Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः ॥ १ ॥

ヴァシシュタは言った。王を罪より解き放ったのち、家守の蜥蜴に向かって、まるで笑うかのように微笑み、喜びに満ちてモーヒニーに告げた。「急いで馬に乗りなさい。」

Verse 2

योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा ॥ २ ॥

一瞬にして一万ヨージャナを駆け抜ける黒き駿馬のごとく、その勢いは迅速であった。王の言葉を聞くや、酔うような歓楽を求めるモーヒニーの心は揺れ動いた。

Verse 3

आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी ॥ ३ ॥

彼女は夫とともに、風のごとく速いその馬に乗った。麗しく微笑むその女は、王である夫に向かって言葉を告げた。

Verse 4

प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते ॥ ४ ॥

大王よ、この俊足の馬を御身の都へと駆り立てなさい。御子の御顔を見たいという、燃えるような渇望が御身に起こっているのです。

Verse 5

तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति ॥ ५ ॥

「おお、王の中の最勝者よ、わたしはあなたの御命に従います——御心の赴くところへお進みください。」惑わす者モーヒニーの言葉を聞くと、彼は都へ向けて旅立った。

Verse 6

पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि ॥ ६ ॥

彼は大いなる歓喜に満たされつつ、樹々、山々、川、妙なる彩りの森々、そして種々の獣たちを眺めた。

Verse 7

ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान् ॥ ७ ॥

彼は村々、砦、諸国の地、そして瑞祥の都を見、さらに奇しき湖と、ひときわ心奪う大地の広がりを眺めた。

Verse 8

अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः ॥ ८ ॥

王よ、ほどなくして大地の主は空中に留まりつつ、ヴァーマデーヴァのアーシュラマを見出した。敬虔に礼拝してから、急ぎ足で進んだ。

Verse 9

पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान् ॥ ९ ॥

それから王は再び、風のごとく速い馬に乗って進み、財宝に満ち、穀物豊かな多くの国土を眺めた。

Verse 10

आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायांतं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्मांगदः सुतः ॥ १० ॥

王はヴァイディーシャの都に到り、これを自らの支配下に収めた。密偵より王の来臨を聞いたダルマーングダの子もまた、応対の備えを整えた。

Verse 11

पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्रकारशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः ॥ ११ ॥

喜びに満ち、父の御前で諸王にこう告げた。「おお、統治者の中の最勝者たちよ、このようにして北方（ウディーチー）に到るのです。」

Verse 12

मत्पितुर्वाजिनाक्रांता तत्तेजः परिरंजिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः ॥ १२ ॥

その地は我が父の馬に踏みしだかれ、燃え立つテージャスの光に染められたかのようだ。ゆえに我ら皆、国土の王の御前へ進み出て拝謁しよう。

Verse 13

पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिंद्राश्चतुर्द्दशा ॥ १३ ॥

父が到着したばかりのとき、子はただちに正面から迎え出てはならない。もしそうすれば、十四のインドラが存続するほどの時、恐るべき地獄に堕ちる。

Verse 14

संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः ॥ १४ ॥

子が父に会うため前へ進むとき、プラーナに通じたブラーフマナたちは、「その一歩一歩ごとに、ヤジュニャ（祭祀）に等しい功徳が得られる」と説き明かした。

Verse 15

उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता ॥ १५ ॥

「起きよ！今、汝らに囲まれて我は赴く。愛をもって礼拝し、敬礼を捧げん——この御方こそ我が主、神々の神である。」

Verse 16

तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥

かくして諸王に言祝がれ称えられると、王子はその時、父王に対面せんと徒歩で前へ進み、およそ一クロ―シャの距離を行った。

Verse 17

ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि ॥ १७ ॥

その後、千の王に随伴され—まるでマन्मథ（カーマ）が具現したかのように—彼は遠路を進み、道中で王に出会った。

Verse 18

संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा ॥ १८ ॥

父王に会うや、情愛に動かされて彼は地に伏し、諸王とともに頭を垂れて礼拝し、恭しく拝礼した。

Verse 19

प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो ॥ १९ ॥

愛をもって近づく彼を見、さらに諸王とともに伏して礼拝するのを見て、王は馬から降り——おお主よ——わが子を抱き起こした。

Verse 20

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वंजत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा ॥ २० ॥

たくましく充実した両腕で王はわが子を温かく抱きしめ、ついで愛情をこめてその頭頂の香りを嗅ぎ、そこで少年に語りかけた。

Verse 21

कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च ॥ २१ ॥

わが子よ、すべての民をまことに守っているか。敵を然るべく罰しているか。さらに子よ、正法と正義にかなって得た財によって王庫を保っているか。

Verse 22

कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥

婆羅門たちへの施しと扶持は豊かで途切れぬか。そなたは愛すべき柔和な気質を備え、語るときも言葉が決して苛烈にならぬか。

Verse 23

कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चांडलवेश्मानि । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा ॥ २३ ॥

わが子よ、牛は滞りなく搾乳され、チャンダーラの家々にさえ相応の配慮が行き届いているか。さらに、子らは常に父の言葉に従い、それを行う者であるか。

Verse 24

कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज ॥ २४ ॥

若き嫁は姑の教えに従って振る舞い、夫に対して献身を保っているか。さらに子よ、婆羅門たちの争いを偏りなく、公平に見ているか。

Verse 25

कच्चिद्गावो न रुध्यंते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे ॥ २५ ॥

汝の国において、牛たちは囲い込まれず、さまざまな草を得ているか。さらに、穀物をはじめ諸品の度量衡を、汝は正しく監督しているか。

Verse 26

कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव ॥ २६ ॥

我が子よ、家を支える者を過重な租税や取り立てで苦しめてはいないか。さらに告げよ――賭博や酒に溺れることなどが、汝の国に行われてはいないか。

Verse 27

कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवंति मानवाः ॥ २७ ॥

汝の都において、人々は好みも言葉も異なれど、施しや古びた衣に頼って生きねばならぬ者がいないか。

Verse 28

कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि ॥ २८ ॥

我が子よ、象と馬の守りを汝みずから確かめているか。さらに、すべての母たちを分け隔てなく顧みているか。

Verse 29

कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुंजंति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः ॥ २९ ॥

我が子よ、ヴィシュヌ（Viṣṇu）に捧げられた聖なる日に、人々は食を慎み斎戒しているか。さらに、月が闇の半月にて欠けゆく時、人はシュラーダ（śrāddha）の儀礼を信心もって怠りなく行っているか。

Verse 30

कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुंचसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी ॥ ३० ॥

まことに汝は夜の後半において常に眠りを捨てるのか。眠りはアダルマの根本、眠りは罪を増長させる。

Verse 31

निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम् ॥ ३१ ॥

眠りは貧しさを生み、眠りは繁栄と安寧を滅ぼす。眠りに支配された王は、久しく大地を治められない。

Verse 32

पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३२ ॥

「夫を常に滅ぼす奔放な女のように、彼女は二つの世界を破滅へ導く。」そう口にしているとき、息子が彼に語りかけた。

Verse 33

धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥

ダルマーングダは王に幾度も礼拝して言った。「父上、すべては成し遂げました。再びあなたのご命令を実行いたします。」

Verse 34

पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३४ ॥

父の言葉を実行する息子たちは三界において祝福される。されば王よ、王族の者が父の命に背かぬなら、いかなる罪があろうか。

Verse 35

पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुंक्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३५ ॥

父の言葉を軽んじて、三つの道の交わる聖なるティールタに沐浴しに行く者は、父の命を行わぬかぎり、そのティールタの果報を受けることはない。

Verse 36

त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम् ॥ ३६ ॥

わが身はあなたに依り、まことにこの命もあなたに依る。わがダルマもまたあなたに依り、あなたこそ我が至上の神である。

Verse 37

त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो ॥ ३७ ॥

たとえ三界の富を施し尽くしても、負債のもとに生まれた子はその負い目から清まらない。ましてや主よ、身や財を捧げること――髪を施すなど――でどうして清浄となろうか。

Verse 38

एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्मांगदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना ॥ ३८ ॥

多くの王たちに囲まれて子がこのように語ると、ルクマーングダは子を抱きしめ、再び言った。「まことにそのとおりだ、我が子よ。汝の述べたことは真実、ダルマを知る者の言葉である。」

Verse 39

पितुरभ्यधिकं किंचिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं योऽवमन्यते ॥ ३९ ॥

子にとって、父より高き神はない。父を侮る者からは、諸天は顔を背ける。

Verse 40

सोऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम् ॥ ४० ॥

それゆえ、わが子よ、地を守るために汝は我を頭上に戴き支えた。多くの王に囲まれたこの島洲の大地を征服し、かくして我を支えたのだ。

Verse 41

एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमंडले ॥ ४१ ॥

これこそ世における至上の安楽、これこそ確かな天界の位である——地上において、父を凌ぐ子が生まれるとき。

Verse 42

सोऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम् ॥ ४२ ॥

かくして、わが子よ、我は満ち足りた——善き徳の道によって成就を得た。汝が諸王をして事を成さしめ、さらにハリ（Hari）の聖日を吉祥に守らせたゆえである。

Verse 43

तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः ॥ ४३ ॥

父の言葉を聞いて、子ダルマーングダは言った。「父上、すべての財を私に託して、どこへお行きになるのですか。」

Verse 44

कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥

おお、万の太陽に等しい光輝を放つ御方よ、いずこへ至られたのですか。思うに、プラジャーパティ（創造主）はこの世界を造り終えて、厭離の心に沈んだのでしょう。

Verse 45

नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा ॥ ४५ ॥

三界の中に、これほどの姿を備えた王妃は他にいないと私は思う。彼女は山より生まれたのか、あるいは大海より現れ出たのか。

Verse 46

माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनिपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते ॥ ४६ ॥

これは阿修羅マーヤのマーヤーが、女の姿に宿ったものかもしれぬ。ああ主よ、彼女を造り給うた創造主の巧みさよ――髪の先の百分の一ほどの偽りすら見いだせない。

Verse 47

इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्कोऽन्योऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः ॥ ४७ ॥

この女人はまことにふさわしい――黄金のごとく清らかに輝き――あなたの御殿に入るに足る、世の主よ。もしこのような方が我が母となるなら、私より幸いな人が他にあろうか。

Verse 48

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

ここに、『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』後分（ウッタラ・バーガ）「モーヒニー物語」における「父子の対話」と名づけられた第十五章は終わる。