse 34

विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन।स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च।।।।

バラタの心に背くことを決してしてはなりません。彼は今や王であり、この国土と王家の正当なる主なのです。

Verse 35

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः।राजान स्सम्प्रसीदन्ति कुप्यन्तिच विपर्यये।।।।

王は、徳ある振る舞いと怠りない奉仕によって敬われれば慈しみを示す。しかしその逆であれば、怒りを起こす。

Verse 36

औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः।समर्थान्सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः।।।।

王たる者は、たとえ実子であっても害をなすなら捨て去り、また一族でなくとも有能な人々を受け入れ、取り立てる。

Verse 37

सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञस्समनुवर्तिनी।भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा।।।।

ゆえに、吉祥なるあなたよ、王に従いここに住みなさい。バラタの正法に心を寄せ、真実と聖なる誓願に堅く立ちなさい。

Verse 38

अहं गमिष्यामि महावनं प्रियेत्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि।यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्य चित्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम।।।।

愛しい人よ、私は大いなる森へ赴く。だが、麗しきあなたはここに留まりなさい——いかなる形でも誰をも傷つけぬために。これは私の言葉であり、あなたはこれを成し遂げねばならない。