Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission

धर्मश्न भगवान्‌ देव: समाजम्मुर्हि सड़ता: । कालो यमश्न मृत्युश्न॒ यमस्यानुचराश्न ये

vaiśampāyana uvāca | dharmaś ca bhagavān devaḥ samājam iha saṅgataḥ | kālo yamaś ca mṛtyuś ca yamasya anucarāś ca ye | rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ |

ヴァイシャンパーヤナは語った。そこへまた、尊き法神ダルマも会座に到来した。さらにカーラ(時)、ヤマ、ムリティユ(死)、そしてヤマの従者たちも来集した。主はルドラ、ヴァス、アーディティヤ、双子のアシュヴィンに囲まれて立ち—これから展開する出来事が、秩序と報いと死の必然を司る宇宙の権能によって見届けられ、是認されていることを示していた。

धर्मःDharma (the deity Dharma)
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the blessed/lordly one
भगवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
देवःgod
देवः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Singular
समाजग्मुःassembled/came together
समाजग्मुः:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम्
FormPerfect (Liṭ), Third, Plural
हिindeed/for
हि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootहि
सर्वतःfrom all sides
सर्वतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
कालःTime (deity)
कालः:
Karta
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Nominative, Singular
यमःYama
यमः:
Karta
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Nominative, Singular
मृत्युःDeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
यमस्यof Yama
यमस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयम
FormMasculine, Genitive, Singular
अनुचराःattendants/followers
अनुचराः:
Karta
TypeNoun
Rootअनुचर
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho/which
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
रुद्रैःwith Rudras
रुद्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootरुद्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
वसुभिःwith Vasus
वसुभिः:
Karana
TypeNoun
Rootवसु
FormMasculine, Instrumental, Plural
आदित्यैःwith Adityas
आदित्यैः:
Karana
TypeNoun
Rootआदित्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
अश्विभ्याम्with the two Ashvins
अश्विभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootअश्विन्
FormMasculine, Instrumental, Dual
and
:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Root
वृतःsurrounded/encircled
वृतः:
Karta
TypeVerb
Rootवृ (वरणे)
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharma (Dharmadeva)
K
Kāla (Time)
Y
Yama
M
Mṛtyu (Death)
A
Attendants of Yama (Yamānucarāḥ)
R
Rudras
V
Vasus
Ā
Ādityas
A
Aśvins (Aśvinīkumāras)
A
Assembly (Samāja)

Educational Q&A

The verse frames the war’s events under the gaze of cosmic principles: Dharma (moral order), Kāla (inevitable time/fate), Yama (justice), and Mṛtyu (death). It underscores that ethical consequence and mortality are inescapable, and that human action in war is judged within a larger moral-cosmic order.

Vaiśampāyana describes a grand divine gathering: Dharma arrives, accompanied by Time, Yama, Death, and Yama’s attendants, while the Lord is surrounded by major deity-groups (Rudras, Vasus, Ādityas, and the Aśvins). The scene heightens the solemnity of the moment, as if the gods themselves have convened to witness decisive events.