Adhyaya 244

Verse 1

हि >> आय न () हि ० त्रिचत्वारिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: युधिष्ठिरका भीमसेनको गन्धवॉंके हाथसे कौरवोंको छुड़ानेका आदेश और इसके लिये अर्जुनकी प्रतिज्ञा युधिषछ्िर उवाच अस्मानभिगतांस्तात भयातज्छरणैषिण: । कौरवान्‌ विषमप्राप्तान्‌ कथं ब्रूयास्त्वमीदूशम्‌

ユディシュティラは言った。「愛しき弟よ。彼らは恐れに苛まれ、庇護を求めて我らのもとへ来たのだ。今、クル族（カウラヴァ）は深い危難に落ちている。かかる時に、どうしてそのような辛辣な言葉を口にできるのか。」

Verse 2

भवन्ति भेदा ज्ञातीनां कलहाश्च वृकोदर । प्रसक्तानि च वैराणि कुलधर्मो न नश्यति

ユディシュティラは言った。「おお、ヴリコーダラよ。親族の間には相違も生じ、争いも起こる。時に怨みが深く根を下ろすことさえある。だがそれでも、家のダルマ――血縁としての結びつき――は滅びはしないのだ、ビーマセーナよ。」

Verse 3

यदा तु कश्चिज्ज्ञातीनां बाह्ुः पोथयते कुलम्‌ | न मर्षयन्ति तत्‌ सन्‍्तो बाह्ेनाभिप्रधर्षणम्‌

だが、よそ者――異邦の手――が一族に打ちかかり、その血脈を押し潰そうとする時、高貴なる者は、その外敵が氏族に加える恥辱と暴虐の圧迫を決して耐え忍ばぬ。

Verse 4

(परै: परिभवे प्राप्ते वयं पञ्चोत्तरं शतम्‌ | परस्परविरोधे तु वयं पञ्च शतं तु ते ।।

ユディシュティラは言った。「他者の手によって辱めが降りかかる時、我らは百五人の兄弟として共に立ち向かう。だが内輪に不和が生じれば、こちらは五人、あちらは百人となる。この愚かなガンダルヴァは、我らパーンダヴァが久しくここに住していることを知りながら、なお我らを侮り、チトララタはこの不快にして無礼な所業をなしたのだ。」

Verse 5

दुर्योधनस्य ग्रहणाद्‌ गन्धर्वेण बलात्‌ प्रभो | स्‍त्रीणां बाह्माभिमर्शाच्च हतं भवति न: कुलम्‌

ユディシュティラは言った。「主よ、ガンダルヴァが力ずくでドゥルヨーダナを捕らえ、さらにクル家の女人たちがよそ者の腕に触れられたことで、我らの家はまるで殺されたも同然となった。高貴なる家にとって、この公然たる不名誉は死に等しい。」

Verse 6

शरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थ च कुलस्य च । उत्तिष्ठत नरव्यात्रा: सज्जीभवत मा चिरम्‌

ユディシュティラは言った。「庇護を求めて来た者を守り、我らの血統の名誉を保つため、立ち上がれ、人中の虎よ。備えよ――遅れるな。」

Verse 7

अर्जुनश्न यमौ चैव त्वं च वीरापराजित: । मोक्षयध्वं नरव्याप्रा हियमाणं सुयोधनम्‌

ユディシュティラは言った。「アルジュナよ、双子の兄弟よ、そしてお前も――不敗の勇士たちよ――人中の虎よ、ガンダルヴァに連れ去られつつあるスヨーダナ（ドゥルヨーダナ）を救い出せ。」

Verse 8

एते रथा नरव्याप्रा: सर्वशस्त्रसमन्विता: । धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां विमला: काज्चनध्वजा:

ユディシュティラは言った。「これらの戦車は、有能な戦士たちが乗り込み、あらゆる武器を備えたもの。持国（ドリタラーシュトラ）の子らの戦車であり、姿は汚れなく、黄金の旗を掲げている。」

Verse 9

सस्वनानधिरोहध्वं नित्यसज्जानिमान्‌ रथान्‌ | इन्द्रसेनादिभि: सूतै: कृतशस्त्रैरधिष्ठितान्‌

ユディシュティラは言った。「ただちにこれらの戦車に乗れ——常に整えられている。インドラセーナら熟達の御者が武器を整えて座している。」

Verse 10

एतानास्थाय वै यत्ता गन्धर्वान्‌ योद्धुमाहवे । सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतन्द्रिता:

ユディシュティラは言った。「これらを手に取り、万全に備えて、戦場でガンダルヴァと戦え。怠ることなく努め、スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）を救い出せ。」

Verse 11

नरसिंहो! कौरवोंके ये सुनहरी ध्वजावाले निर्मल रथ सामने खड़े हैं। इनमें सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्र मौजूद हैं। इनके चलनेपर भारी आवाज होती है। ये रथ सदा सुसज्जित रहते हैं। शस्त्रविद्यामें निपुण इन्द्रसेन आदि सारथि इनपर बैठे हुए हैं। तुमलोग इन रथोंपर आरूढ़ हो गन्धर्वोंसे युद्ध करनेके लिये तैयार हो जाओ और सावधान होकर दुर्योधनको छुड़ानेका प्रयत्न करो ।। य एव ककश्रिद्‌ राजन्य: शरणार्थमिहागतम्‌ । परं शक्‍्त्याभिरक्षेत कि पुनस्त्वं वृकोदर

ユディシュティラは言った。「人中の獅子よ！　我らの前に、黄金の旗を掲げたクル族の汚れなき戦車が並び立つ。あらゆる武器が備わり、走れば重い轟きが鳴り渡る。これらは常に整えられ、武器の学に通じたインドラセーナら熟練の御者が座して操っている。これらの戦車に乗り、ガンダルヴァとの戦いに備え、油断なくドゥルヨーダナを救い出すために努めよ。 たとえ並のクシャトリヤであっても、庇護を求めて来る者があれば力の限り守るものだ。ましてや汝——狼腹のビーマセーナ——が、身を寄せた者を守らずしてどうする。」

Verse 12

(वैशग्पायन उवाच एवमुक्तस्तु कौन्तेय: पुनर्वाक्यमभाषत । कोपसंरक्तनयन: पूर्ववैरमनुस्मरन्‌ ।।

ヴァイシャンパーヤナは語った。ユディシュティラがそのように言うと、クンティーの子ビーマは再び答えた。旧き怨みを思い起こして怒りに目を赤くし、過去の不義の記憶から言葉を発した。

Verse 13

वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च पाण्डवा: | शत्रोश्व मोक्षणं क्लेशात्‌ त्रीणि चैक च तत्समम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおパーンダヴァたちよ、恩願を授けること、王国を与えること、そして男子の誕生を成就させること—この三つ。さらに、敵による苦難から人を救い出すこと—これらは功徳において等しい。」

Verse 14

कि चाप्यधिकमेतस्माद्‌ यदापन्न: सुयोधन: । त्वदूबाहुबलमाश्रित्य जीवितं परिमार्गते

そしてこれ以上の喜びがあろうか。スヨーダナ（ドゥルヨーダナ）が災厄に陥り、己が命を守らんとして、汝らの腕力にすがり避難を求めているのだ。

Verse 15

स्वयमेव प्रधावेयं यदि न स्यथाद्‌ वृकोदर । विततो मे क्रतुर्वीर न हि मेडत्र विचारणा

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお剛力のビーマ（ヴリコーダラ）よ、もし我が供犠の儀がすでに始まっていなかったなら、我自ら直ちに駆けて行き、ドゥルヨーダナの解放を成し遂げたであろう。この件において、勇士よ、我にはためらいも二心もない。」

Verse 16

साम्नैव तु यथा भीम मोक्षयेथा: सुयोधनम्‌ | तथा सर्वैरुपायैस्त्वं यतेथा: कुरुनन्दन,“कुरुनन्दन भीम! शान्तिपूर्ण ढंगसे समझा-बुझाकर जिस तरह भी दुर्योधनको छुड़ा सको, सभी उपायोंसे वैसा ही प्रयत्न करना

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおビーマ、クル族の喜びよ—和解の言葉のみでスヨーダナを解き放つことができるならそのようにし、またあらゆる手立てを尽くして努めよ。」

Verse 17

न सामना प्रतिपद्येत यदि गन्धर्वराडसौ । पराक्रमेण मृदुना मोक्षयेथा: सुयोधनम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「もしあのガンダルヴァの王が和解に応じぬなら、抑制ある柔らかな武勇の示しによって、スヨーダナを解き放つよう努めよ。」

Verse 18

अथासौ मृदुयुद्धेन न मुड्चेद्‌ भीम कौरवान्‌ । सर्वोपायैर्विमोच्यास्ते निगृह्ु परिपन्थिन:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおビーマよ、穏やかに制した交戦ののちにもなお彼がクル族（カウラヴァ）を放たぬなら、あらゆる手立てを尽くして、道の盗賊のごときそのガンダルヴァどもを捕らえ、拘束し、それによってクル族を救い出せ。」

Verse 19

एतावद्धि मया शक्‍यं संदेष्ठूं वै वृकोदर । वैताने कर्मणि तते वर्तमाने च भारत,“भरतनन्दन वृकोदर! इस समय मेरा यह यज्ञकर्म चालू है; अतः ऐसी स्थितिमें मैं तुम्हें इतना ही संदेश दे सकता हूँ”

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおヴリコーダラよ、使いとして伝え得るのはこれだけだ。おおバーラタよ、いまヴェーダの祭式が執り行われているゆえ、この状況ではこれ以上語れぬ。」

Verse 20

वैशम्पायन उवाच अजाततशत्रोर्वचनं जी धनंजय: । प्रतिजज्ञे गुरोर्वाक्‍्यं | विमोक्षणम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おおジャナメージャヤよ、アジャータシャトル（ユディシュティラ）の言葉を聞くや、ダナンジャヤ（アルジュナ）は兄の命に従い、カウラヴァらを解放させることを誓った。」

Verse 21

अर्जुन उवाच यदि साम्ना न मोक्ष्यन्ति गन्धर्वा धृतराष्ट्रजान्‌ । अद्य गन्धर्वराजस्य भूमि: पास्यति शोणितम्‌

アルジュナは言った。「もしガンダルヴァどもが、和解と穏やかな説得によってもドリタラーシュトラの子らを放たぬなら、今日この大地はガンダルヴァ王の血を飲むであろう。」

Verse 22

अर्जुनस्य तु तां श्रुत्वा प्रतिज्ञां सत्यवादिन: । कौरवाणां तदा राजन्‌ पुनः प्रत्यागतं मन:,राजन! सत्यवादी अर्जुनकी वह प्रतिज्ञा सुनकर कौरवोंके जीमें जी आया

王よ、真実を語ることに揺るぎなきアルジュナのその誓いを聞くと、カウラヴァらの気力は甦り、失われかけた自信も再び戻った。

Verse 243

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनमोचनानुज्ञायां त्रिचत्वारिंशदधिकद्धिशततमो<5 ध्याय:

かくして『聖マハーバーラタ』のうち、ヴァナ・パルヴァ（林住篇）に属し、牛の遠征（ゴーシャ・ヤートラー）を語る章段において、ドゥルヨーダナ救出の許可を扱う第243章は終わる。この結語のコロフォンは章の物語単位の完結を告げ、同時に倫理的転回を示す――敵対のさなかにあっても、敵の解放を許すべきか否かは、利得ではなく、正法（ダルマ）と自制の問題として問われるのである。