Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 17, Shloka 4

रामस्य राजमार्गगमनम्

Rama’s Progress along the Royal Highway

चन्दनानां च मुख्यानामगरूणां च सञ्चयैः।।2.17.3।।उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकोशाम्बरस्य च। अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैस्स्फाटिकैरपि।।2.17.4।।शोभमानमसंबाधैस्तं राजपथमुत्तमम्। संवृतं विविधैःपुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि।।2.17.5।।

candanānāṃ ca mukhyānām agarūṇāṃ ca sañcayaiḥ || 2.17.3 ||

uttamānāṃ ca gandhānāṃ kṣaumakośāmbarasya ca | aviddhābhiś ca muktābhir uttamaiḥ sphāṭikair api || 2.17.4 ||

śobhamānam asaṃbādhais taṃ rājapatham uttamam | saṃvṛtaṃ vividhaiḥ puṣpair bhakṣyair uccāvacair api || 2.17.5 ||

ここでは連続の形で同じ描写が続く。王の大路は上等の白檀とアガル(沈香)、妙なる香と白絹に満ち、清らかな真珠と優れた水晶が輝き、さまざまな花と多様な供食で覆われていた。

ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तम्that
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
राजपथम्royal road
राजपथम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमास
दिविin heaven
दिवि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in heaven’
देवपथम्path of the gods
देवपथम्:
Upamana (उपमान/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषसमास
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (comparative particle) = ‘as/like’
दध्यक्षतहविर्लाजैःwith curd, rice-grains, oblations, and puffed rice
दध्यक्षतहविर्लाजैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootदधि (प्रातिपदिक) + अक्षत (प्रातिपदिक) + हविस् (प्रातिपदिक) + लाज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्वः (curd, unbroken rice, oblation, puffed rice)
धूपैःwith incense
धूपैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootधूप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
अगरुचन्दनैःwith agaru and sandalwood
अगरुचन्दनैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअगरु (प्रातिपदिक) + चन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—इतरेतर-द्वन्द्वः
नानाvarious
नाना:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय)
Formअव्यय used adjectivally = ‘various’
माल्योपगन्धैःwith garlands and perfumes
माल्योपगन्धैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमाल्य (प्रातिपदिक) + उपगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (garlands and fragrances)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सदाalways
सदा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
अभ्यर्चितचत्वरम्having worshipped crossroads (well-worshipped squares)
अभ्यर्चितचत्वरम्:
Karma-anvaya (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootअभि-र्च् (धातु) → अभ्यर्चित (कृदन्त) + चत्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (अभ्यर्चितं चत्वरं यस्मिन्/यत् = ‘having worshipped crossroads’ as qualifier of राजपथम्)

The highway (Rama entered) was splendid and spacious with heaps of sandal and agaru of the highest quality, excellent fragrant substances and bundles of white silken cloth. It gleamed with unholed (pristine) pearls, articles made of crystals, flowers of every kind and articles of food of every variety.

R
royal highway (rājapatha)
S
sandalwood (candana)
A
agaru (agaru)
P
pearls (muktā)
F
flowers (puṣpa)

FAQs

The same dharmic theme as 2.17.3–5: auspicious public order and generosity surrounding a righteous prince.

A repeated/combined textual presentation of the decorated royal road description.

Civic reverence and disciplined celebration in anticipation of dharmic kingship.