Home›Kurma Purana›Purva Bhaga›Adhyaya 9›Shloka 87
←Previous Verse
Next Verse→

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 87

Brahmā’s Lotus-Birth, the Sealing of the Cosmic Womb, and the Epiphany of Parameśvara

Hari–Hara Samanvaya

Devanagari script

इतीदमुक्त्वा भगवाननादिः स्वमायया मोहितभूतभेदः / जगाम जन्मर्धिविनाशहीनं धामैकमव्यक्तमनन्तशक्तिः

Transliteration

itīdamuktvā bhagavānanādiḥ svamāyayā mohitabhūtabhedaḥ / jagāma janmardhivināśahīnaṃ dhāmaikamavyaktamanantaśaktiḥ

Translation

かく語り終えて、無始にして無限の力を具えた福徳の主は、自らのマーヤーによって有身の衆生に分別と差異を見せる御方として、生・成長・滅を超えた唯一の不顕の住処へと去り給うた。

Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसूचक (Discourse marker/वाक्यसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक/समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘उक्त्वा’ का कर्म
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनादिःbeginningless
अनादिः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनादि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भगवान्’ विशेषण
स्वhis own
स्व:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन-समर्थ; ‘माया’ विशेषण (स्वया माया)
माययाby (his) māyā
मायया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
मोहितdeluded
मोहित:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुह् (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भूतभेदः’ विशेषण
भूतभेदःthe differentiation of beings
भूतभेदः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत + भेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—भूतानां भेदः (difference among beings)
जगामwent
जगाम:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
जन्मbirth
जन्म:
सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-समर्थ; समासाङ्ग
ऋधिgrowth/prosperity
ऋधि:
सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऋधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-समर्थ; समासाङ्ग (वृद्धि/समृद्धि)
विनाशdestruction
विनाश:
सम्बन्ध (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-समर्थ; समासाङ्ग
हीनम्devoid (of)
हीनम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—जन्म-ऋधि-विनाशैः हीनम् (devoid of birth, growth, destruction)
धामabode
धाम:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगाम’ का कर्म
एकम्one
एकम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धाम’ विशेषण
अव्यक्तम्unmanifest
अव्यक्तम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धाम’ विशेषण
अनन्तशक्तिः(he) of infinite power
अनन्तशक्तिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअनन्त + शक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—अनन्ता शक्ति: (whose power is infinite)
Speaker

Sūta (narrator) describing the Lord’s departure after instruction

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
B
Bhagavān (Lord Hari/Kūrma)
M
Māyā

FAQs

It points to a single, unmanifest reality beyond change—free from birth, increase, and decay—implying the Supreme as immutable and non-dual, while perceived plurality arises through Māyā.

The verse emphasizes the yogic discernment that pierces Māyā-created bheda (difference). In Kurma Purana’s Yoga-oriented teaching, liberation involves steady contemplation of the avyakta (unmanifest) and detachment from the changing states of embodied existence.

By stressing one unmanifest dhāma beyond all dualities, it supports the Purana’s integrative stance: sectarian distinctions are secondary to realization of the single Supreme, expressed through both Shaiva and Vaishnava idioms.

←Previous Verse
Next Verse→