Adhyaya 18

Verse 1

भीष्मौवाच । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्श्रुतवानस्मि तत्त्वतः । अभिषेकं तु गायत्र्याः सदस्यत्र तथा कृतम्

ビーシュマは言った。「おお婆羅門よ、私はこれを真実のままに聞き届けた。まことに驚くべきことだ。ここ、この会座において、ガーヤトリーのアビシェーカ（灌頂・聖別の儀）が確かに執り行われたとは。」

Verse 2

विरोधं चैव सावित्र्या शापदानं तथा कृतम् । विष्णुना च यथा देवी सर्वस्थानेषु कीर्तिता

また同様に、サーヴィトリーとの対立と、いかにして呪詛が宣せられたかが語られる。さらに、女神があらゆる場所においてヴィシュヌによって讃えられたことも語られる。

Verse 3

गायत्री चापि रुद्रेण स्तुता च वरवर्णिनी । तं श्रुत्वा प्रतिमात्मानं विस्तरेण पितामहम्

またガーヤトリーは、優れた容色を備える御方として、ルドラによっても讃えられた。それを聞いた祖父（ブラフマー）—その自性が原型の姿である御方—は、つぶさに語り広げた。

Verse 4

प्रहृष्टानि च रोमाणि प्रशांतं च मनो मम । श्रुत्वा मे परमा प्रीतिः कौतूहलमथैव हि

わが身の毛はよだち、心は静まり澄む。これを聞いて、私は至上の歓喜に満たされ—まことに大いなる知りたい思いもまた起こる。

Verse 5

नारायणस्तु भगवान्कृत्वा तां परमां च वै । ब्रह्मपत्न्याः स्तुतिं भक्त्या न्यस्यतां पर्वतोपरि

そのとき福徳の主ナーラーヤナは、まことにその最上の讃歌を作り終えると、信愛をもって、ブラフマーの妃への讃嘆を山頂に恭しく安置した。

Verse 6

उवाच वचनं विष्णुस्तुष्टिपुष्टिप्रदायकम् । श्रीमति ह्रीमती चैव या च देवीश्वरी तथा

ヴィシュヌは満足と養いを授ける言葉を語り、シュリーマティ、フリーマティ、そしてまた主宰なる女神に呼びかけた。

Verse 7

एतदेव श्रुतं ब्रह्मंस्तव वक्त्राद्विनिःसृतम् । उत्तरं तत्र यद्भूतं यच्च तस्मिन्स्थले कृतम्

「これはまさしく、ブラフマーよ、あなたの口から発せられたままに私が聞いたこと。では告げよ、そこでさらに何が起こり、その場所で何がなされたのか。」

Verse 8

आनुपूर्व्या च तत्सर्वं भगवान्वक्तुमर्हति । श्रुतेन मे देहशुद्धिर्भविष्यति न संशयः

どうか福徳の主よ、それらすべてを順序正しく説き明かしたまえ。これを聞くことによって、我が身は清められる—疑いはない。

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । यजतः पुष्करे तस्य देवस्य परमेष्ठिनः । शृणुराजन्निदं चित्रं पूर्वमेव यथाकृतम्

プラスタヤは言った。「王よ、耳を傾けよ。この不思議なる由来を—いにしえにいかに成し遂げられたかを—かの神パラメーシュティン（梵天）がプシュカラにて祭祀を行っていた時のことである。」

Verse 10

आदौ कृतयुगे तस्मिन्यजमाने पितामहे । मरीचिरंगिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

はじめのクリタ・ユガにおいて、祖父神（梵天）が祭祀を執り行っていたとき、マリーチとアンギラスが在し、さらにプラスタヤ、プラハ、クラトゥもまた居合わせた。

Verse 11

दक्षः प्रजापतिश्चैव नमस्कारं प्रचक्रिरे । विद्योतमानाः पुरुषाः सर्वाभरणभूषिताः

ダクシャとプラジャーパティもまた、恭しく礼拝を捧げた。人々は光り輝き、あらゆる装身具で荘厳されていた。

Verse 12

उपनृत्यंति देवेशं विष्णुमप्सरसां गणाः । ततो गंधर्वतूर्यैस्तु प्रतिनंद्य विहायसि

アプサラスの群れは、神々の主ヴィシュヌの御前で舞い、ついで大空において、ガンダルヴァの楽器の響きとともに讃嘆を捧げる。

Verse 13

बहुभिः सह गंधर्वैः प्रगायति च तुंबरुः । महाश्रुतिश्चित्रसेन ऊर्णायुरनघस्तथा

多くのガンダルヴァとともにトゥンブルは歌い上げる。さらにマハーシュルティ、チトラセーナ、ウールナーユ、そして罪なきアナガもまた居並ぶ。

Verse 14

गोमायुस्सूर्यवर्चाश्च सोमवर्चाश्च कौरव । युगपच्च तृणायुश्च नंदिश्चित्ररथस्तथा

おおクーラヴァよ、ゴーマーユ、スーリヤヴァルチャー、ソーマヴァルチャーもまた在り、さらにユガパト、トリナーユ、ナンディ、そしてチトララタもいた。

Verse 15

त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः । कलिः पंचदशश्चात्र तारकश्चात्र षोडशः

ここで第十三はシャーリシラ、第十四はパルジャニヤ、第十五はカリ、そしてここで第十六はターラカである。

Verse 16

हाहाहूहूश्च गंधर्वो हंसश्चैव महाद्युतिः । इत्येते देवगंधर्वा उपगायंति ते विभुम्

ガンダルヴァのハーハーホゥーホゥー、そして大いなる光輝をもつハンサもまた—かくしてこれら天なるガンダルヴァたちは、その至上主を讃えて歌う。

Verse 17

तथैवाप्सरसो दिव्या उपनृत्यंति तं विभुं । धातार्यमा च सविता वरुणोंशो भगस्तथा

また天なるアプサラスたちは、その大いなる主の御前に舞い奉り、さらにダータ、アリヤマー、サヴィトリ、ヴァルナ、アムシャ、バガもまた敬意を捧げた。

Verse 18

इंद्रो विवस्वान्पूषा च त्वष्टा पर्जन्य एव च । इत्येते द्वादशादित्या ज्वलंतो दीप्ततेजसः

インドラ、ヴィヴァスヴァーン（太陽）、プーシャン、トヴァーシュトリ、そしてパルジャニヤもまた—これらは十二アーディティヤの一群であり、燃え立つ光明の威光に輝く。

Verse 19

चक्रुरस्मिन्सुरेशाश्च नमस्कारं पितामहे । मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाः

そのとき、神々の主たちはピターマハ（梵天）に恭しく礼拝した。さらにミリガヴャーダ、シャルヴァ、そして名高きニリリティもまた敬礼した。

Verse 20

अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः । भवो विश्वेश्वरश्चैव कपर्दी च विशांपते

民の主よ、彼はアジャイカパード、アヒルブドニヤであり、ピナーカを携える者、征服されぬ者、バヴァ、宇宙の主ヴィシュヴェーシュヴァラ、そしてカパルディでもある。

Verse 21

स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे । अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाः

そこに、スターヌ、バガ、そして尊きルドラたちは所定の座に就いた。さらに二柱のアシュヴィン、八柱のヴァス、そして大力のマルトたちも居並んだ。

Verse 22

विश्वेदेवाश्च साध्याश्च तस्मै प्रांजलयः स्थिताः । शेषाद्यास्तु महानागा वासुकिप्रमुखाहयः

ヴィシュヴェーデーヴァとサーディヤたちは、合掌して彼の前に立った。さらに、シェーシャをはじめとする大いなるナーガたち、そしてヴァースキを頭とする蛇族もまた居並んだ。

Verse 23

काश्यपः कंबलश्चापि तक्षकश्च महाबलः । एते नागा महात्मानस्तस्मै प्रांजलयः स्थिताः

カーシュヤパ、カンバラ、そして大いなる力をもつタクシャカ——これら高貴なるナーガたちは、合掌して彼の前に立った。

Verse 24

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्च महाबलः । वारुणिश्चैवारुणिश्च वैनतेया व्यवस्थिताः

タークシャ、アリシュタネーミ、そして大いなる力をもつガルダ、さらにヴァールニとアルニ――これらヴァイナテーヤたちは備えを整え、配置についていた。

Verse 25

नारायणश्च भगवान्स्वयमागत्य लोकवान् । प्राह लोकगुरुं श्रीमान्सहसर्वैर्महर्षिभिः

そのとき、名高きナーラーヤナ――福徳の主――が自らそこへ来臨し、栄光ある主は、すべての大聖仙の面前で、諸世界の師に語りかけた。

Verse 26

त्वया ततमिदं सर्वं त्वया सृष्टं जगत्पते । तस्माल्लोकेश्वरश्चासि पद्मयोने नमोस्तु ते

この一切はあなたによって遍く満たされ、あなたによって宇宙は創られました、世界の主よ。ゆえにあなたこそ諸世界の主。蓮華より生まれし御方よ、敬礼いたします。

Verse 27

यदत्र ते मया कार्यं कर्तव्यं च तदादिश । एवं प्रोवाच भगवान्सार्धं देवर्षिभिः प्रभुः

「ここで私があなたのためになすべき務め――果たすべき義務――それをお命じください。」福徳の主、自在なる御方は、天の聖仙たちと共にこのように語った。

Verse 28

नमस्कृत्य सुरेशाय ब्रह्मणेऽव्यक्तजन्मने । स च तत्रस्थितो ब्रह्मा तेजसा भासयन्दिशः

神々の主――生起が顕れざるブラフマー――に礼拝してのち、ブラフマーはそこにとどまり、その光明によって十方を照らした。

Verse 29

श्रीवत्सलोमसंच्छन्नो हेमसूत्रेण राजता । सुरर्षिप्रतिमः श्रीमान्स्वयंभूर्भूतभावनः

胸に聖なるシュリーヴァツァ（Śrīvatsa）の印を宿し、黄金の糸に輝いて、彼は天なるリシのごとく現れた――光明に満ち、自ら生まれ、万有を養う御方。

Verse 30

शुचिरोमा महावक्षाः सर्वतेजोमयः प्रभुः । यो गतिः पुण्यशीलानामगतिः पापकर्मणां

主は清らかな毛並みを備え、広き胸を持ち、あらゆる光輝に満ちたまう。徳ある者の帰依処であり、罪業をなす者には帰依なき御方である。

Verse 31

योगसिद्धा महात्मानो यं विदुर्लोकमुत्तमं । यस्याष्टगुणमैश्वर्यं यमाहुर्देवसत्तमम्

ヨーガに成就した大いなる魂は、彼を最高の界として知る。八つの徳を具えた主権を持つ彼は、諸デーヴァの中の最勝と称えられる。

Verse 32

यं प्राप्य शाश्वतं विप्रा नियता मोक्षकांक्षिणः । जन्मनो मरणाच्चैव मुच्यंते योगभाविताः

彼—常住なる御方—に到達したとき、ブラーフマナよ、解脱（モークシャ）を求めて戒律を守り、ヨーガにより熟した者は、生と死の双方から解き放たれる。

Verse 33

यदेतत्तप इत्याहुः सर्वाश्रमनिवासिनः । सेवंसेवं यताहारा दुश्चरं व्रतमास्थिताः

これこそ、あらゆるアーシュラマに住する者が「タパス（苦行）」と呼ぶもの――食を慎み、幾度も奉仕し、行じ難き誓願を受持することである。

Verse 34

योनंत इति नागेषु प्रोच्यते सर्वयोगिभिः । सहस्रमूर्द्धा रक्ताक्षः शेषादिभिरनुत्तमैः

ナーガの中にあって、すべてのヨーギーは彼を「ヨーナンタ」と称える。千の頭を具し、赤き眼をもつ彼は、至上にして、シェーシャら最勝の大蛇の中の第一である。

Verse 35

यो यज्ञ इति विप्रेंद्रैरिज्यते स्वर्गलिप्सुभिः । नानास्थानगतिः श्रीमानेकः कविरनुत्तमः

天界を希求する最勝のバラモンたちが「ヤジュニャ（祭祀）」として礼拝するその御方こそ、ただ一人の光輝ある無上の聖仙であり、多くの住処と存在の位を巡り行く詩聖である。

Verse 36

यं देवं वेत्ति वेत्तारं यज्ञभागप्रदायिनं । वृषाग्निसूर्यचंद्राक्षं देवमाकाशविग्रहं

まことにその神を知る者は、全知の知者にして祭分を授ける御方、眼が牡牛・火・太陽・月である御方、虚空のごとき遍満の身をもつそのデーヴァを知るのである。

Verse 37

तं प्रपद्यामहे देवं भगवन्शरणार्थिनः । शरण्यं शरणं देवं सर्वदेवभवोद्भवं

福徳なる主に帰依を求めるわれらは、その神に帰投する。彼は万有の依処、依処そのものであり、あらゆる神々の存在は彼より生起する。

Verse 38

ऋषीणां चैव स्रष्टारं लोकानां च सुरेश्वरं । प्रियार्थं चैव देवानां सर्वस्य जगतः स्थितौ

彼はリシたちの創造主にして諸世界の主、デーヴァの王である。神々の愛する目的のため、また全宇宙を堅固に保つために、彼は確立されている。

Verse 39

कव्यं पितॄणामुचितं सुराणां हव्यमुत्तमं । येन प्रवर्तितं सर् तं नतास्मस्सुरोत्तमं

祖霊ピトリ（Pitṛ）にふさわしい供物（kavya）と、神々への最上の供献（havya）—この一切を起動させた御方、その最勝の神にわれらは礼拝する。

Verse 40

त्रेताग्निना तु यजता देवेन परमेष्ठिना । यथासृष्टिः कृता पूर्वं यज्ञसृष्टिस्तथा पुनः

しかし神パラメーシュティン（梵天ブラフマー）が三つの聖火によって祭祀（yajña）を修したとき、かつて創造がなされたように、再び祭祀によって創造が起こった。

Verse 41

तथा ब्रह्माप्यनंतेन लोकानां स्थितिकारिणा । अन्वास्यमानो भगवान्वृद्धोप्यथ च बुद्धिमान्

同じくブラフマーは、老いてなお叡智に満ち、諸世界の安住を支える神アナンタ（Ananta）に随侍されていた。

Verse 42

यज्ञवाटमचिंत्यात्मा गतस्तत्र पितामहः । धनाढ्यैरृत्विजैः पूर्णं सदस्यैः परिपालितम्

そのとき、不可思議なる本性をもつピターマハ（Pitāmaha、梵天ブラフマー）は祭場の囲いへ赴いた。そこは富裕な祭官（ṛtvij）で満ち、儀礼の評議員たちによって周到に守り整えられていた。

Verse 43

गृहीतचापेन तदा विष्णुना प्रभविष्णुना । दैत्यदानवराजानो राक्षसानां गणाः स्थिताः

そのとき、ヴィシュヌ（Viṣṇu）—大いなる力を具え、万有を制する御方—が弓を取ると、ダイティヤ（Daitya）とダーナヴァ（Dānava）の諸王、ならびにラクシャサ（Rākṣasa）の群勢は、戦いに備えて陣を整えた。

Verse 44

आत्मानमात्मना चैव चिंतयामास वै द्रुतं । चिंतयित्वा यथातत्वं यज्ञं यज्ञः सनातनः

そのとき永遠のヤジュニャ—供犠そのものなる主—は、己が自己によって速やかに自らを観想し、真実のありのままに省察して、ヤジュニャをその本質において構想された。

Verse 45

वरणं तत्र भगवान्कारयामास ऋत्विजाम् । भृग्वाद्या ऋत्विजश्चापि यज्ञकर्मविचक्षणाः

そこでバガヴァーンは、祭官（ṛtvij）たち—ブリグをはじめとする者—を選定させた。彼らは供犠の作法に通じ、儀礼に明達した司祭であった。

Verse 46

चक्रुर्बह्वृचमुख्यैश्च प्रोक्तं पुण्यं यदक्षरं । शुश्रुवुस्ते मुनिश्रेष्ठा वितते तत्र कर्मणि

そして彼らは儀礼を執り行い、バフヴリチ（Bahvṛc）の司祭のうち最上の者が、功徳ある聖なる音節を誦した。そこで行が広く展開するあいだ、最勝の牟尼たちはそれを聴聞した。

Verse 47

यज्ञविद्या वेदविद्या पदक्रमविदां तथा । घोषेण परमर्षीणां सा बभूव निनादिना

それは供犠の聖智となり、ヴェーダの聖学となり、また逐語・次第の誦読を知る者たちの技ともなった。至上のリシたちの力強く反響する詠唱によって、轟くように鳴り渡った。

Verse 48

यज्ञसंस्तरविद्भिश्च शिक्षाविद्भिस्तथा द्विजैः । शब्दनिर्वचनार्थज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः

——供犠の敷設と整え方を知る者たち、またシクシャー（音声学）に通じたブラーフマナの二度生まれ、語の語源と意味を解き明かす達人、そしてあらゆる学芸に精通する者たちによって。

Verse 49

मीमांसा हेतुवाक्यज्ञैः कृता नानाविधा मुखे । तत्र तत्र च राजेंद्र नियतान्संशितव्रतान्

王よ、ミーマーンサー（Mīmāṁsā）の論議は、理と論証の言葉に通じた者たちによって、さまざまに組み立てられる。さらに各地には、誓願に堅く、規定の行を守る、律儀な修行者たちがいる。

Verse 50

जपहोमपरान्मुख्यान्ददृशुस्तत्रवै द्विजान् । यज्ञभूमौ स्थितस्तस्यां ब्रह्मा लोकपितामहः

そこで彼らは、真に、最勝の二度生まれのバラモンたちが、ジャパ（真言誦持）と火供に専念しているのを見た。さらにその祭場には、諸世界の父祖ピターマハたるブラフマーが立っていた。

Verse 51

सुरासुरगुरुः श्रीमान्सेव्यमानः सुरासुरैः । उपासते च तत्रैनं प्रजानां पतयः प्रभुं

そこでは、神々と阿修羅の師である光輝ある主が、デーヴァとアスラの双方に仕えられ敬われつつ礼拝される。さらに衆生の主たちも、その至高の統御者なる प्रभु（主）を崇める。

Verse 52

दक्षो वसिष्ठः पुलहो मरीचिश्च द्विजोत्तमः । अंगिरा भृगुरत्रिश्च गौतमो नारदस्तथा

二度生まれの最勝者よ、そこにはダクシャ、ヴァシシュタ、プラハ、マリーチがあり、またアンギラス、ブリグ、アトリ、ガウタマ、そしてナーラダもいた。

Verse 53

विद्यामानमंतरिक्षं वायुस्तेजो जलं मही । शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गंधस्तथैव च

そこには、知と中空（アーカーシャ）、風・火・水・地があり、また音・触・色（形）・味・香もまたある。

Verse 54

विकृतश्च विकारश्च यच्चान्यत्कारणं महत् । ऋग्यजुः सामाथर्वाख्या वेदाश्चत्वार एव च

顕現した形とその変化、そして他のいかなる偉大なる因の原理も同様に、ヴェーダはただ四つのみ—リグ、ヤジュス、サーマ、アタルヴァと称される。

Verse 55

शब्दः शिक्षा निरुक्तं च कल्पश्च्छंदः समन्विताः । आयुर्वेद धनुर्वेदौ मीमांसा गणितं तथा

śabda（文法）、śikṣā（音声学）、nirukta（語源解釈）、kalpa（祭式規定）、chandas（韻律）が備わり、さらにアーユルヴェーダ、ダヌルヴェーダ、ミーマーンサー、そして数学もまた含まれる。

Verse 56

हस्त्यश्वज्ञानसहिता इतिहाससमन्विताः । एतैरंगैरुपांगैश्च वेदाः सर्वे विभूषिताः

象と馬の知識を備え、さらにイティハーサ（伝承史）を伴い、これらの肢と副肢によって、すべてのヴェーダは荘厳に飾られる。

Verse 57

उपासते महात्मानं सहोंकारं पितामहं । तपश्च क्रतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

彼らは聖音「オーム」(Oṃ)とともに大いなる魂のピターマハ（梵天）を礼拝し、またタパス（苦行）、クラトゥ（祭祀）、サンカルパ（誓願の決意）、そしてプラーナ（生命の息）をも礼拝する。

Verse 58

एते चान्ये च बहवः पितामहमुपस्थिताः । अर्थो धर्मश्च कामश्च द्वेषो हर्षश्च सर्वदा

これら、また他の多くのものが祖父（ピターマハ、梵天）に侍した—アルタ（富）、ダルマ（正義）、カーマ（欲望）、憎しみと歓喜が、常にそこに在った。

Verse 59

शुक्रो बृहस्पतिश्चैव संवर्तो बुध एव च । शनैश्चरश्च राहुश्च ग्रहाः सर्वे तथैव च

また同様に、シュクラ（Śukra・金星）、ブリハスパティ（Bṛhaspati・木星）、サンヴァルタ（Saṃvarta）、ブダ（Budha・水星）、さらにシャナイシュチャラ（Śanaiścara・土星）とラーフ（Rāhu）—まことに一切のグラハ（天界の影響者）もまた然り。

Verse 60

मरुतो विश्वकर्मा च पितरश्चापि भारत । दिवाकरश्च सोमश्च ब्रह्माणं पर्युपासते

おおバーラタよ、マルト（Maruts）、ヴィシュヴァカルマン（Viśvakarmā）、そしてピトリ（Pitṛ・祖霊）も、また太陽と月も、皆こぞって敬虔にブラフマー（Brahmā）を礼拝する。

Verse 61

गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा । अक्षराणि च सर्वाणि नक्षत्राणि तथैव च

ガーヤトリー（Gāyatrī）、苦難を渡らせる御方；ヴァーニー（Vāṇī）、七種に顕れる言葉；あらゆる文字；そして同じく一切のナクシャトラ（nakṣatra・月宿）もまた。

Verse 62

भाष्याणि सर्वशास्त्राणि देहवंति विशांपते । क्षणा लवा मुहूर्ताश्च दिनं रात्रिस्तथैव च

人々の主よ、バーシャ（bhāṣya・注釈）と一切のシャーストラ（śāstra・聖典）があり、また身を具えた存在もあり、さらに時の量—刹那、瞬時、ムフールタ（muhūrta）—そして昼と夜もまたある。

Verse 63

अर्द्धमासाश्च मासाश्च क्रतवः सर्व एव च । उपासते महात्मानं ब्रह्माणं दैवतैः सह

半月と月々、そしてまことにあらゆるクラトゥ（kratu・祭祀）も、神々とともに大いなる魂のブラフマー（Brahmā）を礼拝する。

Verse 64

अन्याश्च देव्यः प्रवरा ह्रीः कीर्तिर्द्युतिरेव च । प्रभा धृतिः क्षमा भूतिर्नीतिर्विद्या मतिस्तथा

また他にも勝れた女神たち—フリー（慎み）、キールティ（名声）、デュティ（輝き）；プラバー（光輝）、ドリティ（堅忍）、クシャマー（寛恕）、ブーティ（繁栄）；ニーティ（正しい行い）、ヴィディヤー（知識）、そしてマティ（知性）もまた在した。

Verse 65

श्रुतिः स्मृतिस्तथा क्षांतिः शांतिः पुष्टिस्तथा क्रिया । सर्वाश्चाप्सरसो दिव्या नृत्यगीतविशारदाः

またシュルティとスムリティ、さらにクシャーンティ（忍耐）、シャーンティ（平安）、プシュティ（滋養）、クリヤー（聖なる行為）も在した。加えて、天界のアプサラス—神妙なる天女—は皆、舞と歌に巧みであった。

Verse 66

उपतिष्ठंति ब्रह्माणं सर्वास्ता देवमातरः । विप्रचित्तिः शिविः शंकुरयःशंकुस्तथैव च

そのとき、かのすべての神々の母たちはブラフマーに近侍した。さらにヴィプラチッティ、シヴィ、シャンク、そしてアヤハシャンクもまた来た。

Verse 67

वेगवान्केतुमानुग्रः सोग्रो व्यग्रो महासुरः । परिघः पुष्करश्चैव सांबोश्वपतिरेव च

ヴェーガヴァーン、ケートゥマーン、ウグラ、ソーグラ、ヴィヤグラ、そして大アスラ・マハーースラが来た。さらにパリガ、プシュカラ、またサーンバとアシュヴァパティも来臨した。

Verse 68

प्रह्लादोथ बलि कुंभः संह्रादो गगनप्रियः । अनुह्रादो हरिहरौ वराहश्च कुशो रजः

またプラフラーダ、バリ、クンバ、サンフラーダ、ガガナプリヤも在し、さらにアヌフラーダ、ハリとハラ、ヴァラーハ、クシャ、ラジャもまた列した。

Verse 69

योनिभक्षो वृषपर्वा लिंगभक्षोथ वै कुरुः । निःप्रभः सप्रभः श्रीमांस्तथैव च निरूदरः

ある者は胎を食らう者となり、ある者は節の結ばれた牡牛となり、またある者はリンガを食らう者となる—まことにそのようである、クルよ。ある者は光を失い、ある者は光り栄えて福徳を得、またある者は腹なき姿となる。

Verse 70

एकचक्रो महाचक्रो द्विचक्रः कुलसंभवः । शरभः शलभश्चैव क्रपथः क्रापथः क्रथः

エーカチャクラ、マハーチャクラ、ドヴィチャクラ、クラサンバヴァ；シャラバとシャラバ；さらにクラパタ、クラー パタ、クラタ。

Verse 71

बृहद्वांतिर्महाजिह्वः शंकुकर्णो महाध्वनिः । दीर्घजिह्वोर्कनयनो मृडकायो मृडप्रियः

彼は腰広く、舌は大いにして、耳は法螺貝のごとく、声は雷鳴のように轟く。舌は長く、眼は太陽のごとく、身はやわらかで、ムリダ（シヴァ）に愛される。

Verse 72

वायुर्गरिष्ठो नमुचिश्शम्बरो विज्वरो विभुः । विष्वक्सेनश्चंद्रहर्ता क्रोधवर्द्धन एव च

ヴァーユ、ガリシュタ、ナムチ、シャンバラ、ヴィジュヴァラ、ヴィブ、ヴィシュヴァクセーナ、チャンドラハルタ、そしてクローダヴァルダナ。

Verse 73

कालकः कलकांतश्च कुंडदः समरप्रियः । गरिष्ठश्च वरिष्ठश्च प्रलंबो नरकः पृथुः

カーラカ、カラカーンタ、クンダダ、戦を愛する者、最も重き者、最も勝れた者、プラランバ、ナラカ、そしてプリトゥ。

Verse 74

इंद्रतापन वातापी केतुमान्बलदर्पितः । असिलोमा सुलोमा च बाष्कलि प्रमदो मदः

インドラターパナ、ヴァーターピー、ケートゥマーン、バラダルピタ、アシローマー、スローマー、バーシュカリ、プラマダ、マダ――これらが挙げられた名である。

Verse 75

सृगालवदनश्चैव केशी च शरदस्तथा । एकाक्षश्चैव राहुश्च वृत्रः क्रोधविमोक्षणः

またスリガーラヴァダナ、ケーシー、そしてシャラダがあり、さらにエーカークシャ、ラーフ、ヴリトラ、クローダ・ヴィモークシャナもいた。

Verse 76

एते चान्ये च बहवो दानवा बलवर्द्धनाः । ब्रह्माणं पर्युपासंत वाक्यं चेदमथोचिरे

これらと、なお多くの力を増したダーナヴァたちは、ブラフマーに侍立して仕え、そして次の言葉を述べた。

Verse 77

त्वया सृष्टाः स्म भगवंस्त्रैलोक्यं भवता हि नः । दत्तं सुरवरश्रेष्ठ देवेभ्यधिकाः कृताः

おお福徳なる主よ、われらはあなたによって創られました。まことに、この三界はあなたによりわれらへ授けられました。神々の中の最勝者よ、あなたはわれらをデーヴァたちよりも優れたものとなされました。

Verse 78

भगवन्निह किं कुर्मो यज्ञे तव पितामह । यद्धितं तद्वदास्माकं समर्थाः कार्यनिर्णये

主よ、あなたのヤジュニャ（祭祀）において、ここでわれらは何をなすべきでしょうか、ピターマハよ。われらに益あることをお告げください。この事の決定は、われらが遂行できます。

Verse 79

किमेभिस्ते वराकैश्च अदितेर्गर्भसंभवैः । दैवतैर्निहतैः सर्वैः पराभूतैश्च सर्वदा

アディティの胎より生まれた、そなたの哀れな子らに何の益があろう――諸天はことごとく討たれ、常に敗れ去るのだから。

Verse 80

पितामहोसि सर्वेषामस्माकं दैवतैः सह । तव यज्ञसमाप्तौ च पुनरस्मासु दैवतैः

あなたは諸天とともに、我らすべての祖父祖たる御方。御供犠が成就したなら、再び神々とともに我らのもとへお帰りください。

Verse 81

श्रियं प्रति विरोधश्च भविष्यति न संशयः । इदानीं प्रेक्षणं कुर्मः सहिताः सर्वदानवैः

吉祥と繁栄の女神シュリーに対する反発が必ず起こる、疑いはない。いま、すべてのダーナヴァとともに行き、それを見届けよう。

Verse 82

पुलस्त्य उवाच । सगर्वं तु वचस्तेषां श्रुत्वा देवो जनार्दनः । शक्रेण सहितः शंभुमिदमाह महायशाः

プラスタヤは言った。彼らの驕れる言葉を聞いて、栄光高き神ジャナールダナは、シャクラ（インドラ）とともに、シャンブ（シヴァ）に次のように告げた。

Verse 83

विघ्नं प्रकर्तुं वै रुद्र आयाता दनुपुंगवाः । ब्रह्मणामंत्रिताश्चेह विघ्नार्थं प्रयतंति ते

まことに、ダーナヴァの雄たちは障りを起こすためにそこへ来た――ルドラに召され、またこの件でブラフマーに招かれて、彼らはここで妨害のために励んでいる。

Verse 84

अस्माभिस्तु क्षमाकार्या यावद्यज्ञः समाप्यते । समाप्ते तु क्रतावस्मिन्युद्धं कार्यं दिवौकसां

聖なるヤジュニャが成就するまで、われらは耐え忍ぶべきである。だがこの祭儀が終われば、神々は戦いに赴かねばならぬ。

Verse 85

यथानिर्दानवा भूमिस्तथा कार्यं त्वया विभो । जयार्थं चेह शक्रस्य भवता च मया सह

大地がダーナヴァらから解き放たれたように、汝もまたこの務めを果たすべし、力ある者よ。ここにおいて、シャクラの勝利のため、汝は我と共に行え。

Verse 86

द्विजानां परिवेष्टारो मरुतः परिकल्पिताः । दानवानां धनं यच्च गृहीत्वा तद्यजामहे

マルトたちは、二度生まれし者たちに仕える侍者として定められた。さらに、われらが奪い取ったダーナヴァの財をもって、この供犠を執り行う。

Verse 87

अत्रागतेषु विप्रेषु दुःखितेषु जनेष्विह । व्ययं तस्य करिष्यामो दासभावे निवेशिताः

ここにバラモンたちと苦しむ人々が来たならば、われらは僕の心をもって、その費えを引き受けよう。

Verse 88

वदंतमेवं तं विष्णुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत् । एते दनुसुताः क्रुद्धा युष्माकं कोपनेप्सिताः

ヴィシュヌがこのように語ると、ブラフマーは彼に告げた。「ダヌの子らは怒り狂い、汝の憤りを引き起こそうとしている。」

Verse 89

भवता च क्षमा कार्या रुद्रेण सह दैवतैः । कृते युगावसाने तु समाप्तिं चक्रतौ गते

汝もまた、ルドラおよび諸神とともに赦しを施すべし。クリタ・ユガが終末に至り、時の輪が成就して結ぶときに。

Verse 90

मया च प्रेषिता यूयमेते च दनुपुंगवाः । संधिर्वा विग्रहो वापि सर्वैः कार्यस्तदैव हि

汝らは我により遣わされ、またこれらダーナヴァの雄も同様である。ゆえに汝らすべては直ちに、和約か戦いかを成すべし。

Verse 91

पुलस्त्य उवाच । पुनस्तान्दानवान्ब्रह्मा वाक्यमाह स्वयंप्रभुः । दानवैर्न विरोधोत्र यज्ञे मम कथंचन

プラスタヤは言った。すると自生の主ブラフマーは再びそのダーナヴァらに告げた。「我がヤジュニャ（祭祀）において、ここでダーナヴァと争いがあってはならぬ。いかなる場合も。」

Verse 92

मैत्रभावस्थिता यूयमस्मत्कार्ये च नित्यशः । दानवा ऊचुः । सर्वमेतत्करिष्यामः शासनं ते पितामह

汝らは友愛の心に住し、常に我らの務めに励むべし。ダーナヴァらは言った。「これらすべてを成し遂げましょう。これぞあなたのご命令、ピターマハ（大祖父）よ。」

Verse 93

अस्माकमनुजा देवा भयं तेषां न विद्यते । पुलस्त्य उवाच । एतच्छुत्वा तदा तेषां परितुष्टः पितामहः

「神々は我らの弟である。ゆえに彼らに恐れはない。」プラスタヤは言った。これを聞いて、ピターマハ（ブラフマー）は彼らを喜び、満足した。

Verse 94

मुहूर्तं तिष्ठतां तेषामृषिकोटिरुपागता । श्रुत्वा पैतामहं यज्ञं तेषां पूजां तु केशवः

彼らがしばしそこに留まっていると、千万（クロール）の聖仙（ṛṣi）が到来した。ピターマハ（梵天ブラフマー）に関わる太初の祭祀（yajña）を聞き、ケーシャヴァ（ヴィシュヌ）もまた来臨して、彼らの礼拝を受けた。

Verse 95

आसनानि ददौ तेषां तदा देवः पिनाकधृत् । वसिष्ठोर्घं ददौ तेषां ब्रह्मणा परिचोदितः

そのとき、ピナーカを携える主（シヴァ）は彼らに座を与え、ヴァシシュタはブラフマーに促されて、迎えの聖供アルギャ（arghya）を捧げた。

Verse 96

गामर्घं च ततो दत्वा पृष्ट्वा कुशलमव्ययम् । निवेशं पुष्करे दत्वा स्थीयतामिति चाब्रवीत्

ついで彼は、敬意の贈り物を捧げ、尽きぬ安寧を問い、プシュカラに宿所を整えて言った。「ここに留まりなさい。」

Verse 97

ततस्ते ऋषयः सर्वे जटाजिनधरास्तथा । शोभयंतः सरःश्रेष्ठं गङ्गामिव दिवौकसः

それから、結髪（ジャター）を結い、樹皮と皮衣をまとうすべての聖仙たちは、その最勝の湖を荘厳した。まるで天界の住人がガンガーを飾るように。

Verse 98

मुंडाः काषायिणश्चैके दीर्घश्मश्रुधराः परे । विरलैर्दशनैः केचिच्चिपिटाक्षास्तथा परे

ある者は剃髪し、ある者は赭色の袈裟（カシャーヤ）をまとっていた。ある者は長い髭をたくわえ、ある者は歯がまばらで、またある者は目がくぼんでいた。

Verse 99

बृहत्तनूदराः केपि केकराक्षास्तथापरे । दीर्घकर्णा विकर्णाश्च कर्णैश्च त्रुटितास्तथा

ある者は巨体で腹も大きく、またある者は斜視の目、あるいは歪んだ目をしていた。ある者は長い耳を持ち、ある者は耳が奇形で、またある者は耳が裂けたり折れたりしていた。

Verse 100

दीर्घफाला विफालाश्च स्नायुचर्मावगुंठिताः । निर्गतं चोदरं तेषां मुनीनां भावितात्मनां

ある者は犂（すき）の刃のように長い刃を持ち、またある者はそれを持たなかった。彼らは筋と皮に包まれ、自己を観想し制した牟尼たちの腹は外へと突き出ていた。

Verse 101

दृष्ट्वा तु पुष्करं तीर्थं दीप्यमानं समंततः । तीर्थलोभान्नरव्याघ्र तस्य तीरे व्यवस्थिताः

しかし、四方に輝くプシュカラの聖なるティールタを見て、彼らは――おお人中の虎よ――聖地への渇仰ゆえに、その岸辺に立ちとどまった。

Verse 102

वालखिल्या महात्मानो ह्यश्मकुट्टास्तथापरे । दंतोलूखलिनश्चान्ये संप्रक्षालास्तथापरे

そこには大いなる魂をもつヴァーラキリヤたちがあり、またアシュマクッタと呼ばれる者たちもいる。さらにダントールーカリンと知られる者、またサンプラクシャーラと呼ばれる者もいる。

Verse 103

वायुभक्षा जलाहाराः पर्णाहारास्तथापरे । नाना नियमयुक्ताश्च तथा स्थंडिलशायिनः

ある者は「風を食として」生き、ある者は水のみで身を保ち、またある者は葉だけを食す。ある者はさまざまな戒と行を守り、またある者は裸の地に臥して眠る。

Verse 104

सरस्यस्मिन्मुखं दृष्ट्वा सुरूपास्याः क्षणादभुः । किमेतदिति चिंत्याथ निरीक्ष्य च परस्परम्

その湖にて、麗しき女の面影を見たとき、彼らはたちまち心を惑わし驚いた。「これは何事か」と思い、やがて互いに顔を見合わせて呆然とした。

Verse 105

अस्मिंस्तीर्थे दर्शनेन मुखस्येह सुरूपता । मुखदर्शनमित्येव नाम कृत्वा तु तापसाः

この聖なるティールタでは、ここでその御顔を拝するだけで、この世において自らの顔が美しくなる。ゆえに苦行者たちはこれを「ムカダルシャナ（Mukhadarśana）」—「御顔の拝観」と名づけた。

Verse 106

स्नाता नियमयुक्ताश्च सुरूपास्ते तदाभवन् । देवपुत्रोपमा जाता अनौपम्य गुणान्विताः

沐浴し、戒めと規律の行に安住すると、彼らはたちまち端正な姿となり、デーヴァの子らにも比すべき美しさを得て、比類なき徳を具えた。

Verse 107

शोभमाना नरश्रेष्ठ स्थिताः सर्वे वनौकसः । यज्ञोपवीतमात्रेण व्यभजंस्तीर्थमंजसा

おお人の中の最勝者よ、森に住まう聖仙たちは皆、輝きを帯びて立ち、ただ聖紐ヤジュニョーパヴィータを整えるだけで、そのティールタをたやすく見分けた。

Verse 108

जुह्वतश्चाग्निहोत्राणि चक्रुश्च विविधाः क्रियाः । चिंतयंतो हि राजेंद्र तपसा दग्धकिल्बिषाः

彼らは聖なる火に供物を捧げ、さまざまな儀礼を修した。しかして王の中の王よ、彼らは静かに観想に住し、苦行（タパス）によって罪障を焼き尽くしていた。

Verse 109

न यास्यामो परं तीर्थं ज्येष्ठभावेत्विदं सरः । ज्येष्ठपुष्करमित्येव नाम चक्रुर्द्विजातयः

「われらは他のいかなる聖なる渡し（ティールタ）へも行かぬ。最上の位において、この湖こそ第一である。」かくして二度生まれし者（バラモン）たちは、これを『ジェーシュタ・プシュカラ』（最長・最勝のプシュカラ）と名づけた。

Verse 110

तत्र कुब्जान्बहून्दृष्ट्वा स्थितांस्तीर्थसमीपतः । बभूवुर्विस्मितास्तत्र जना ये च समागताः

そこでは、聖なる渡し（ティールタ）の近くに多くの背の曲がった者たちが立っているのを見て、集まった人々は皆、驚嘆に満たされた。

Verse 111

दत्वा दानं द्विजातिभ्यो भांडानि विविधानि च । श्रुत्वा सरस्वतीं प्राचीं स्नातुकामा द्विजागताः

二度生まれし者たちに布施を捧げ、さまざまな器を施し、さらに東へ流れるサラスヴァティーのことを聞くと、沐浴を願うバラモンたちはそこへ赴いた。

Verse 112

सरस्वतीतीर्थवरा नानाद्विजगणैर्युता । बदरेंगुदकाश्मर्य प्लक्षाश्वत्थविभीतकैः

サラスヴァティーのこの最勝のティールタは、数多の二度生まれし賢者の群れに親しまれ、バダラ、イングダカ、カーシュマリヤ、プラクシャ、アシュヴァッタ、ヴィビータカの樹々により荘厳されている。

Verse 113

पौलोमैश्च पलाशैश्च करीरैः पीलुभिस्तथा । सरस्वतीतीर्थरुहैर्धन्वनैः स्यंदनैस्तथा

また、パウローマの樹、パラーシャの樹、カリーラの灌木、そしてピールの樹があり、さらにサラスヴァティーの諸ティールタの周りに生える野の草木、乾いた荒れ地、そしてスヤンダナの樹々もまたそこにある。

Verse 114

कपित्थैः करवीरैश्च बिल्वैराम्लातकैस्तथा । अतिमुक्तकपंडैश्च पारिजातैश्च शोभिता

そこはカピッタ（木のリンゴ）の樹、カラヴィーラ（夾竹桃）、ビルヴァ、アームラ―タカの樹々に飾られ、さらにアティムクタカの蔓と房、そしてパーリジャータの樹によって荘厳されていた。

Verse 115

कदंबवनभूयिष्ठा सर्वसत्वमनोरमा । वाय्वंबुफलपर्णादैर्दंतोलूखलिकैरपि

カダンバの林がことに多く、あらゆる生きものの心を喜ばせる。さらに風や水、果実や葉などから作られた、歯を清める小枝や小さな臼までも備わっていた。

Verse 116

तथाश्मकुट्टमुख्यैश्च वरिष्ठैर्मुनिभिर्वृता । स्वाध्यायघोषसंघुष्टा मृगयूथशताकुला

またそこは、アシュマクッタを筆頭とする最勝の牟尼たちに囲まれ、ヴェーダ誦唱の響きに満ち、幾百もの鹿の群れであふれていた。

Verse 117

अहिंसैर्धर्मपरमैस्तथा चातीव शोभिता । सुप्रभा कांचनाख्या च प्राची नंदा विशालका

アヒンサー（不殺生・不害）と、最上と仰がれるダルマにより飾られ、そこはことのほか輝く。名はスプラバー、またカーンチャナーとも呼ばれ、さらにプラーチー、ナンダー、ヴィシャーラカーと名づく地もある。

Verse 118

स्रोतोभिः पंचभिस्तत्र वर्तते पुष्करे नदी । पितामहस्य सदसि वर्त्तमाने महीतले

プシュカラにおいて、その河は五つの流れとなって大地の上をゆき、祖父なるピターマハ—梵天ブラフマーの集会のただ中に流れている。

Verse 119

वितते यज्ञवाटे तु स्वागतेषु द्विजादिषु । पुण्याहघोषैर्विततैर्देवानां नियमैस्तथा

祭祀の場（ヤジュニャの囲い）が余すところなく整えられ、ブラーフマナをはじめとする尊き客人がしかるべく迎えられ、吉祥の祝祷の声が広く響き、また諸神（デーヴァ）に定められた作法が正しく行われているとき——

Verse 120

देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तथा । तत्र चैव महाराज दीक्षिते च पितामहे

そして諸神（デーヴァ）が騒ぎ立ち、そのヤジュニャの儀が進められているとき、まさにその場で——大王よ——ピターマハ（梵天ブラフマー）もまたディークシャー（dīkṣā）の聖なる受戒・灌頂に入っていた。

Verse 121

यजतस्तस्य सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना । मनसा चिंतिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलास्तथा

彼があらゆる願いを満たす力に恵まれたサトラ（satra）を修していると、心に思い描いた事柄はことごとく実現し、さらにダルマ（dharma）とアルタ（artha）の事においても巧みさと成就を得た。

Verse 122

उपतिष्ठंति राजेंद्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह । जगुश्च देवगंधर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

王の中の王よ、二度生まれの者（ドヴィジャ）たちはあちらこちらで恭しく奉仕され、天のガンダルヴァたちは歌い、アプサラスの群れは舞い踊った。

Verse 123

वादित्राणि च दिव्यानि वादयामासुरंजसा । तस्य यज्ञस्य संपत्या तुतुषुदेर्वता अपि

また彼らはたやすく天上の楽器を奏でた。そのヤジュニャの繁栄と成就によって、諸神（デーヴァ）さえも歓喜に満たされた。

Verse 124

विस्मयं परमं जग्मुः किमु मानुषयोनयः । वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे

彼らはこの上ない驚嘆に打たれた――まして人の胎より生まれし者はなおさらである――プシュカラにて祭祀（ヤジュニャ）が進み、ピターマハ（梵天ブラフマー）が臨在していたからである。

Verse 125

अब्रुवन्नृषयो भीष्म तदा तुष्टास्सरस्वतीम् । सुप्रभां नाम राजेंद्र नाम्ना चैव सरस्वतीम्

そのとき、ビ―シュマよ、満ち足りた聖仙（リシ）たちはサラスヴァティーに語りかけた。「王よ、彼女の名はスプラバー（Suprabhā）、またサラスヴァティーの名によっても知られる。」

Verse 126

ते दृष्ट्वा मुनयः सर्वे वेगयुक्तां सरस्वतीम् । पितामहं भासयंतीं क्रतुं ते बहु मेनिरे

すべての牟尼（ムニ）たちは、サラスヴァティーが大いなる勢いで疾走し、ピターマハ（梵天ブラフマー）を照らし出すのを見て、偉大なるクラトゥ（大祭儀）が始まろうとしていると思った。

Verse 127

एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती । पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम्

かくしてプシュカラにおいて、河川の中の最勝なるサラスヴァティーは、ピターマハ（梵天ブラフマー）のため、また賢者たちを満足させるために現れ出た。

Verse 128

पुण्यस्य पुण्यताकारि पंचस्रोतास्सरस्वती । सुप्रभा नाम राजेंन्द्र नाम्ना चैव सरस्वती

王よ、功徳（プンニャ）を体現し、また生み出すサラスヴァティーがある。彼女は五つの流れをもつ河である。名をスプラバー（Suprabhā）といい、またサラスヴァティーとも呼ばれる。

Verse 129

यत्र ते मुनयश्शान्ता नानास्वाध्यायवादिनः । ते समागत्य ऋषयस्सस्मरुर्वै सरस्वतीम्

そこにて、静謐なる牟尼たち—さまざまなヴェーダ学を誦し説く者—が集い、リシたちはまことにサラスヴァティーを憶念し、祈り呼びかけた。

Verse 130

साभिध्याता महाभागा ऋषिभिः सत्रयाजिभिः । समास्थिता दिशं पूर्वां भक्तिप्रीता महानदी

その大いなる吉祥の河は—サットラ祭（サットラヤジュニャ）を修するリシたちに崇められ招請され—彼らの信愛に喜び、東方にその座を定めた。

Verse 131

प्राची पूर्वावहा नाम्ना मुनिवंद्या सरस्वती । इदमन्यन्महाराज शृण्वाश्चर्यवरं भुवि

サラスヴァティーは東へと流れ、「プールヴァーヴァハー」と名づけられ、牟尼たちに礼拝される。いま、偉大なる王よ、地上のさらに一つの最勝の奇瑞を聞きなさい。

Verse 132

क्षतो मंकणको विप्रः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । क्षतात्किल करे तस्य राजन्शाकरसोस्रवत्

われらは聞いた。バラモンのマンカナカはクシャ草（kuśa）の刃先にて傷を負ったという。王よ、その手の傷から、甘蔗の汁が流れ出たと伝えられる。

Verse 133

स वै शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् । ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते तु स्थावरं जंगमं च यत्

その甘蔗の汁を見て、彼は歓喜に満たされ舞い始めた。彼がそのように舞うとき、そこにあるもの—不動のものも動くものも—ことごとくその影響を受けた。

Verse 134

प्रानृत्यत जगत्सर्वं तेजसा तस्य मोहितम् । शक्रादिभिस्सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः

その光輝に惑わされて、あらゆる世界は踊り出した——王よ——シャクラに率いられた神々と、苦行の力に富む聖仙（リシ）たちがそれを目撃した。

Verse 135

विज्ञप्तस्तत्र वै ब्रह्मा नायं नृत्येत्तथा कुरु । आदिष्टो ब्रह्मणा रुद्र ऋषेरर्थे नराधिप

そこでブラフマーに願いが捧げられた。「この者に踊らせてはならぬ、そのようにせよ。」ブラフマーに命じられ、ルドラ（シヴァ）は聖仙のために行動した、王よ。

Verse 136

नायं नृत्येद्यथा भीम तथा त्वं वक्तुमर्हसि । गत्वा रुद्रो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव हि

「この者は、汝が語るような恐ろしい様で踊っているのではない。そう口にしてはならぬ。」ルドラは赴いて聖仙を見たとき、まことに大いなる歓喜に満たされたのである。

Verse 137

भो भो विप्रर्षभ त्वं हि नृत्यसे केन हेतुना । नृत्यमानेन भवता जगत्सर्वं च नृत्यति

「おお、バラモンの雄よ、告げよ——なぜ汝は踊るのか。汝が舞うとき、全世界もまた舞っているかのようだ。」

Verse 138

तेनायं वारितः प्राह नृत्यन्वै मुनिसत्तमः । मुनिरुवाच । किं न पश्यसि मे देव कराच्छाकरसोस्रवत्

彼に制されると、最上の聖仙はなお踊りつつ語った。ムニは言った。「主よ、見えぬのですか。私の手から甘蔗の汁が流れ出ております。」

Verse 139

तं तु दृष्ट्वाप्र नृत्तोहं हर्षेण महतावृतः । तं प्रहस्याब्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम्

彼を見て、私は大いなる歓喜に包まれ、伏して礼拝した。すると主は微笑み、欲情に惑わされた聖仙に語りかけた。

Verse 140

अहं न विस्मयं विप्र गच्छामीह प्रपश्य मां । एवमुक्तो मुनिश्रेष्ठो महादेवेन कौरव

「婆羅門よ、私は不思議な仕方で去るのではない。ここにいる私を見よ。」こう大自在天に告げられ、クル族の子よ、最勝の聖仙は心を打たれた。

Verse 141

ध्यायमानस्तदा कोयं प्रतिषिद्धोस्मि येन हि । अंगुल्यग्रेण राजेंद्र स्वांगुष्ठस्ताडितस्तथा

思惟に没していたその時、いったい誰が私を制したのか。諸王の王よ、私はその時、指先で自らの親指を打たれたのである。

Verse 142

ततो भस्मक्षताद्राजन्निर्गतं हिमपांडुरं । तद्दृष्ट्वा व्रीडितश्चासौ प्राह तत्पादयोः पतन्

すると王よ、灰の中から雪のように白いものが現れた。それを見て彼は恥じ入り、その御足にひれ伏して語った。

Verse 143

नान्यद्देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् । चराचरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृत्

私はルドラよりも偉大な神を他に認めない。三叉戟を執る御方よ、あなたこそ動くものも動かぬものも含む全世界の帰依処、そして究竟の帰趣である。

Verse 144

त्वया सृष्टमिदं सर्वं वदंतीह मनीषिणः । त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षये

賢者たちは語る――この一切は汝によって創られ、劫の終わりには万物は再び汝のうちへと帰入する。

Verse 145

देवैरपि न शक्यस्त्वं परिज्ञातुं मया कुतः । त्वयि सर्वे च दृश्यन्ते सुरा ब्रह्मादयोपि ये

神々でさえ汝を完全には知り得ぬのに、どうして私にできよう。汝のうちには、諸天、さらには梵天ブラフマーらまでも皆が見出される。

Verse 146

सर्वस्त्वमसि देवानां कर्ता कारयिता च यः । त्वत्प्रसादात्सुराः सर्वे भवंतीहाकुतोभयाः

汝は一切であり、行為する者、また神々をして行為せしめる者。汝の恩寵により、ここにいる諸天は四方いずれにも恐れなきものとなる。

Verse 147

एवं स्तुत्वा महादेवमृषिश्च प्रणतोब्रवीत् । भगवंस्त्वत्प्रसादेन तपो न क्षीयते त्विह

かくしてマハーデーヴァを讃えたのち、聖仙は伏して言った。「福徳具足の主よ、あなたの恩寵により、ここで我が苦行（タパス）は衰えません。」

Verse 148

ततो देवः प्रीतमनास्तमृषिं पुनरब्रवीत् । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा

すると神は心より喜び、再びその聖仙に告げた。「ブラーフマナよ、我が恩寵により、汝のタパスが千倍に増大せんことを。」

Verse 149

प्राचीमेवेह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा । सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः

我はここ東方に住し、常に汝と共にあらん。サラスヴァティーは至上に聖なるもの、ことにこの聖域において。

Verse 150

न तस्य दुर्लर्भं किंचिदिह लोके परत्र च । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्

サラスヴァティーの北岸にて身を捨つる者には、此の世にも彼の世にも得られぬものは何一つない。

Verse 151

प्राचीतटे जाप्यपरो न चेह म्रियते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलमाप्स्यति पुष्कलं

東の岸にてジャパに励む者は、ここに再び死することなし。そこで沐浴すれば、馬祭アシュヴァメーダに等しき豊かな功徳を得る。

Verse 152

नियमैश्चोपवासैश्च कर्शयन्देहमात्मनः । जलाहारो वायुभक्षः पर्णाहारश्च तापसः

戒律と断食によって彼らは自らの身を削る。苦行者は水を糧とし、あるいは風を食とし、あるいは木の葉にて命をつなぐ。

Verse 153

तथा स्थंडिलशायी च ये चान्ये नियमाः पृथक् । करोति यो द्विजश्रेष्ठो नियमांस्तान्व्रतानि च

また、裸地に臥すことや他の種々の別なる戒行を修する最勝の二度生まれは、それらの戒行をもまた聖なる誓願（ヴラタ）となす。

Verse 154

स याति शुद्धदेहश्च ब्रह्मणः परमं पदं । तस्मिंस्तीर्थे तु यैर्दत्तं तिलमात्रं तु कांचनं

彼は身を清めて梵天ブラフマーの至上の住処に至る。さらにその聖なる渡し場（ティールタ）では、胡麻一粒ほどの黄金の布施でさえ大いなる功徳をもたらす。

Verse 155

मेरुदानसमं तत्स्यात्पुरा प्राह प्रजापतिः । तस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंति हि मानवाः

かつてプラジャーパティは、それが須弥山（メール）を施すに等しいと宣言した。ゆえに、その聖なる渡し場（ティールタ）でシュラッダ（śrāddha）を営む人々は……

Verse 156

एकविंशकुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते नराः । पितॄणां च शुभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः

その人々は、自らの家系二十一代に及ぶ功徳とともに天界へ赴く。さらに、ただ一つのピンダ供養（piṇḍa）によって祖霊ピトリ（Pitṛ）を満足させ、祖先のための吉祥なる聖なる行となる。

Verse 157

ब्रह्मलोकं गमिष्यंति स्वपुत्रेणेह तारिताः । भूयश्चान्नं न चेच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

ここで自らの子によって救われ、彼らはブラフマローカ（Brahmaloka）へ赴く。さらにその後、食を求める欲を離れ、解脱（モークシャ）の道を進む。

Verse 158

प्राचीनत्वं सरस्वत्या यथा भूतं शृणुष्व तत् । सरस्वती पुरा प्रोक्ता देवैः सर्वैः सवासवैः

ありのままに起こったサラスヴァティー（Sarasvatī）の古き物語を聞きなさい。遠い昔、サラスヴァティーは一切の神々とヴァス（Vasus）によって語り称えられた。

Verse 159

तटं त्वया प्रयातव्यं प्रतीच्यां लवणोदधेः । वडवाग्निमिमं नीत्वा समुद्रे निक्षिपस्व ह

汝は塩の海の西の岸へ行かねばならぬ。このヴァダヴァの火を携え、海の中に投げ入れよ。

Verse 160

एवं कृते सुराः सर्वे भवंति भयवर्जिताः । अन्यथा वाडवाग्निस्तु दहते स्वेन तेजसा

これが成されれば、すべての神々は恐怖から解放されるであろう。さもなくば、海底の火（ヴァダヴァーグニ）はその猛火によって焼き尽くすであろう。

Verse 161

तस्माद्रक्षस्व विबुधानेतस्मादचिराद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

それゆえ、この差し迫った恐怖から神々を守りたまえ。美しき腰の者よ、母のように、デーヴァ神族に安らぎを与えたまえ。

Verse 162

एवमुक्ता तु सा देवी विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतंत्रास्मि पिता मे व्रियतां स्वराट्

ヴィシュヌ神にこう言われ、その女神は答えた。「私は独立した身ではありません。この件については、私の父である主宰者にお伺いください。」

Verse 163

तदाज्ञाकारिणी नित्यं कुमारीह धृतव्रता । पित्रादेशाद्विना नाहं पदमेकमपि क्वचित्

私は常に父の命に従います。私はここで誓いを守る乙女のままです。父の許しなくしては、どこへも一歩たりとも踏み出しません。

Verse 164

गच्छामि तस्मात्कोप्यन्य उपायश्चिंत्यतामहो । तदाशयं विदित्वाहुस्ते समेत्य पितामहं

「ゆえに我は去ろう。ああ、ほかの方策を思案せよ。彼の意を悟ると、彼らは集い、共にピターマハ（梵天）へ赴いた。」

Verse 165

नान्येन शक्यते नेतुं वडवाग्निः पितामह । अदृष्टदोषाम्मुक्त्वैकां कुमारीं तनयां तव

「ピターマハよ、ヴァダヴァーグニを運び去れる者は他にいない。ゆえに、咎なき一人の乙女—汝の娘—を選び、彼女を通して成し遂げよ。」

Verse 166

सरस्वतीं समानीय कृत्वांके वरवर्णिनीं । शिरस्याघ्रायसस्नेहमुवाचाथसरस्वतीम्

サラスヴァティーを近くに呼び、麗しき肌のその女神を膝に座らせ、愛おしくその頭を嗅ぎ、そしてサラスヴァティーに語りかけた。

Verse 167

मां च देवि सुराः प्राहुः स त्वं ब्रूहि यशस्विनीम् । नीत्वा विनिक्षिपेदेनं बाडवं लवणांबुनि

「また神々は我に言った。『女神よ—ゆえに汝、誉れ高き者よ、彼女に告げよ。そしてこの馬面の火を携え、海の塩の水に投げ入れよ』。」

Verse 168

पितुर्वाक्यं हि तच्छ्रुत्वा वियुक्ता कुररी यथा । पित्रा तदैव सा कन्या रुरुदे दीनमानसा

父の言葉を聞くや、乙女はたちまち泣き崩れた—つがいと離れたクラリー鳥のように—その心は悲嘆に沈んだ。

Verse 169

शोभते तन्मुखं तस्याः शोकबाष्पाविलेक्षणं । सितं विकसितं तद्वत्पद्मं तोयकणोक्षितम्

彼女の顔は、悲しみの涙にかすみながらも美しく輝いていた――それは、水滴を受けて濡れた、白き蓮華の満開のごとく。

Verse 170

तत्तथाविधमालोक्य पितामहपुरस्सराः । विबुधाः शोकभावस्य सर्वे वशमुपागताः

そのような有様を見て、ピターマハ（梵天）を先頭とする神々は、皆ことごとく悲嘆の支配に沈んだ。

Verse 171

संस्तभ्य हृदयं तस्याः शोकसंतापितं तदा । पितामहस्तामुवाच मा रोदीर्नास्ति ते भयम्

そのとき、悲しみに灼かれた彼女の心を鎮め、祖父（梵天）は言った。「泣くでない。汝に恐れはない。」

Verse 172

मान लाभश्च भविता तव देवानुभावतः । नीत्वा क्षारोदमध्ये तु क्षिपस्व ज्वलनं सुते

神々の威力により、汝は名誉と利得を得るであろう。ゆえに、わが子よ、その火を携え、塩の海のただ中へ投げ入れよ。

Verse 173

एवमुक्ता तु सा बाला बाष्पाकुलितलोचना । प्रणम्य पद्मजन्मानं गच्छाम्युक्तवती तु सा

かく告げられると、少女は涙に曇る眼をして、蓮華より生まれし者（梵天）に礼拝し、「参ります」と言った。

Verse 174

मा भैरुक्ता पुनस्तैस्तु पित्रा चापि तथैव सा । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समवस्थिता

彼らは再び「恐れるな」と告げ、父もまた同じく言った。恐れを捨て、心喜びに満ちて、彼女は旅立つ備えをして立っていた。

Verse 175

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

彼女の旅立ちの時、世界は吉祥の音に満ちた。法螺貝とドゥンドゥビ太鼓の響き、そして祝福の唱和が高らかに鳴り渡った。

Verse 176

सितांबरधराधन्या सितचंदनमंडिता । शरदंबुजसच्छाय तारहारविभूषिता

白衣をまとい、白檀の香膏で飾られた福徳の乙女。秋の蓮のごとく輝き、真珠の首飾りを身に帯びていた。

Verse 177

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । शुभां कीर्तिं सुरेशस्य पूरयंती दिशो दश

満月のような面差し、蓮弁のような眼をもって、彼女は神々の主の吉祥なる名声を広め、十方を満たした。

Verse 178

स्वतेजसा तद्धृदयान्निःसृता भासयज्जगत् । अनुव्रजन्ती तां गंगा तयोक्ता वरवर्णिनी

彼自身の光明の力により、その心より生じて、彼女は世界を照らした。彼女の歩みに随ってガンガーの流れも伴い、彼はその麗しく優れた淑女に語りかけた。

Verse 179

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं प्रयासि कुत्र मे सखि । एवमुक्ता तु सा गंगा प्रोवाच मधुरां गिरम्

「また必ずあなたに会おう。わが友よ、どこへ行くのか。」そう告げられると、女神ガンガーは甘美な言葉で答えた。

Verse 180

यदैवायास्यसि प्राचीं दिशं मां पश्यसे शुभे । विबुधैस्त्वं परिवृता दर्शनं तव संश्रये

「あなたが東の方へ赴き、わたしを拝するとき、吉祥なる者よ——諸天に囲まれて——わたしはあなたに我がダルシャナを授けよう。そのあなたを拝する見（まみえ）に、わたしは帰依する。」

Verse 181

उदङ्मुखी तदा भूत्वा त्यज शोकं शुचिस्मिते । अहं चोदङ्मुखी पुण्या त्वं तु प्राची सरस्वति

「そのとき北に面して、悲しみを捨てよ、清らかな微笑みの者よ。わたしもまたこの吉祥なる行いにおいて北に向かう。だが汝サラスヴァティーは東に面せよ。」

Verse 182

तत्र क्रतुशतं पुण्यं स्नानदानेन सुव्रते । श्राद्धदाने तथा नित्यं पितॄणां दत्तमक्षयम्

「そこでは、善き誓いを守る者よ、沐浴と布施（ダーナ）によって百のヤジュニャに等しい功徳が得られる。さらに、祖霊へのシュラッダの供養も、日々怠らず捧げれば尽きぬものとなる。」

Verse 183

ये करिष्यंति मनुजा विमुक्तास्त्ते ऋणैस्त्रिभिः । मोक्षमार्गं गमिष्यंति विचारो नात्र विद्यते

「これを行う人々は三つの負債から解き放たれ、モークシャへの道を進む。ここに疑いはない。」

Verse 184

तामुवाच ततो गंगा पुनर्दर्शनमस्तु ते । गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्तव्याहं त्वयानघे

そのときガンガーは彼女に言った。「再びわたしにまみえることがありますように。吉祥なる者よ、自らの住まいへ帰りなさい。罪なき者よ、わたしを忘れぬように。」

Verse 185

यमुनापि तथैवं सा गायत्री च मनोरमा । सावित्र्या सहिताः सर्वाः सखीं संप्रैषयंस्तथा

同じくヤムナーも、麗しきガーヤトリーも――サーヴィトリーとともに――皆そのとき、女友だちを使者として遣わした。

Verse 186

ततो विसृज्य तान्देवान्नदी भूत्वा सरस्वती । उत्तंकस्याश्रमपद उद्भूता सा मनस्विनी

それから彼女はその神々を送り出し、サラスヴァティーは川となって、堅き意志をもつ者として、ウッタンカのアーシュラマの地に湧き出た。

Verse 187

अधस्तात्प्लक्षवृक्षस्य अवरोप्य च तां तनुम् । अवतीर्णा महाभागा देवानां पश्यतां तदा

そしてプラクシャ樹の下へその身を降ろし、大神徳に恵まれた彼女は降臨した。そのとき神々は見守っていた。

Verse 188

विष्णुरूपस्तरुः सोत्र सर्वदेवैस्तु वंदितः । संसेव्यश्च द्विजैर्नित्यं फलहेतोर्महोदयः

ここにあるこの樹はまさにヴィシュヌの御姿であり、あらゆる神々に礼拝される。ゆえに両生者は常にこれに仕え敬うべきである。これは吉祥の果報を大いに授けるものだから。

Verse 189

अनेकशाखाविततश्चतुर्मुख इवापरः । तत्कोटरकुटीकोटि प्रविष्टानां द्विजन्मनाम्

多くの枝を四方に広げ、それはまるで別の四面の梵天のようであった。さらにその樹洞や小屋のような空隙には、数えきれぬほどの二度生まれ（ドヴィジャ）たちが入り込んでいた。

Verse 190

श्रूयंते विविधा वाचः सुराणां रक्तचेतसाम् । वनस्पतिरपुष्पोपि पुष्पितश्चोपलक्ष्यते

心燃え立つ神々から、さまざまな言葉が聞こえてくる。しかも、ふだん花をつけぬ木でさえ、花開いているのが見える。

Verse 191

जातीचंपकवत्पुष्पैः शाखालग्नैः शुकैः शुभैः । केतकीभिः सुरभिभिरशोभत सरिद्वरा

すぐれたその河は、枝にとまって寄り添う吉祥の鸚鵡に飾られ、ジャーティやチャンパカに似た花々、そして芳香ただようケータキーの花によって、ひときわ美しく輝いていた。

Verse 192

कोकिलाभिस्स मालेव फेनकैः पुष्पितेव सा । हरेणेव यथा गंगा प्लक्षेणैव हि सा तथा

コーキラ（杜鵑）を花輪のようにまとい、泡のごとく白い花に咲き満ちて、彼女はその姿を現した。ガンガーが常にハリと結ばれているように、彼女もまたまことにプラクシャ樹と結びついていた。

Verse 194

एवमुक्तेन सा तेन प्रत्युक्ता विष्णुना तदा । न ते दाहभयं त्याज्यस्त्वयायं वह्निराट्स्वयम्

そのように告げられると、彼女はその時ヴィシュヌにこう答えられた。「焼かれることへの恐れを捨ててはならぬ。この火の王は、まさに汝のゆえにここに自ら現れているのだ。」

Verse 195

पश्चिमं सागरं नेतुं वाडवज्वलनं शुभे । एवं क्रमेण गच्छंत्या तदापं प्राप्स्यते शुभे

「吉祥なる者よ、海底の火ヴァḍヴァの炎を西の大海へ運べ。かくして順を追って進めば、やがてその水域に至るであろう、吉祥なる者よ。」

Verse 196

ततस्तं शातकुंभस्थं कृत्वासौ वडवानलं । समर्पयत गोविंदः सरस्वत्या महोदरे

その後ゴーヴィンダは、その火をヴァḍヴァーナラとなし、黄金の器に納めて、サラスヴァティー河の大いなる胎内—深奥—へと託した。

Verse 197

सा तं गृहीत्वा सुश्रोणी प्रतीच्यभिमुखी ययौ । अंतर्द्धानेन संप्राप्ता पुष्करं सा महानदी

それを携え、麗しき腰の女神は西に向かって進んだ。姿を隠すことによって、彼女—大河—はプシュカラへと到った。

Verse 198

मर्यादापर्वते तस्मिन्संभूता विमला सरित् । पुष्करारण्यं विपुलं सुरसिद्धनिषेवितम्

その境界の山から、清らかな流れヴィマラーが生じた。そこには広大なるプシュカラの森があり、神々とシッダ（成就者）たちに親しまれていた。

Verse 199

पितामहेन यत्रासीद्यज्ञसत्रं निषेवितम् । सिध्यर्थं मुनिमुख्यानामागतासौ महानदी

そこは、かつて祖父ピターマハ（梵天）がヤジュニャ・サトラの祭会を執り行い、親しく臨まれた地である。最勝の牟尼たちが成就を得るために、その大河は来臨した。

Verse 200

येषु तत्र कृतो होमः कुंडेष्वासीद्विरिंचिना । तानि सर्वाणि संप्लाव्य तोयेनाप्युद्गता हि सा

そこにて、ヴィリンチ（梵天）が供物を捧げた火壇の坑において、彼女はまことに湧き上がり、その水でそれらすべてを余すところなく満たし、覆い尽くした。

Verse 201

तत्र क्षेत्रे महापुण्या पुष्करे सा तथोत्थिता । तेन तत्पूरणं प्रोक्तं वायुना जगदायुषा

その聖なる地、プシュカラにおいて、彼女は功徳きわめて大いなるものとして湧き起こった。ゆえにそのプラーナは、世界の寿命にして息吹なるヴァーユによって宣説された。