Valmiki Ramayana 2.26.19 — Ayodhya Kanda, Sarga 26, Shloka 19

अयोध्याकाण्डे षड्विंशः सर्गः

Rama’s Departure and Sita’s Questions; Disclosure of Exile and Counsel on Courtly Conduct

Devanagari script

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः।सीते तत्र भवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम्।।।।

Transliteration

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ | sīte tatra bhavān tātaḥ pravrājayati māṃ vanam ||

Translation

彼女がそのように嘆くと、ラグ族の喜びであるラーマは言った。「シーターよ、あちらで父上が、私を森へと追放なさるのだ。」

Word by Word

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• इव: as if
• इव: उपमा (Simile/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle 'as if')

• विलपन्तीम्: lamenting
• विलपन्तीम्: कर्म-विशेषण (Object modifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + √लप् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (ताम्) विशेषण

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रोवाच: said/spoke
• प्रोवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• रघु-नन्दनः: Rama (descendant of Raghu)
• रघु-नन्दनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रघु (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (रघोः नन्दनः = descendant/joy of Raghu); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सीते: O Sita
• सीते: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण (Spatial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb 'there')

• भवान्: the venerable one (he)
• भवान्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (honorific 2nd person); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तातः: father
• तातः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (भवान् तातः) apposition

• प्रव्राजयति: banishes/sends away
• प्रव्राजयति: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √व्रज् (धातु, णिच् causative)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative)

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; द्वितीया, एकवचन

• वनम्: to the forest
• वनम्: गन्तव्य/कर्म (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे द्वितीया (to/towards)

Context

O Sita! my venerable father is banishing me to the forest, said Rama, the scion of the Raghus, the joy of the Raghu race, seeing her thus lamenting.

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Daśaratha (father implied by 'tātaḥ')
• forest (vana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya and filial duty: Rāma states the truth plainly and frames the exile as his father’s command—setting the stage for obedience as dharma.

What is the narrative situation?

Rāma finally reveals to Sītā the decisive fact: Daśaratha is ordering his banishment to the forest.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s truthfulness and steadiness—he communicates the painful reality directly, without agitation.