Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Īśvara-gītā (Adhyāya 2) — Ātma-svarūpa, Māyā, and the Unity of Sāṅkhya–Yoga

सर्वकामः सर्वरसः सर्वगन्धो ऽजरो ऽमरः / सर्वतः पाणिपादो ऽहमन्तर्यामी सनातनः

sarvakāmaḥ sarvarasaḥ sarvagandho 'jaro 'maraḥ / sarvataḥ pāṇipādo 'hamantaryāmī sanātanaḥ

我は一切の願いを満たし、あらゆる味の精髄であり、すべての香りの中の香りである。我は老いず、死なぬ。手足は遍く在り、我は永遠の内在統御者アンタリヤーミンとして、すべての存在の内に住す。

sarva-kāmaḥall-desiring / containing all desires
sarva-kāmaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sarva-rasaḥall-flavoured / essence of all
sarva-rasaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + rasa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sarva-gandhaḥall-fragrant / having all scents
sarva-gandhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक) + gandha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ajaraḥageless
ajaraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-jara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
amaraḥdeathless/immortal
amaraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-mara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sarvataḥeverywhere/from all sides
sarvataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsarvatas (अव्यय)
Formदिग्देशवाचक-अव्यय (from all sides/everywhere)
pāṇi-pādaḥhaving hands and feet
pāṇi-pādaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpāṇi (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (इतरेतर); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पाणयः पादाश्च यस्य’ (having hands and feet)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; 1st person pronoun
antaryāmīinner ruler/controller
antaryāmī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootantar (अव्यय/उपसर्गार्थ) + yāmin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अन्तः यामयति/नियच्छति’ (inner controller)
sanātanaḥeternal
sanātanaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Lord Kurma (Vishnu) teaching Ishvara Gita to King Indradyumna

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

A
Antaryamin
I
Ishvara (Supreme Lord)
A
Atman

FAQs

It presents the Supreme as both immanent and transcendent: the indwelling Antaryamin within all beings, yet also deathless and undecaying—thus the inner Self that pervades and governs everything.

The verse supports Antaryamin-upasana (meditation on the Inner Ruler): contemplating the Lord as present in all bodies and senses, which steadies the mind for yogic concentration and devotion central to the Kurma Purana’s Ishvara Gita ethos.

By describing one eternal Antaryamin with universal powers, it aligns with the Purana’s synthesis: sectarian forms differ, but the inner, all-pervading Ishvara is one—supporting a non-dual, Shaiva-Vaishnava reconciliatory reading.