Adhyaya 8

Verse 1

कश्यप उवाच । स गर्भे व्याकुलो जातः खिद्यमानो दिने दिने । दुःखाक्रांतो हि धर्मात्मा सर्वपीडाभिपीडितः

カश्यパは言った。胎内にある時から彼は乱れ、日ごとに日ごとに苦しみ衰えた。法にかなう魂をもつその者は悲嘆に圧され、あらゆる苦痛に責められた。

Verse 2

अधोमुखस्तु गर्भस्थो मोहजालेन बंधितः । आधिव्याधिसमाक्रांतो हाहाभूतो विचेतनः

胎内でうつむきのまま、胎児は迷妄の網に縛られる。心の悩みと身の病に襲われ、無力となって「嗚呼、嗚呼」と嘆き、ついには意識を失う。

Verse 3

दुःखेन महताविष्टो ज्ञानमाह प्रपीडितः । आत्मोवाच । तव वाक्यं महाप्राज्ञ न कृतं तु मया तदा

大いなる悲しみに覆われ、苦悩に圧されて、ジュニャーナは語った。自己は言った。「大賢者よ、その時わたしはあなたの言葉を実行しなかった。」

Verse 4

ध्यानेन वार्यमाणोपि पतितो मोहसंकटे । तस्माद्रक्ष महाप्राज्ञ गर्भवासात्सुदारुणात्

瞑想によって抑えられていても、なお迷妄の危難に堕ちうる。ゆえに、大いなる智者よ、きわめて恐ろしい胎内の住処より我を守りたまえ。

Verse 5

ज्ञानमुवाच । मया त्वं वारितो ह्यात्मन्कृतं वाक्यं न चैव मे । पंचात्मकैर्महाक्रूरैः पातितो गर्भसंकटे

ジュニャーナは言った。「愛しき者よ、私は確かに戒めたが、我が言葉は聞き入れられなかった。極めて残酷なる五つの力により、汝は胎内の危難へ投げ落とされたのだ。」

Verse 6

इदानीं गच्छ त्वं ध्यानं तस्मात्संप्राप्स्यसे सुखम् । गर्भवासाद्भविष्यस्ते मोक्ष एव न संशयः

今こそ行きて瞑想に入れ。そこより安楽を得るであろう。さらに胎内に住することを経て、解脱そのものが汝に来たる—疑いはない。

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञात्वा ज्ञानस्य तत्त्वताम् । ध्यानमाहूय प्रोवाच श्रूयतां वचनं मम

その言葉を聞き、知の真理を悟ると、彼はディヤーナを招き寄せて言った。「我が言葉を聞け。」

Verse 8

त्वामहं शरणं प्राप्तो ध्यान मां रक्ष नित्यशः । एवमस्तु महाप्राज्ञ ध्यानमाह महामतिम्

「汝を拠り所として帰依する。ディヤーナよ、常に我を守りたまえ。」ディヤーナはその高貴なる者に言った。「然り、偉大なる智者よ。」

Verse 9

एतद्वाक्यं ततः श्रुत्वा आत्मा वै ध्यानमागतः । ध्यानेन हि समं गर्भे संस्थितो मोहवर्जितः

この言葉を聞いて、真我はまことに禅定に入った。禅定の力により、胎内に安住して迷いを離れた。

Verse 10

यदा ध्यानं गतो ह्यात्मा विस्मृतं गर्भजं भयम् । स द्वाभ्यां सहितस्तत्र आत्मा मोह विना कृतः

真我が禅定に入ると、受胎の身より生じた恐れは忘れ去られた。そこで二者に伴われ、真我は迷いなきものとなった。

Verse 11

चिंतयन्नेव वै नित्यमात्मकं सुखमेव हि । इतो निष्क्रांतमात्रस्तु त्यजे पंचात्मकं वपुः

ただ真我のみの安楽を常に観想する者は、ここを出たばかりのとき、五つの成分より成る身体を捨て去る。

Verse 12

एवं चिंतयते नित्यं गर्भवासगतः प्रभुः । सूतिकाले तु संप्राप्ते प्राजापत्ये वरानने

このように主は胎内に住して常に省察する。やがて出産の時が至るとき、麗しき顔の者よ、それはプラジャーパティの定めによって起こる。

Verse 13

वायुना चलितो गर्भः प्राणेनापि बलीयसा । योनिर्विकासमायाति चतुर्विंशांगुलं तदा

生命の風—息よりもなお強きもの—に動かされて胎児は揺り動かされる。そのとき胎は開き、二十四指の幅にまで広がる。

Verse 14

पंचविंशांगुलो गर्भस्तेन पीडा विजायते । एवं संपीड्यमानस्तु मूर्च्छया मूर्च्छितः प्रिये

胎児が二十五指幅の長さに達すると、激しい苦痛が起こる。かくして押し縮められたまま、彼は気絶し—眩暈に打ち負かされる、愛しき者よ。

Verse 15

पतितो भूमिभागे तु ज्ञानध्यानसमन्वितः । प्राजापत्येन दिव्येन वायुना स पृथक्कृतः

大地の一処に落ちたが、なお知と禅観を具えていた彼は、プラジャーパティより生じた神聖なる風によって（他から）分かたれた。

Verse 16

भूमिसंस्पर्शमात्रेण ज्ञानध्याने तु विस्मृते । संसारबंधसंदिग्ध आत्मा प्रियतया स्थितः

ただ大地に触れるだけで、知と禅観は忘れ去られる。輪廻の縛りに疑い絡め取られた自己は、愛著と執心にとどまり続ける。

Verse 17

गुणदोषसमाक्रांतो महामोहसमन्वितः । खाद्यं पानादिकं सर्वमिच्छत्येव दिनेदिने

徳と過失の双方に圧倒され、大いなる迷妄に取り憑かれて、彼は日ごとに食物・飲み物など一切を欲する。

Verse 18

एवं संपुष्यमाणस्तु आत्मा पंचात्मकैः सह । व्यापितो हींद्रियैः सर्वैर्विषयैः पापकारिभिः

かくして絶えず養われるとき、自己は五つの構成要素とともに、あらゆる感官とその対象—罪を生む境界—に遍く満たされる。

Verse 19

बांधवानां समोहेन भार्यादीनां तथैव च । आकुलव्याकुलो देवि जायते च दिनेदिने

女神よ、親族の群れの圧迫、また妻やその他の扶養すべき者たちによって、人は日ごとにいよいよ心乱れ、落ち着きを失う。

Verse 20

महामोहेन संदिग्धो मोहजालगतः प्रभुः । कैवर्तेन यथा बद्धः शकुलो जालबंधनैः

大いなる迷妄に惑わされ、主は痴の網に落ちた。漁師の網目に固く縛られた魚のように。

Verse 21

चलितुं नैव शक्तोस्ति तथात्मासीत्प्रबंधितः । मोहजालैस्तु तैः सर्वैर्दृढबंधैस्तु बंधितः

彼はまったく動けず、その自己さえ拘束された。あの迷いの網に絡め取られ、四方から堅固な縄で固く縛られた。

Verse 22

एवमादिप्रपंचेन व्यापितो व्यापकेन हि । ज्ञानविज्ञानविभ्रष्टो रागद्वेषादिभिर्हतः

かくして、この多様な顕現において遍在の主に満たされるとき、人は真の知と体得された分別を失い、執着や嫌悪などによって打ち倒される。

Verse 23

कामेन पीड्यमानस्तु क्रोधेनैव तथैव वा । प्रकृत्या कर्मणाबद्धो महामूढो व्यजायत

欲に苦しめられ、あるいはまた怒りに責められ、プラクリティと自らの業に縛られて、甚だしく迷える者は再び生を受ける。

Verse 24

सूत उवाच । एवं मूढो यदात्मासौ कामक्रोधवशंगतः । लोभरागादिभिः सर्वैर्व्यापृतस्तैर्दुरात्मभिः

スータは語った。「このように人は迷い、欲望と怒りの支配に落ちると、貪りや執着など、あらゆる悪しき性向にすっかり心を奪われる。」

Verse 25

इयं भार्या ह्ययं पुत्र इदं मित्रमिदं गृहम् । एवं संसारजालेन महामोहेन बंधितः

「これは我が妻、これは我が子、これは我が友、これは我が家」—このようにして大いなる迷妄により、世の輪廻の網に縛られる。

Verse 26

पुत्रशोकादिभिर्दुःखैर्विविधैराकुलस्तदा । जरयाव्याधिभिश्चैव संग्रस्तश्चाधिभिस्तथा

そのとき彼は、子を失う悲しみなど種々の苦しみに乱され、さらに老いと病にも悩まされ、さまざまな心の責め苦に取り囲まれる。

Verse 27

एवमात्मा संप्रतप्तो दुःखमोहैः सुदारुणैः । अभिमानैर्मानभंगैर्नानादुःखैश्च खंडितः

このように、あまりに苛烈な苦と迷いに焼かれた自己は、我慢（慢心）と名誉の失墜、そして多様な苦しみによって打ち砕かれる。

Verse 28

वृद्धत्वेन तथा देवि शबलत्वेन पीडितः । दुःखं चिंतयते नित्यं हाहाभूतो विचेतनः

女神よ、老いと衰えに苦しめられ、彼は常に悲嘆を思いめぐらし、「ああ、ああ」と嘆き、ついには正気を失う。

Verse 29

रात्रौ स्वप्नान्प्रपश्येत दिवा चैतन्यवर्जितः । वैकल्येन तथांगानां व्याप्तो देवि दिनेदिने

夜にはただ夢を見、昼には覚知を失っていた。ああ女神よ、日ごとにその四肢は衰えの病に覆われていった。

Verse 30

संसारे भ्रममाणेन वैराग्यं तत्र दर्शितम् । निःशंकं बंधुहीनं च प्रशांतं तुष्टमेव च

輪廻の世をさまよう者には、そこに離欲が示される。恐れなく、縁者への執着なく、寂静にして、まことに満ち足りている。

Verse 31

तमुवाच तदात्मा वै कामक्रोधविवर्जितम् । को भवान्नग्नरूपेण कथं मित्रैर्न लज्जसे

そのとき、欲と怒りを離れ自らを治める者が彼に言った。「その裸の姿で、おまえは何者か。どうして仲間の前で恥じないのか。」

Verse 32

यत्र लोकाः स्त्रियो वृद्धा युवत्यो मातरस्तथा । एतासां हि गतो मध्ये न बिभेषि अनावृतः

人々のいるところ—女たち、老人、若い娘、母たち—そのただ中へ入っても、覆いも護りもなく、なお恐れないのか。

Verse 33

वीतराग उवाच । को ह्यत्र नग्नो दृश्येत न नग्नोस्मीति वै कदा । सुसंबद्धस्त्वमेवापि परिधान समन्वितः

ヴィータラーガは言った。「ここで誰が裸と見られようか。いつ『私は裸ではない』と真に言えよう。おまえもまた実に固く縛られ、衣と覆いを余すところなく備えている。」

Verse 34

न नग्नोस्मि कदा दिव्यभवान्नग्नः प्रदृश्यते । इंद्रियार्थवशेवर्ती मर्यादापरिवर्जितः

「我は決して裸ではない。むしろ汝こそ、神性を帯びながら裸と見られるのだ。感官の対象に引きずられ、礼法と自制の境界を捨て去ったゆえに。」

Verse 35

आत्मोवाच । पुरुषस्य का हि मर्यादा तामाचक्ष्व च सुव्रत । विस्तरेण महाप्राज्ञ यदि जानासि निश्चितम्

アートマンは言った。「人にとって、まことに正しい境界—行いの規範—とは何か。善き誓いを守る者よ、それを我に告げよ。大いなる智者よ、確かに知るなら、詳しく説き明かせ。」

Verse 36

वीतरागो महाप्राज्ञस्तमुवाच महामतिः । सुस्थैर्यं भजते चित्तं सुखदुःखेषु नित्यदा

離欲の大賢者は彼に告げた。「心は常に、喜びと悲しみのただ中にあっても、堅固な安定を得る。」

Verse 37

क्लेशितं सर्वभावैश्च तेषुतेषु परित्यजेत् । अथ लज्जां प्रवक्ष्यामि मनो या निर्विशत्यलम्

あらゆる苦悩に悩まされるそのような心の状態は、幾度となく捨て去り、後に残してゆくべきである。今、我は「慎み（lajjā）」を説こう—それは心に深く入り、隅々まで行き渡るもの。

Verse 38

मयाद्यैवं न कर्तव्यं नग्नः स्थानविवर्जितः । पश्चात्तापे सुसंलीनः सा लज्जा परिकथ्यते

「今日より、我はもはやそのようなことをしてはならぬ—裸で、あるべき所を外れて立つことを。後になって深く悔恨に沈むなら、それこそが『恥（lajjā）』と呼ばれる。」

Verse 39

कस्य लज्जा प्रकर्तव्या द्वितीयो नास्ति सर्वदा । एकश्च पुरुषो दिव्यः कस्य किंचिन्न नाशयेत्

誰に恥があろうか。まことに「第二のもの」は常に存在しない。ただ一人の神聖なるプルシャがあるのみ—彼が滅し終わらせ得ぬものがあろうか。

Verse 40

अथ लोकान्प्रवक्ष्यामि ये त्वया परिकीर्तिताः । यथा कुलालकश्चक्रे मृत्पिंडं च निधापयेत्

いま、あなたが語った諸世界を説こう。陶工が轆轤の上に土の塊を据えるように。

Verse 41

भ्रामयित्वा तु सूत्रेण नानाभेदान्प्रकाशयेत् । भांडानां तु सहस्राणि स्वेच्छया मतिसंस्थितः

糸によってそれを回転させれば、多様な相が現れる。心を定め、意のままに働いて、彼は幾千もの異なる器を作り出す。

Verse 42

तथायं सृजते धाता नानारूपाणि नान्यथा । पश्चाद्विनाशमायांति येनकेनापि हेतुना

そのように創造主は多様な形を生み出す—他の仕方ではない。やがて、いかなる因によってであれ、それらは滅びへと至る。

Verse 43

सर्वदैव स्थिता ये च ये लोकाश्च सनातनाः । तेषां लज्जा प्रकर्तव्या नावर्तंते हि ते भुवि

常に存する世界、永遠の境界は、畏敬をもって仰ぐべきである。なぜなら、それらは再び地上へ戻ることがないからだ。

Verse 44

आकाशवायुतेजांसि पृथ्वी चापश्च पंचमः । अमी लोकाः प्रकाशंते ये च सर्वत्र संस्थिताः

虚空・風・火、そして地と水を第五として——この五大は光り現れ、あらゆるところに安住している。

Verse 45

सत्त्वानामंगदेशेषु पंचैतेषु सुसंस्थिताः । सर्वत्रैव च वर्तंते कस्य लज्जा विधीयते

この五つは衆生の身体の諸部に堅く据えられている。遍く働くのなら、いったい誰に恥を定め得ようか。

Verse 46

स्त्रीणां रूपं प्रवक्ष्यामि श्रूयतां तात सांप्रतम् । यथाघटसहस्रेषुसोदकेषुविराजते

いま、愛しき者よ、女の美のありさまを語ろう。聞け——それは、千の壺の中の水がきらめくように輝く。

Verse 47

एकश्चंद्रो हि सर्वत्र भवांस्तद्वद्विराजते । गतो जंतुसहस्रेषु मोहचक्रे महात्मवान्

一つの月が遍く照らすように、あなたもまた輝く。されどその大いなる魂は、迷妄の輪に囚われ、幾千の生類の中をさまよい歩んだ。

Verse 48

स्थावरेषु च सर्वेषु जंगमेषु तथा भवान् । योनिद्वारेण पापेन मायामोहमयेन वै

あなたはまことに、あらゆる不動のものにも、また一切の動く生きものにも在す——胎の門より入り、罪を帯び、マーヤーの迷妄に満ちた力によって。

Verse 49

कुचाभ्यां च नितंबाभ्यां वयसा च विराजते । हृन्मांसस्याधिका वृद्धिर्दृष्टा चात्र न संशयः

彼女は乳房と腰臀によって、また若き年齢の瑞々しさによって輝く。ここにおいては、まことに心の肉の増大が見られる—疑いはない。

Verse 50

पतनाय च लोकानां मोहरूपं विदर्शितम् । नभवत्येव सा नारी या त्वया परिकीर्तिता

人々を堕落へ導くために、惑わす姿が示された。まことに、あなたが語ったそのような女は、まったく存在しない。

Verse 51

लीलया कुरुते धाता विनोदाय सदात्मनः । यथा नार्यास्तथा पुंसो जीवः सर्वत्र संस्थितः

創造主（ダーター）は戯れのごとく働き、常に現前する自己の歓喜のために行う。女においても男においても同じく、個我はあらゆる所に住する。

Verse 52

कुचयोनिविहीना ये जीवन्मुक्ताः सदैव हि । नरस्तु पुरुषः प्रोक्तो नारी प्रकृतिरुच्यते

「乳」と「胎（子宮）」という観念を離れた者たち—生きながらにして常に解脱している者たち—こそ真に自由である。「男」はプルシャ（意識原理）と宣言され、「女」はプラクリティ（自然・物質原理）と説かれる。

Verse 53

रमते तेन वै सार्द्धं न मुक्ता हि कदाचन । भवान्प्रकृतिसंयुक्तः पुरुषेषु प्रदृश्यते

彼女はまことにそれ（プラクリティ）と共に楽しみ、いかなる時も解脱しない。あなたはプラクリティと結びついているがゆえに、身を受けた者たちの中に個我として見られる。

Verse 54

कः कस्य कुरुते लज्जामेवं ज्ञात्वा सुखं व्रज । वृद्धां स्त्रियं प्रवक्ष्यामि सदावृद्धां वरानने

誰が誰の前で恥じるのか。これを知って安らかに行け。麗しき面の者よ、われは一人の老女—常に老いたる者—を語ろう。

Verse 55

त्वचा जर्जरतां याता यस्याप्यंगे वरानने । श्वेतैश्चैव तथाकेशैः पलितैश्च समाकुला

麗しき面の者よ、いかなる者の身も老いの徴に染まる。肌はしわみ、白髪と灰色の髪が入り交じって満ちる。

Verse 56

बलहीनाथ दीनापि व्यापिता वलिना तदा । नेयं वृद्धा भवेन्नारी परं वृद्धा च कथ्यते

主よ、たとえ彼女が弱く哀れで、しわに覆われたとしても、それだけで老女と呼ばれるのではない。むしろ別の、より高い意味において真に老いた者と言われる。

Verse 57

एतस्या लक्षणं प्रोक्तं युवतीं प्रवदाम्यहम् । ज्ञानेन वर्द्धते नित्यं जीवपार्श्वे समाश्रिता

その相はすでに説かれた。今、われは乙女について語ろう。彼女は知によって常に増し、生命あるもの（ジーヴァ）の傍らに寄り添って住する。

Verse 58

सुमतिर्नाम संप्रोक्ता सा वृद्धा युवतीति च । नारी पुरुषलोकेषु सर्वदैव प्रतिष्ठिता

彼女は「スーマティ」と名づけられると宣言され、老女とも乙女とも語られる。この女性の原理は、人の諸世界において常に確立している。

Verse 59

लज्जा तस्याः प्रकर्तव्या अन्यच्चैव वदाम्यहम् । मातरं वै प्रवक्ष्यामि या त्वया परिकीर्तिता

彼女の慎みはまことに守られるべきである。さらに語ろう。いま、汝が言及したその母について説き明かす。

Verse 60

प्राणिनामंगदेशेषु सदैव चेतना स्थिता । परज्ञानप्रदा या च सा प्रज्ञा परिकथ्यते

生きとし生けるものの身体の諸器官には、つねに意識が宿る。さらに、より高き知を授けるものを「般若（prajñā）」、真の智慧という。

Verse 61

प्रज्ञा माता समाख्याता प्राणिनां पालनाय सा । संस्थिता सर्वलोकेषु पोषणाय हिताय वा

智慧（prajñā）は母と呼ばれる。生きものを守り養うからである。彼女はあらゆる世界に住し、滋養を与え、利益のために働く。

Verse 62

सुमतिर्नाम या प्रोक्ता सा माता परिकथ्यते । संसारद्वारमार्गाणि यानि रूपाणि नित्यशः

「スーマティ（Sumati）」と宣言される彼女は母と説かれる。また、つねに輪廻（saṃsāra）の「門」へ至る道となる諸々の相も語られる。

Verse 63

भवंति मातरो ह्येता बहुदुःखप्रदर्शिकाः । मातृरूपं समाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

まことに、これらは「母」となるが、多くの苦しみを示す。母性のありさまは説き明かした。これ以上、汝に何を語ろうか。

Verse 64

आत्मोवाच । भवान्को हि समायातो मम संतापनाशकः । विस्तरेण समाख्याहि स्वरूपमात्मनः स्वयम्

真我は言った。「汝は誰ぞ、ここに来たりて我が苦悩を除く者よ。汝みずからの真実の本性――その姿・形――を、詳らかに語れ。」

Verse 65

वीतराग उवाच । यस्मात्कामानि वर्तंते निराशाः सर्व एव ते । यं दुष्टत्वान्न पश्यंति कर्माण्येतानि नान्यथा

離欲者ヴィータラーガは言った。「欲望がなお起こり続けるゆえに、彼らは皆まことの望みを失っている。邪悪さのために真理を見ず、これらはその業であり、他に道はない。」

Verse 66

यत्समीपं हि नायाति आशा चैव कदाचन । क्रोधो लोभस्तथा मोहो यद्भयात्प्रलयं गताः

その御方の近くへは、欲すら決して近づかない。彼を畏れるがゆえに、怒り・貪り・迷いは滅びへと帰した。

Verse 67

वीतरागोस्मि भद्रं ते विवेको मम बांधवः । आत्मोवाच । कीदृशोऽसौ तव भ्राता विवेको नाम नामतः

「我はヴィータラーガ、執着を離れし者—汝に吉祥あれ。ヴィヴェーカ（分別・識別）は我が縁者である。」 真我は言った。「名を『ヴィヴェーカ』というその兄弟は、いかなる者か。」

Verse 68

तस्य त्वं लक्षणं ब्रूहि भ्रातुरात्मन एव च । वीतराग उवाच । तस्यैव लक्षणं रूपं न वदामि तवाग्रतः

「その相（しるし）を語れ。汝の兄弟の相、そしてその本性をも。」 ヴィータラーガは言った。「汝の面前にて、彼の特徴と姿形を語ることはしない。」

Verse 69

भ्रातुस्तस्य महाभाग आह्वानं च करोम्यहम् । भोभो विवेक मे भ्रातरावयोस्त्वं वचः शृणु

おお高貴なる方よ、わたしはあの兄弟も呼び寄せよう。おおヴィヴェーカよ、我が兄弟よ、われら二人の言葉を聞け。

Verse 70

एह्येहि सुमहाभाग मम स्नेहान्महामते । कश्यप उवाच । शांतिक्षमाभ्यां संयुक्तो भार्याभ्यां च समागतः

「来たれ、来たれ、最も幸いなる者よ。わが慈愛ゆえに、偉大なる賢者よ。」カश्यパは言った。「彼は二人の妻、シャーンティとクシャマーを伴って到来した。」

Verse 71

सर्वदृक्सर्वगो व्यापी सर्वतत्त्वपरायणः । संदेहानां च सर्वेषां यो रिपुर्ज्ञानवत्सलः

彼は一切を見通し、一切に遍満する主、あらゆる処に現前し、最高の真理に帰依する者。すべての疑いの敵でありながら、真の智を慈しむ。

Verse 72

धारणा धीश्च द्वे पुत्र्यौ तस्यैव हि महात्मनः । तस्य योगः सुतो ज्येष्ठो मोक्षो यस्य महागुरुः

ダーラナーとディーは、まさにその大いなる魂の二人の娘であった。長子はヨーガ、そして偉大なる師はモークシャ（解脱）であった。

Verse 73

निर्मलो निरहंकारो निराशो निष्परिग्रहः । सर्ववेलाप्रसन्नात्मा गतद्वंद्वो महामतिः

彼は清らかで我執なく、欲望なく、執着なく；いかなる時もその内なる心は安らぎ、二元の対立を超えた、まことに大いなる知者である。

Verse 74

स विवेकः समायातो गुणरत्नैर्विभूषितः । यस्यामात्यौ महात्मानौ धर्मसत्यौ महामती

その識別の賢者は、宝珠のごとき徳に飾られて来たり、かの国には二人の大心の大臣がいた――ダルマと真実に堅く、智慧高き者たちである。

Verse 75

क्षमाशांतिसमायुक्तः स विवेकः समागतः । वीतरागमुवाचेदमाहूतोहं समागतः

赦しと内なる静けさを具えたヴィヴェーカ（識別）は来た。するとヴィータラーガは言った。「召されたゆえ、私は参上した。」

Verse 76

तद्भ्रातः कारणं सर्वं कथ्यतां हि ममाग्रतः । यमाश्रित्य त्वयाद्यैव कृतमाह्वानमेव मे

ゆえに、兄弟よ、私の前で明らかに語ってくれ、そのすべての理由を。何を拠り所として、今日この日に私を召したのか。

Verse 77

वीतराग उवाच । पुमान्स्थितो यः पुरतो महापाशैर्नियंत्रितः । मोहस्य बाणैः संभ्रांतः संसारस्य च बंधनैः

ヴィータラーガは言った。「一人の男が前に立ち、巨大な縄に制せられている。迷妄（モーハ）の矢に惑わされ、輪廻（サンサーラ）の鎖に縛られている。」

Verse 78

सर्वस्य व्यापकः स्वामी अयमात्मा ममैव च । पंचतत्त्वैः समाविष्टो ज्ञानध्यानविवर्जितः

このアートマンは万遍く行き渡る主、すべての者の主であり、まことに我が自己でもある。だが五大に包まれて、智慧と禅定（ディヤーナ）を欠いたままである。

Verse 79

पृच्छतामेनमात्मानं भवांस्तत्त्वेषु पंडितः । वीतरागवचः श्रुत्वा विवेको वाक्यमब्रवीत्

「真理の原理に通暁する汝は、このまさに自己（アートマン）に問いかけるべきである。」離欲の者の言葉を聞いて、ヴィヴェーカは答えて語った。

Verse 80

विवेक उवाच । सुखेन स्थीयते देव भवता विश्वनायक । आगते त्वयि संसारे किं किं भुक्तं सुखं स्वयम्

ヴィヴェーカは言った。「おお主よ、宇宙の導き手よ——あなたが安らかにここにとどまり、この世の生存に入ったとき、あなた自身はいかなる快楽を、どのように味わわれたのですか。」

Verse 81

आत्मोवाच । गर्भवासो महद्दुःखमसह्यं दारुणं मया । भुक्तमेव महाप्राज्ञ ज्ञानहीनेन वै सदा

自己（アートマン）は言った。「胎内に住むことは大いなる苦しみであり、耐え難く、恐ろしい。私はまことにそれを耐えたのだ、偉大なる賢者よ。真の知を欠いたまま、常に。」

Verse 82

देहेपि ज्ञानविभ्रष्टः सोहं जातो ह्यनेकधा । बाल्यावस्थां गतेनाथ कृत्याकृत्यं कृतं मया

この身にあってさえ、私は真の知から迷い離れ、かくしてさまざまに幾度も生まれた。おお主よ、幼年に入ったとき、なすべきことも、なすべからざることも、私は行ってしまった。

Verse 83

तारुण्येन कृता क्रीडा भुक्ता भार्या ह्यनेकशः । वार्धकं प्राप्य संतप्तः पुत्रशोकादिभिस्तथा

若き日には快楽に戯れ、妻を幾度も享受した。だが老いに至ると、彼は苦悩に焼かれ、また子を失う悲しみなど、さまざまな憂いに悩まされた。

Verse 84

भार्यादीनां वियोगैस्तु दग्धोस्म्यहमहर्निशम् । दुःखैरनेकसंवर्णैः संतप्तोस्मि दिनेदिने

妻や他の者たちとの別離によって、私は昼も夜も焼かれるようです。さまざまな苦しみに染められ、日ごとに責め苦を受けています。

Verse 85

दिवारात्रौ महाप्राज्ञ न विंदामि सुखं क्वचित् । एवं दुःखै सुसंतप्तः किं करोमि महामते

大いなる賢者よ、昼も夜もどこにも安らぎを見いだせません。かくも苦しみに焼かれている私は、偉大なる聖者よ、何をなすべきでしょうか。

Verse 86

तमुपायं वदस्वैव सुखं विंदामि येन वै । अस्मात्संसारजालौघान्मोचयाद्य सुबंधनात्

まさにその方法をお説きください。それによって私は真に安らぎを得、今日この輪廻（サンサーラ）の網の大洪水から、そしてこの縛りの束縛から解き放たれたいのです。

Verse 87

विवेक उवाच । भवाञ्छुद्धोसि निर्द्वन्द्वो ह्यपापोसि जगत्पते । एनं गच्छ महात्मानं वीतरागं सुखप्रदम्

ヴィヴェーカは言った。「世の主よ、あなたは清浄で、あらゆる二元を離れ、罪なきお方。執着を離れ、安楽を授けるその大いなる魂のもとへ行きなさい。」

Verse 88

निःसंशयं त्वया दृष्टं नग्नमाचारवर्जितम् । सुखप्रदर्शको ह्येष सर्वसंतापनाशकः

疑いなく、あなたは裸で、しかも正しい作法を欠く者を見たのでしょう。だがこの者こそ、安楽への道を示し、あらゆる苦悩を滅するのです。

Verse 89

एवमाकर्ण्य शुद्धात्मा वीतरागं गतः पुनः । तमुवाच श्वसन्दीनः श्रूयतां वचनं मम

かく聞いて、清らかな魂の者は再び執着を離れた。そこでシュヴァサンディーナは彼に言った。「わが言葉を聞け。」

Verse 90

सुखं विंदामि येनाहं तं मार्गं मम दर्शय । एवमस्तु महाप्राज्ञ करिष्ये वचनं तव

我に安楽を得る道を示したまえ。「しかり、偉大なる賢者よ。汝の言葉のとおりに行おう。」

Verse 91

पुनर्गच्छ विवेकं हि सुखवार्ता कृता त्वया । सुखमार्गस्य वै वक्ता तव एष भविष्यति

再び行け、ヴィヴェーカよ。汝は安寧の便りを伝えた。まことに彼は、安楽への道について汝の師となるであろう。

Verse 92

वीतरागेण पुण्येन प्रेषितो गतवान्प्रभुः । तमुवाच महात्मानं विवेकं शुद्धसत्तमम्

離欲の者の功徳により遣わされ、主は出立して進まれた。やがてその大いなる魂—清浄なる徳の最勝者ヴィヴェーカ—に語りかけた。

Verse 93

सुखं मे दर्शय त्वं हि वीतरागेण प्रेषितः । भवच्छरणमापन्नो रक्ष संसारदारुणात्

我に安寧と安楽への道を示したまえ。汝は離欲の者により遣わされた。われは汝に帰依した—恐るべき輪廻の流れより我を護れ。

Verse 94

विवेक उवाच । ज्ञानं गच्छमहाप्राज्ञ स ते सर्वं वदिष्यति । आत्मा तथोक्तः संप्राप्तो यत्र ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

ヴィヴェーカは言った。「大いなる賢者よ、ジュニャーナのもとへ行け。彼がすべてを語ってくれる。かく教えられて、真我は知が堅固に安住するところへ到った。」

Verse 95

भोभो ज्ञान महातेजः सर्वभावप्रदर्शक । शरणं त्वामहं प्राप्तः सुखमार्गं प्रदर्शय

「おおジュニャーナよ、大いなる光輝、万有を顕す者よ。われは汝に帰依して来た。真の安楽と安寧への道を示したまえ。」

Verse 96

ज्ञानमुवाच । भृत्योहं तव लोकेश त्वं मां वेत्सि न सुव्रत । मया ध्यानेन वै पूर्वं वारितस्त्वं पुनःपुनः

ジュニャーナは言った。「世界の主よ、われは汝の僕である。しかるに汝はわれを知らぬ、尊き誓いの者よ。かつてわれは禅定によって、幾度も汝を繰り返し制した。」

Verse 97

पंचात्मकानां संगेन आपदं प्राप्तवान्भवान् । ध्यानं गच्छ महाप्राज्ञ स ते दाता सुखस्य च

「五つの構成要素との交わりによって、汝は災いに陥った。大いなる賢者よ、禅定へ行け；それは汝に幸福をも授けるであろう。」

Verse 98

ज्ञानेन प्रेषितो ह्यात्मा ध्यानमाश्रित्य संस्थितः । सुखमत्यंतसिद्धं च ध्यानं मे दर्शयस्व ह

まことに、知に促された真我は、禅定に帰依して確立している。至上に成就し、歓喜に満ちたその禅定を、どうか我に示したまえ。」

Verse 99

भवच्छरणमायातं मामेवं परिरक्षय । एवं संभाषितं तस्य ध्यानमाकर्ण्य तद्वचः

「あなたの御足に帰依して参りました——どうかこのようにお守りください。」かく語りかけられると、彼はその言葉をつぶさに聴き、心をそれに向けて観想した。

Verse 100

समुवाच पुनश्चापि तमात्मानं प्रहृष्टवान् । नैव त्याज्योस्म्यहं तात सर्वकर्मसुनिश्चितः

喜びに満ちて、彼は再び自らの内なる自己に語った。「我が子よ、私は決して捨てられるべきではない。あらゆる行いにおいて、私は固く決意している。」

Verse 101

त्वयैव वीतरागेण विवेकेन सदैव हि । ध्यानयुक्तो भवस्व त्वमात्मानमवलोकय

まことに、汝みずからの離欲と常なる分別によって、禅定に堅く住せよ。自らの真我を観じ、照らし見よ。

Verse 102

आत्मवांस्त्वं स्थिरो भूत्वा निरातंको विकल्पितः । यथा दीपो निवातस्थः कज्जलं वमते स्थिरः

自らを保ち、堅固となり、憂いなく揺らぎなき者となれ。たとえば無風の処に置かれた灯火が、静かに安定すると煤を吐き出すように、安定は内なる垢を払い出す。

Verse 103

तथा दोषान्प्रज्वलित्वा निर्वाणं हि प्रयास्यति । एकांतस्थो निराहारो मिताशी भव सर्वदा

かくして過失を燃え立たせて焼き尽くせば、まことに涅槃（nirvāṇa）に至る。独り静かに住し、断食を行い、常に食を節して少食であれ。

Verse 104

निर्द्वंद्वः शब्दसंहीनो निश्चलो ह्यासने स्थितः । आत्मानमात्मना ध्यायन्ममैव स्थिरबुद्धिना

対立の二相を離れ、音を退け、動かず堅く坐法に住し、揺るがぬ智慧をもって、自己により自己を観想し、ただ我のみに心を向ける。

Verse 105

प्राप्स्यसे परमं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

汝は至上の住処、すなわちヴィシュヌの最高の境地に到達するであろう。