Sarga 33

Verse 1

ततः शूर्पणखा दीना रावणं लोकरावणम्।अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धा परुषं वाक्यमब्रवीत्।।।।

そのときシュールパナカーは、みじめにして怒りに燃え、家臣たちのただ中で、世を泣かせる者ラーヴァナに向かい、荒々しい言葉を吐いた。

Verse 2

प्रमत्तः कामभोगेषु स्वैरवृत्तो निरङ्कुशः।समुत्पन्नं भयं घोरं बोद्धव्यं नावबुध्यसे।।।।

欲楽に酔い、気ままに振る舞い、歯止めもなく、起こった恐るべき危難を悟らない――まさに悟るべきことなのに。

Verse 3

सक्तं ग्राम्येषु भोगेषु कामवृत्तं महीपतिम्।लुब्धं न बहुमन्यन्ते श्मशानाग्निमिव प्रजाः।।।।

俗なる享楽に溺れ、欲のままに振る舞い、貪りに駆られる王は、民に尊ばれぬ――それは火葬場の火のようである。

Verse 4

स्वयं कार्याणि यः काले नानुतिष्ठति पार्थिवः।स तु वै सह राज्येन तैश्च कार्यैर्विनश्यति।।।।

時にかなって自ら為すべき務めを行わぬ王は、国とともに滅び、治むべき事柄までも失ってしまう。

Verse 5

अयुक्तचारं दुर्दर्शमस्वाधीनं नराधिपम्।वर्जयन्ति नरा दूरान्नदीपङ्कामिव द्विपाः।।।।

人々は、統御なく近づき難く自制を欠く王を遠くから避ける。ちょうど象が遠くから泥の川を避けるように。

Verse 6

ये न रक्षन्ति विषयमस्वाधीना नराधिपाः।ते न वृद्ध्या प्रकाशन्ते गिरयस्सागरे यथा।।।।

自らを治めず国土を守らぬ王は、繁栄の光を放たない。海に沈む山々が輝きを現さぬように。

Verse 7

आत्मवद्भिर्विगृह्य त्वं देवगन्धर्वदानवैः।अयुक्तचारश्चपलः कथं राजा भविष्यसि।।।।

自尊ある力—デーヴァ、ガンダルヴァ、ダーナヴァ—と敵対し、しかも軽薄で、正しい密偵の備えもないお前が、どうして王であり続けられようか。

Verse 8

त्वन्तु बालस्वभावश्च बुद्धिहीनश्च राक्षस।ज्ञातव्यन्तु न जानीषे कथं राजा भविष्यसि।।।।

だが汝、羅刹よ、性は幼く、分別に欠ける。知るべきことすら知らぬのに、どうして王となれようか。

Verse 9

येषां चारश्च कोशश्च नयश्च जयतां वर।अस्वाधीना नरेन्द्राणां प्राकृतैस्ते जनैस्समाः।।।।

勝者の中の最勝よ。諜報と国庫と政道を自ら制し得ぬ王たちは、ただの凡人と変わらぬ。

Verse 10

यस्मात्पश्यन्ति दूरस्थान् सर्वानर्थान्नराधिपाः।चारेण तस्मादुच्यन्ते राजानो दीर्घचक्षुषः।।।।

王たちは密偵によって遠く離れた所の禍事までも見通すゆえ、ゆえに諸王は「遠見の眼をもつ者」と呼ばれる。

Verse 11

अयुक्तचारं मन्ये त्वां प्राकृतैस्सचिवैर्वृतम्।स्वजनं तु जनस्थाने हतं यो नावबुद्ध्यसे।।।।

あなたは密偵を用いる術もなく、凡庸な家臣に取り巻かれているのでしょう。ジャナスターナで身内の者たちが討たれたことすら、あなたは悟っていない。

Verse 12

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।हतान्येकेन रामेण खरश्च सहदूषणः।।।।

残虐な業をなす羅刹ども一万四千は、ラーマただ一人によって討たれ、さらにカラとドゥーシャナも共に滅ぼされた。

Verse 13

ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।धर्षितं च जनस्थानं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।।।

業を滞りなく成し遂げるラーマによって、聖仙たちには無畏が授けられ、ダンダカは安穏となり、ジャナスターナは打ち滅ぼされた。

Verse 14

त्वन्तु लुब्दः प्रमत्तश्च पराधीनश्च रावण।विषये स्वे समुत्पन्नं भयं यो नावबुध्यसे।।।।

だが汝ラーヴァナよ—貪り、放逸し、他に従わされる者—自らの領内に生じた危難を悟らぬ。

Verse 15

तीक्ष्णमल्पप्रदातारं प्रमत्तं गर्वितं शठम्।व्यसने सर्वभूतानि नाभिधावन्ति पार्थिवम्।।।।

王が苛烈で施し少なく、放逸で驕り、狡猾であるなら、災厄の時に衆生は彼のもとへ駆け寄らず、もはやその庇護を求めない。

Verse 16

अतिमानिनमग्राह्यमात्मसम्भावितं नरम्।क्रोधिनं व्यसने हन्ति स्वजनोऽपि महीपतिम्।।।।

逆境にあっては、過度に驕り、善き人々に受け入れられず、自惚れ、怒りに燃える王を、身内でさえ討つことがある。

Verse 17

नानुतिष्ठति कार्याणि भयेषु न बिभेति च।क्षिप्रं राज्याच्युतो दीनस्तृणैस्तुल्यो भविष्यति।।।।

なすべき務めを果たさず、畏るべきものを畏れぬ者は、ほどなく国を追われ、哀れで、草の一本にも等しいほど取るに足らぬ者となる。

Verse 18

शुष्कैः काष्ठैर्भवेत्कार्यं लोष्टैरपि च पांसुभिः।न तु स्थानात्परिभ्रष्टैः कार्यं स्याद्वसुधाधिपैः।।।।

枯れ木や土塊や塵でさえ、なお何かの役に立つ。だが位を失い座を追われた王は、いかなる事業にも用をなさぬ。

Verse 19

अपभुक्तं यथा वासस्स्रजो वा मृदिता यथा।एवं राज्यात्परिभ्रष्टस्समर्थोऽपि निरर्थकः।।।।

捨てられた擦り切れた衣のように、また一度飾られ踏みにじられた花鬘のように、国を失った王は、たとえ有能でも空しくなる。

Verse 20

अप्रमत्तश्च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः।कृतज्ञो धर्मशीलश्च स राजा तिष्ठते चिरम्।।।।

怠らず、見識に富み、諸感官を制し、恩を知り、ダルマに堅く立つ王は、久しく王位にとどまる。

Verse 21

नयनाभ्यां प्रसुप्तोऽपि जागर्ति नयचक्षुषा।त्यक्तक्रोधप्रमादश्च स राजा पूज्यते जनैः।।।।

両の眼を閉じて眠っていても、正義の眼によって目覚めている。怒りと怠慢を捨てたその王は、人々に敬われる。

Verse 22

त्वं तु रावण दुर्बुद्धिर्गुणैरेतैर्विवर्जितः।यस्य तेऽविदितश्चारै रक्षसां सुमहान्वधः।।।।

だがラーヴァナよ、愚かな判断に沈むお前はこれらの徳を欠く。ゆえにお前の密偵は、羅刹たちの甚大な討伐すら知り得なかった。

Verse 23

परावमन्ता विषयेषु सङ्गतो न देशकालप्रविभागतत्ववित्।अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये विपन्नराज्यो नचिराद्विपत्स्यसे।।।।

他を侮り、欲境に執着し、時と処の分別を知らず、功徳と過失の判断に智慧なき者――その王は、国すでに危うく、ほどなく破滅へと落ちる。

Verse 24

इति स्वदोषान् परिकीर्तितांस्तया समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः।धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो विचिन्तयामास चिरं स रावणः।।।।

かくして、彼女が挙げた過ちを心で省みたのち、富と驕りと力を備えた夜行の主ラーヴァナは、久しく思案に沈んだ。