Adhyaya 9: Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः । नवमोऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

かくして『聖マールカṇḍेय・プラーナ』において、「ハリシュチャンドラ物語」と名づけられた第八章は終わる。いま第九章が始まる。鳥たちは言った。「ハリシュチャンドラが王国から没落し、神々の住処へ赴いたとき、光り輝く一族の祭司は水の住まいから出て来た。」

Verse 2

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्टितम् ॥

十二年ののち、ガンガーのほとりに留まっていた聖仙ヴァシシュタは、ヴィシュヴァーミトラの行いを余すところなく聞き知った。

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम् ॥

（彼は聞いた）善き行いに名高い王ハリシュチャンドラの没落、チャンダーラたちとの交わり、そして妻子を売り渡したことを。

Verse 4

स श्रुत्वा सुमहाभागः प्रीतिमानवनīपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रऋषिं प्रति ॥

これを聞くや、王に情愛を寄せる、きわめて幸運にして光輝あるその者は、聖仙ヴィシュヴァーミトラに対して憤怒を起こした。

Verse 5

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो 'द्य मे ॥

ヴァシシュタは言った。「あのヴィシュヴァーミトラによって我が子百人が殺された。しかしその時でさえ、今日生じたほどの怒りは私には起こらなかった。」

Verse 6

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरīपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम् ॥

この王が自らの主権から追い落とされたと聞き—彼は高潔にして大いに幸運、諸神とバラモンを礼拝する者であったにもかかわらず—語り手は憤怒に駆られた。

Verse 7

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्‍तो मदाश्रयः ॥

彼は言葉に真実で、安らかであり、敵に対してさえ嫉みを持たない。過失なく、法にかなう心を備え、常に警醒し、我を帰依処として敬慕していた。

Verse 8

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो 'न्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो 'नेन बहुशश्च खिलीकृतः ॥

その王は—妃と従者と息子たちを伴い—窮境の極みに追い込まれた。この者によって国を逐われ、幾度も辱めを受けた。

Verse 9

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति ॥

それゆえ、婆羅門を憎み、賢者を陥れた邪心の者は、わが呪詛に打たれて迷妄のまま、「バカ（鶴／サギ）」の身に至るであろう。

Verse 10

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो 'पि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत ॥

鳥たちは言った。呪詛を聞くや、大いなる光輝を具えたヴィシュヴァーミトラ・カウシカもまた対抗の呪詛を宣した。「汝もまたアーディとなるであろう。」

Verse 11

अन्यो 'न्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युतī । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥

互いに呪詛を掛け合ったことにより、至上の光輝をもつ二人—大いなる光明のヴァシシュタとヴィシュヴァーミトラ・カウシカ—は非人（ティリヤク）の生に至った。

Verse 12

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यamitaujasau । यuyudhāte 'तिसंरब्धौ महाबलपराक्रमau ॥

別の生類としての生に結びついた後でさえ、計り知れぬ威力をもつ彼らは戦い続けた—激怒し、強大な力と武勇を備えて。

Verse 13

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः ॥

アーディは尺度によれば高さ二千ヨージャナに達し、バカは、ああ婆羅門よ、三千（ヨージャナ）にさらに九十を加えた高さに及んだ。

Verse 14

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस् तदा ॥

しかしその二者は、計り知れぬ武威をもって、翼の打撃で互いに打ち合った。打ち合いが続くにつれ、あらゆる生きものの間に激しい恐怖が起こった。

Verse 15

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सोऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत् ॥

バカは翼を震わせ、眼を赤く転がしつつ相手を打った。アーディもまた首を高くもたげ、足でバカを打ち据えた。

Verse 16

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा ॥

その翼から起こる烈風に押されて、山々は地上へと崩れ落ちた。山の崩落の轟音に打たれ、大地は震え始めた。

Verse 17

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननामा चैकपार्श्वेन पातालगमनोनमुखी ॥

大地が震えると、彼女は大海に水を湧き立たせて波立たせた。さらに彼女は一方へ傾き、まるで冥府へと沈み下る方へ向き直るかのようであった。

Verse 18

केचिद् गिरिनिपातेन केचिद् अम्भोधिवारिणा । केचिन् महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम् ॥

ある者は落ちる山々によって滅び、ある者は大海の水によって滅び、またある者は—大地の震動ゆえに—生きとし生けるものが破滅へと至った。

Verse 19

इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतम् अचेतनम् । जगदासीद् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम् ॥

かくして万物は恐怖に震え、「ハー、ハー」と叫ぶばかりで正気を失い、世界はまことに惑乱し、あたかも大地の界そのものが転覆したかのようであった。

Verse 20

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषोऽस्मि संस्थितः । हा प्रियॆ ! कान्त ! शैलोऽयं पतत्याशु पलायताम् ॥

「ああ、子よ！ ああ、愛しき者よ！ 小さき者よ—行け、行け！ わたしはここに立つ。ああ、いとしき者よ—この山が崩れ落ちる、急いで逃げよ！」

Verse 21

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः ॥

このように世界が騒乱に投げ込まれ、恐怖に圧倒されたとき、ピターマハ（梵天ブラフマー）は一切の神々に囲まれて、そこへ来臨した。

Verse 22

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिको पितौ । युद्धं वा विरमत् वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च ॥

そして宇宙の主は、激しく憤るその二者に告げた。「この戦いを止めよ。諸世界が再び安寧に帰るためである。」

Verse 23

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टौ युयुधाते न तस्थतुः ॥

梵天—不顕より生まれし者—の言葉を聞きながらも、その二者は怒りと怨恨に取り憑かれ、戦いを続けて少しも止まなかった。

Verse 24

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसङ्क्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत् ॥

そのとき祖父神ブラフマーは、諸世界が破滅へ向かうのを見て、両者の安寧を願い、彼らを畜生へと堕とした状態を取り除いた。

Verse 25

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ ॥

ついで彼らが旧来の身体に復したとき、衆生の主たる神（プラジャーパティ、すなわちブラフマー）は、タマス的境地に投げ込まれていた賢者中の二頭の雄牛—ヴァシシュタとカウシカ—に語りかけた。

Verse 26

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम् ॥

「やめよ、わが子よ—ヴァシシュタよ。そなたもまた、カウシカのうち最勝の者よ。タマスの気質に依って、このような戦いを望んだのだ。」

Verse 27

राजसूयविपाकोऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः ॥

「これはハリシュチャンドラ王のためのラージャスーヤ（Rājasūya）祭儀の熟した果報である。そなたらの争いは、大地を衰耗させる争いなのだ。」

Verse 28

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञोऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः ॥

「またまことに、カウシカのうち最勝の者よ、そなたはその王に対して何らの罪過も犯していない。ブラーフマナよ、彼は天界の成就をもたらす境位にあり、害の場にあるのではない。」

Verse 29

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम् ॥

「汝ら二人は欲と怒りの支配に陥り、苦行（タパス）に障碍を作る者となった。これを捨てよ—汝らに幸いあれ—まことにブラフマン（霊的威力）は豊かな力である。」

Verse 30

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम् ॥

彼にそのように諭されると、二人はともに恥じ入り、そして愛情をもって互いに赦し合い、抱き合った。

Verse 31

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठोऽप्यात्मनः स्थानं कौशिकोऽपि स्वामाश्रयम् ॥

その後、諸神に讃えられたブラフマーは自らの世界へ赴いた。ヴァシシュタもまた自分の所へ行き、カウシカも同様に自らの帰依処へ向かった。

Verse 32

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये ॥

このアーディバカの戦いを語り、またハリシュチャンドラの物語をも語る人々、そしてそれを正しく聴聞する人々は—

Verse 33

तेषां पापापनॊदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन ॥

彼らにとっては、ただ聴聞するだけで罪が除かれ、いかなる時にも障碍を生む業が起こることはない。