Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

Adhyāya 141 — Night duels: Śaineya and Bhūriśravas; Droṇi and Ghaṭotkaca; Bhīma and Duryodhana

रश्मीन्‌ योक्‍त्राणि चाश्रानां क्रुद्ध: कर्णो5च्छिनन्मृधे । तस्याश्चांश्व पुनर्हत्वा सूतं विव्याध पठचभि:,क्रोधमें भरे हुए सूतपुत्र कर्णने अपने अस्त्रोंकी मायासे तथा झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा युद्धपरायण भीमसेनके दो तरकसों, धनुषकी प्रत्यंचा, बागडोर तथा घोड़े जोतनेकी रस्सियोंको भी युद्धस्थलमें काट डाला। फिर घोड़ोंको भी मारकर सारथिको पाँच बाणोंसे घायल कर दिया

sañjaya uvāca |

raśmīn yoktrāṇi cāśrāṇāṃ kruddhaḥ karṇo 'cchinan mṛdhe |

tasyāś cāśvān punar hatvā sūtaṃ vivyādha pañcabhiḥ ||

サञ्जयは言った。戦いのただ中で憤激したカルナは、馬の手綱と轡の綱を断ち切った。さらにその馬を討ち取り、御者を五本の矢で貫いた。戦の理は苛烈である――敵の機動と支え(馬と御者)を断てば、勝勢は決する。

रश्मीन्reins
रश्मीन्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि
FormMasculine, Accusative, Plural
योक्‍त्राणिyokes / harnesses
योक्‍त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootयोक्‍त्र
FormNeuter, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
अश्रानाम्of the horses
अश्रानाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअश्र
FormMasculine, Genitive, Plural
क्रुद्धःenraged
क्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
कर्णःKarna
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
अच्छिनत्cut off / severed
अच्छिनत्:
TypeVerb
Rootछिद्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular, Parasmaipada
मृधेin battle
मृधे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमृध
FormFeminine, Locative, Singular
तस्यof him / his
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अश्वान्horses
अश्वान्:
Karma
TypeNoun
Rootअश्व
FormMasculine, Accusative, Plural
पुनःagain / further
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
हत्वाhaving slain
हत्वा:
TypeVerb
Rootहन्
FormAbsolutive (ktvā), Parasmaipada
सूतम्the charioteer
सूतम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूत
FormMasculine, Accusative, Singular
विव्याधpierced / wounded
विव्याध:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
पञ्चभिःwith five (arrows)
पञ्चभिः:
Karana
TypeNumeral
Rootपञ्च
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Karna
H
horses
R
reins (raśmi)
H
harness/yoking-ropes (yoktra)
C
charioteer (sūta)
A
arrows

Educational Q&A

The verse highlights how, in war, victory is often pursued by dismantling an opponent’s support structure (mobility and crew), revealing the grim ethical pressure of battlefield necessity where strategic efficiency can override compassion.

Sañjaya narrates that Karṇa, furious in combat, severs the horses’ reins and yoking-ropes; then he kills the horses and wounds the charioteer with five arrows, effectively crippling the enemy chariot’s functioning.