Adhyaya 18

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत श्रीमद्भगवद््‌गीतापर्वमें सैन्यवर्णणनविषयक सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १७ ॥। ऑपनआक्रात बछ। अ-काज जा अष्टादशो< ध्याय: कौरवसेनाका कोलाहल तथा भीष्मके रक्षकोंका वर्णन संजय उवाच ततो मुहूर्तात्‌ तुमुलः शब्दो हृदयकम्पन: । अश्रूयत महाराज योधानां प्रयुयुत्मताम्‌

サンジャヤは言った。「やがてしばらくして、大王よ、戦いを望む武者たちから、心を震わせるほどの凄まじい轟きが起こった。」この偈は迫り来る争いの道義的重みを示す。外に響く武の熱狂の喧噪は、内に生じる戦慄と対をなし、刃が交わる前から戦の倫理的負荷を暗示している。

Verse 2

शड्खदुन्दुभिघोषैश्न वारणानां च बूंहितै: । नेमिघोषै रथानां च दीर्यतीव वसुंधरा,शंख और दुन्दुभियोंके घोष; गजराजोंकी गर्जना तथा रथोंके पहियोंकी घरघराहटसे सारी पृथ्वी विदीर्ण-सी हो रही थी

サンジャヤは言った。「法螺貝と太鼓の轟き、巨象の咆哮、戦車の車輪が軋み鳴る響きによって、大地そのものが裂けるかのようであった。」この偈は迫る戦の道義的重みをさらに高める。王の務めと軍の秩序を告げる器物が、共同の決意を示す雷鳴となり、同時にダルマの名の下に払われる莫大な人の代価をも告げるのである。

Verse 3

हयानां ह्रेषमाणानां योधानां चैव गर्जताम्‌ | क्षणेनैव नभो भूमि: शब्देनापूरितं तदा,घोड़ोंके हींसने और योद्धाओंके गर्जनेके शब्दोंसे एक ही क्षणमें वहाँकी पृथ्वी और आकाशका सारा प्रदेश गूँज उठा

サンジャヤは言った。「馬の嘶きと武者の咆哮によって、ただ一瞬のうちに、その地の天地の広がりは音で満ちた。」この偈は戦の圧倒的な奔流を示す。人々の意志が集まり武の熱が燃え上がるとき、世界は轟音に呑まれ、まさに起ころうとする争いの倫理的重みを予告するのである。

Verse 4

पुत्राणां तव दुर्धर्ष पाण्डवानां तथैव च । समकम्पन्त सैन्यानि परस्परसमागमे,दुर्धष नरेश! आपके पुत्रों और पाण्डवोंकी सेनाएँ एक-दूसरीके निकट आनेपर काँप उठीं

サンジャヤは言った。「攻め落としがたき王よ、汝の子らの軍とパーンダヴァの軍とが互いに近づき合ったとき、両軍はその相まみえる瞬間に震えおののいた。」

Verse 5

तत्र नागा रथाश्वैव जाम्बूनदविभूषिता: । भ्राजमाना व्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युत:,उस रणक्षेत्रमें स्वर्णभूषित रथ और हाथी बिजलियोंसे युक्त मेघोंके समान सुशोभित दिखायी देते थे

そこでは、ジャームブーナダの黄金で飾られた戦象と戦車が戦場にきらめき、稲妻を宿す雲のごとく輝いて見えた。

Verse 6

ध्वजा बहुविधाकारास्तावकानां नराधिप । काज्चनाड्दिनो रेजुज्वलिता इव पावका:,नरेश्वरर! आपकी सेनाके नाना प्रकारके ध्वज और सोनेके अंगद (बाजूबन्द) पहने हुए सैनिक प्रज्वलित अग्निके समान प्रकाशित हो रहे थे

サンジャヤは言った。「王よ、汝の軍のさまざまな形の旗印は燦然と輝き、黄金の腕輪を飾った戦士たちは、燃え立つ火のように照り映えていた。」

Verse 7

स्वेषां चैव परेषां च समदृश्यन्त भारत । महेन्द्रकेतव: शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव,भारत! अपनी और शत्रुकी सेनाके चमकीले ध्वज इन्द्रभवनमें फहरानेवाले देवेन्द्रके ध्वजोंके समान दिखायी देते थे

バーラタよ、我らの軍と敵軍の白く輝く旗印は等しく見え、まるでインドラの天宮の広間に翻る、帝釈天の燦然たる標のようであった。

Verse 8

काज्चनै: कवचैर्वीरा ज्वलनार्कसमप्रभै: । संनद्धा: समदृश्यन्त ज्वलनार्कसमप्रभा:,अग्नि और सूर्यके समान कान्तिमान्‌ कांचनमय कवच धारण किये वीर सैनिक अग्नि और सूर्यके ही तुल्य प्रकाशित दीख रहे थे

サンジャヤは言った。勇士たちは火と太陽に等しい光を放つ黄金の胸甲をまとい、完全に武装して立ち並び—炎と日光そのものの輝きで照り映えていた。

Verse 9

कुरुयोधवरा राजन्‌ विचित्रायुधकार्मुका: । उद्यतैरायुधैश्ित्रैस्तलबद्धा: पताकिन:

サンジャヤは言った。「王よ、奇しき武器と弓を携えたクル族の精鋭たちは、燦然と立ち並んでいた。さまざまな武具は高く掲げられ、手は護りの革紐で固く締められ、軍旗は天高く翻っていた――戦いの誇りと、開戦を前にしたカウラヴァ軍の不吉な決意とを映す光景である。」

Verse 10

ऋषभाक्षा महेष्वासाश्वमूमुखगता बभु: | पृष्ठगोपास्तु भीष्मस्य पुत्रास्तव नराधिप । दुःशासनो दुर्विषहो दुर्मुखो दुःसहस्तथा

サンジャヤは言った。「雄牛のように大きな眼をもつ偉大な弓の達人たちは、敵の前面に向かって立ち、見事な威容を示していた。王よ、ビーマの後陣を守っていたのは、汝の子ら――ドゥフシャーサナ、ドゥルヴィシャハ、ドゥルムカ、ドゥフサハ――さらにヴィヴィンシャティ、チトラセーナ、偉大なる車戦士ヴィカルナ、またサティヤヴラタ、プルミトラ、ジャヤ、ブーリシュラヴァー、シャラ、そしてその従者たち、二万の車兵であった。」

Verse 11

विविंशतिक्षित्रसेनो विकर्णश्र महारथ: । सत्यव्रत: पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवा: शल:

サンジャヤは言った。「また、ヴィヴィンシャティ、クシトラセーナ、そしてヴィカルナ――偉大なる車戦士――がいた。さらにサティヤヴラタ、プルミトラ、ジャヤ、ブーリシュラヴァー、シャラもいた。」

Verse 12

अभीषाहा: शूरसेना: शिबयो5थ वसातय:

サンジャヤは言った。「アビーシャーハ、シューラセーナ、シビ、ヴァサーティの勇士たちに加え、シャールヴァ、マツヤ、アンバシュタ、トリガルタ、ケカヤ、サウヴィーラ、カイタヴァ、さらに東西北の諸地方の戦士たち――これら十二の国の英雄は、身命を投げ出す覚悟で、巨大な戦車の群れをもって『祖父』ビーマを守護していた。」

Verse 13

शाल्वा मत्स्यास्तथाम्बष्ठास्त्रैगर्ता: केकयास्तथा । सौवीरा: कैतवाः प्राच्या: प्रतीच्योदीच्यवासिन:

サンジャヤは言った。「シャールヴァ、マツヤ、アンバシュタ、トリガルタ、ケカヤ、またサウヴィーラとカイタヴァ、さらに東西北に住まう戦士たち――彼らは皆、身命を捧げる覚悟で立ち、広大な戦車の海をもって『祖父』ビーマを守っていた。」

Verse 14

द्वादशैते जनपदा: सर्वे शूरास्तनुत्यज: । महता रथवंशेन ते ररक्षु: पितामहम्‌

サンジャヤは言った。「この十二の国土――アビーシャーハ、シューラセーナ、シビ、ヴァサーティ、シャールヴァ、マツヤ、アンバシュタ、トリガルタ、ケーカヤ、サウヴィーラ、カイタヴァ、そして東・西・北の諸地方の住民――はいずれも、身を捧げる覚悟の勇士に満ちていた。彼らは巨大な戦車の群れとなって結集し、祖父なるビーシュマを守って立っていた。」

Verse 15

अनीकं दशसाहस्र॑ कुझ्जराणां तरस्विनाम्‌ | मागधो यत्र नृपतिस्तद्‌ रथानीकमन्वयात्‌

サンジャヤは言った。「勇猛なる戦象一万から成る戦列があり、マガダ王の陣する戦車隊がそれを援護して進軍した。」

Verse 16

दस हजार वेगवान्‌ हाथियोंकी सेना साथ लेकर मगधराज उपर्युक्त रथसेनाके पीछे- पीछे चल रहे थे ।।

マガダ王は俊敏な戦象一万を率い、前述の戦車軍の後ろに続いて進んでいた。その巨大な軍勢の中には、戦車の車輪と象の足を守る役目の兵が六千万いた。

Verse 17

पादाताश्षाग्रतो5गच्छन्‌ धनुश्चर्मासिपाणय: । अनेकशतसाहस्रा नखरप्रासयोधिन:

サンジャヤは言った。「先陣には、弓・盾・剣を手にした歩兵が進み出た――その数は幾十万にも及ぶ。彼らはまた、爪のごとき刃をもつナカラの武器や槍で戦うことにも熟達していた。」

Verse 18

अक्षौहिण्यो दशैका च तव पुत्रस्य भारत । अदृश्यन्त महाराज गड़ेव यमुनान्तरा

サンジャヤは言った。「バーラタ（ドリタラーシュトラ）よ、偉大なる王よ。そなたの子の十一アクシャウヒニーの軍勢は、ヤムナーと合流したガンガーのごとく見えた――広大で途切れぬ武力の奔流、まるで抗しがたい洪水のように。」

Verse 116

रथा विंशतिसाहस्रास्तथैषामनुयायिन: । सेनाके मुहानेपर खड़े हुए

サञ्जयは言った。「戦車は二万、さらにその従者たちが伴っていた。雄牛のように大きな眼をもつ大弓の勇士たちは、軍の最前に立って陣容に輝きを添えていた。王よ、ビーシュマの後陣を守っていたのは、汝の子らとその同盟者—ドゥフシャーサナ、ドゥルヴィシャハ、ドゥルムカ、ドゥフサハ、ヴィヴィṃシャティ、チトラセーナ、大車戦士ヴィカルナ、サティヤヴラタ、プルミトラ、ジャヤ、ブーリシュラヴァス、シャラ—そして彼らに従う二万の車戦士であった。」