Adhyaya 83: The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः । ऋषिरुवाच— निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥

かくして『シュリー・マーラカンデーヤ・マハープラーナ』のサーヴァルニ・マンヴァンタラに属する『デーヴィー・マーハートミャ』において、「マヒーシャースラの軍勢の討滅」（第八十二章）は終わる。聖仙は語った。自軍が討たれるのを見て、大アスラ—その将軍チクシュラ—は憤怒してアンビカーと戦うため進み出た。

Verse 2

स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥

戦場においてそのアスラは女神に矢の雨を浴びせた。まるで雨雲がメール山の峰に雨を注ぐかのようであった。

Verse 3

तस्य छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥

そのとき女神は、まるで戯れのように彼の矢の斉射を断ち切り、さらに自らの矢で馬たちを射倒し、同時にその馬を操る御者をも討ち伏せた。

Verse 4

चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥

彼女はただちに彼の弓を断ち、また高く掲げられた旗印をも切り落とした。さらに迅速な矢で、弓を断たれたその者の四肢を貫いた。

Verse 5

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥

弓は砕け、戦車は壊れ、馬は討たれ、御者も殺されると、そのアスラは剣と盾を携え、まっすぐ女神のもとへ突進した。

Verse 6

सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥

その極めて迅速な者は、鋭い刃の剣で獅子の頭を打ち、さらに女神の左腕をも斬りつけた。

Verse 7

तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥

おお、王たちの歓喜よ。彼女の剣はその腕に届き、これを断ち割った。すると彼は怒りに目を赤くし、三叉戟をつかんだ。

Verse 8

चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥

そのとき大アスラは、光輝に燃えるバドラカーリーに向けてそれを投げ放った。まるで天より太陽の円盤が落ち来るかのように。

Verse 9

दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुंचत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः ॥

迫り来るその三叉戟を見て、女神は自らの三叉戟を放った。それによって彼の三叉戟は百片に砕かれ、さらにその大アスラもまた討ち倒された。

Verse 10

हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥

マヒシャ軍の総司令たるその強大な勇士が討たれると、神々を打ち砕く者チャマラが、象に乗って到来した。

Verse 11

सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥

彼もまた女神に向けて投槍（シャクティ śakti）を放ったが、アンビカーはただちに自らのフーンカーラ（huṃkāra）でそれを打ち落とし、光を失わせて地に投げ捨てた。

Verse 12

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

自らの投槍が砕けて落ちたのを見て、チャマラは怒りに満ち、三叉戟を投げつけたが、それもまた彼女は矢で断ち割った。

Verse 13

ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥

そのとき獅子は跳び上がり、象の両こめかみの間に陣して、神々の高慢なる敵チャマラと組み討ちの近接戦を演じた。

Verse 14

युधायमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥

戦いのさなか、二者はその象から地へと降り、凄絶な怒りのうちに、最も恐るべき打撃をもって激しく争った。

Verse 15

ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम् ॥

そのとき、鹿の敵たる獅子は疾く虚空へ跳び上がり、急降下して前肢の爪で打ち、チャーマラの首を胴より断ち切った。

Verse 16

उदग्रश्च रणे देव्याः शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥

またウダグラは、女神の軍勢により岩石や樹木などで戦場にて討たれ、カーララもまた歯と拳と掌打によって打ち倒された。

Verse 17

देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥

女神は憤怒して、棍棒（ガダー）の打撃で不遜なる者を粉砕した。ヴァーシュカラはビンディパーラ（投槍）で真二つに裂き、タームラとアンダカは矢で射倒した。

Verse 18

उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥

三つの眼をもつ女神パラメーシュヴァリーは、三叉戟（トリシューラ）をもってウグラースヤ、ウグラヴィーリヤ、マハーハヌを討ち滅ぼした。

Verse 19

बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत् ॥

彼女は剣をもってビダーラの首を胴より斬り落とした。ドゥルダラとドゥルムカの両者は、矢によってヤマの住処へと送られた。さらにカーラも、カーララートリーが「時（カーラ）の杖」にて打ち倒した。

Verse 20

अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहॆन देव्याः च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः ॥

女神はきわめて猛烈な剣撃によってアグラダルシャナを討ち倒し、さらにその戦いの祭典のさなか、剣をもってアシローマをも斬り伏せた――そのとき女神のガナたちとその獅子は、歓喜して勝利の鬨の声をあげた。

Verse 21

एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥

自軍がこのように滅ぼされるのを見て、マヒーシャースラは水牛の姿を取り、あのガナたちを恐怖に陥れ始めた。

Verse 22

कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान् ॥

ある者はその鼻面の打撃で打ち据え、ある者は蹄の蹴りで投げ飛ばし、ある者は尾で打ちのめし、またある者は角で引き裂いた。

Verse 23

वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥

またある者はただその疾走の勢いで倒され、ある者は咆哮と旋回する動きによって倒され、さらにある者はその吐息の風によって地に打ち伏せられた。

Verse 24

निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥

プラマタの軍勢を打ち倒すと、その魔は大女神の獅子を殺さんとして突進した。するとアンビカーは憤怒に燃えた。

Verse 25

सोऽपि कोपान्महावीऱ्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च ॥

彼もまた、武勇にすぐれ怒りに燃えて、蹄で大地をかき乱し、角でそびえる山々を天へと投げ上げ、轟然と咆哮した。

Verse 26

वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥

その疾き旋回の動きによって大地は砕け散り、さらに尾で打たれた大海は逆巻いて、あまねく氾濫した。

Verse 27

धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥

また、角の揺さぶりにより雲は砕けて散り、彼の息の風に駆られて、幾百もの山が天より落ちた。

Verse 28

इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥

その大アスラが怒りに膨れ、猛然と突進して来るのを見て、チャンディカー（Caṇḍikā）は彼を討つため忿怒の相を現した。

Verse 29

सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥

彼女は縄索（投げ縄）を彼に投げかけ、その大アスラを縛り上げた。大いなる戦いのただ中で縛られながらも、彼は水牛の姿を捨て去った。

Verse 30

ततः सिंहोऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥

すると彼はたちまち獅子となった。アンビカーがその首を斬り落とそうとしたまさにその時、剣を手にした一人の男が現れた。

Verse 31

तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥

その瞬間、女神は矢をもって素早くその男を、剣と盾もろとも射倒した。すると彼は大いなる象となった。

Verse 32

करेण च महासींहं तं चकर्ष जगर्‍ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥

彼は鼻で大獅子を引きずり、咆哮した。だが引きずるその最中、女神は剣で彼の鼻を断ち切った。

Verse 33

ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

それからその大アスラは再び水牛の身を取った。かくして彼は、動くものも動かぬものも含め、三界を揺り動かし続けた。

Verse 34

ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥

そのとき、世界の母チャンディカーは憤怒し、最上の飲み物を幾度も飲み、眼を赤くして高らかに笑った。

Verse 35

ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥

その阿修羅もまた、自らの力と武勇に酔いしれて大音声に咆哮し、角で山々を持ち上げてチャンディカー（Caṇḍikā）へ投げつけた。

Verse 36

सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥

そして女神は、彼が投げつけたそれらの山々を矢の連射で粉砕し、酔いにより荒々しく騒がしく、言葉も錯乱した彼に向かって語った。

Verse 37

देव्युवाच गरज गरज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥

女神は言われた。「吼えよ、吼えよ、しばしの間だ、愚か者よ——この蜜を我が飲み干すまで。おまえがここで我に討たれるとき、神々はまもなく勝利の咆哮を上げるであろう。」

Verse 38

ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥

仙人は語った。かく言い終えるや、彼女は跳び上がってその大阿修羅にまたがり、足で踏み伏せ、槍をもってその首筋を突いた。

Verse 39

ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्याः वीर्येण संवृतः ॥

その後、彼女の足に踏み押さえられながらも、彼は自らの口から這い出ようとし始めた。しかし女神の威力により制止され拘束されて、半ばまでしか現れなかった。

Verse 40

अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्याः शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥

その大アスラがなお半ば現れたまま戦い続けていたとき、女神は大剣をもってその首を斬り落とし、彼を打ち倒した。

Verse 41

एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्याः विनाशितः ॥

かくして「マヒシャ」と名づけられた者は、三界を惑わしたのち、女神によってその軍勢と同盟の群れもろとも滅ぼされた。

Verse 42

त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः ॥

そしてマヒシャが倒れると、三界のあらゆる存在が「勝利あれ！」と唱えた――神々も、アスラも、人間も。

Verse 43

ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥

そのとき、ダイティヤの全軍は「嗚呼！」と叫びつつ潰走して滅び、神々のすべての群れは無上の歓喜に至った。

Verse 44

तुष्टुवुस्तां सुरा देवीṃ सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥

神々は天界の大聖仙たちとともにその女神を讃え、ガンダルヴァの主たちは歌い、アプサラスの群れは舞った。