Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये अनुषङ्गापादे कल्पमन्वन्तराख्यानवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः सूत उवाच तुल्यं युगसहस्रं वै नैशं कालमुपास्य सः / शर्वर्यंते प्रकुरुते ब्रह्मा तूत्सर्गकारणात्

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』（ヴァーユの宣説）前分、「カルパとマンヴァンタラの物語の叙述」と名づくる第六章。スータは語った――千ユガに等しい夜の時を経て、夜の終わりに、ブラフマーは創造を放つ因により働きを起こす。

Verse 2

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत् / अन्धकारार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजंगमे

その水の中で、ブラフマーは風となって巡り行った。闇の大海において、不動と動のすべてが滅びたときである。

Verse 3

जलेन समनुप्लाव्य सर्वतः पृथिवीतले / प्रविभागेन भूतेषु सत्यमात्रे स्थितेषु वा

水は四方から地の面をことごとく覆い尽くした。存在は区分されていても、ただ真（サティヤ）のみのうちに安住していた。

Verse 4

निशयामिव खद्योतः प्रावृट् काले ततस्तदा / तदा कामेन तरसामन्यामानःस्वयं धिया

雨季の夜に蛍がまたたくように、その時彼は欲望の勢いに駆られ、自らの知によって他所を探し求めた。

Verse 5

सोप्युपायं प्रतिष्ठायां मार्गमाणस्तदा भुवम् / ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा त्वन्तर्गतो महीम्

彼もまた方策に拠り、その時大地を探し求めた。やがてその水の中に大地が内へ沈み隠れたと知り、そこへ入っていった。

Verse 6

अन्धमन्यतमं बुद्धा भूमेरुद्धरणक्षमः / चकार तं तु देवो ऽथ पूर्वकल्पादिषु स्मृतः

そこが甚だしい闇の場所であると悟ると、大地を引き上げ得るその神—前のカルパにおいても記憶される御方—はその業を成した。

Verse 7

सत्यं रूपं वराहस्य कृत्वाभो ऽनुप्रविश्य च / अद्भिः संछादितामिच्छन् पृथिवीं स प्रजापतिः

そのプラジャーパティはヴァラーハ（猪神）の真の姿となり、水中へと入り、水に覆われた大地を得ようと望んだ。

Verse 8

उद्धृत्योर्वीमथ न्यस्ता सापत्यांतामतिन्यसत् / सामुद्राश्च समुद्रेषु नादेयाश्च नदीषु च

大地を引き上げて本来の場所に据え、境界とともに堅く定めた。海の水は海に、川の水は川に配された。

Verse 9

पृथक्तास्तु समीकृत्य पृथिव्यां सो ऽचिनोद्गिरीन् / प्राक्सर्गे दह्यमाने तु पुरा संवर्त काग्निना

彼は散り分かれていたものをまとめ、地上に山々を積み成した。太古の前創造において、サンヴァルタの火が万物を焼く時であった。

Verse 10

तेनाग्निना विलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः / शैल्यादेकार्णवे तस्मिन्वायुना ये तु संहिताः

その火によって、地上の山々はことごとく溶け去った。その一つの大海において、岩山の塊は風により寄せ集められた。

Verse 11

निषिक्ता यत्र यत्रासंस्तत्रतत्राचलो ऽभवत् / स्कन्धाचलत्वादचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

それが注がれた所ごとに、そこに不動の山（アチャラ）が生じた。スカンダのごとく揺るがぬゆえ「アチャラ」と呼ばれ、節（パルヴァ）を備えるゆえ「パルヴァタ」と記される。

Verse 12

गिरयो हि निगीर्णत्वादयनात्तु शिलोच्चयाः / तत स्तावासमुद्धृत्य क्षितिमंतर्जलात्प्रभुः

呑み込まれたゆえに「ギリ」と呼ばれ、また石の高き集積であるゆえ「シローッチャヤ」ともいう。ついで主はそれらを持ち上げ、内なる水より大地を引き出した。

Verse 13

सप्तसप्त तु वर्षाणि तस्या द्वीपेषु सप्तसु / विषमाणि समीकृत्य शिलाभिरभितो गिरीन्

その七つのド्वीपाにおいて七々の年のあいだ、彼は凹凸をならし、石をもって四方より山々を堅固にした。

Verse 14

द्वीपेषु तेषु वर्षाणि चत्वारिंशत्तथैव तु / तावंतः पर्वताश्चैव वर्षांते समवस्थिताः

それらの島々には四十のヴァルシャ（地域）があり、各ヴァルシャの境には同数の山々が安住している。

Verse 15

स्वर्गादौ कांतिविष्टास्ते स्वभावेनैव नान्यथा / सप्तद्वीपा समुद्राश्च अन्योन्यस्यानुमंडलम्

それらは天界などにおいて自性のままに輝き、他によらない。七つのドヴィーパと海は互いを輪のように取り巻いている。

Verse 16

सन्निविष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम् / भूराद्याश्चतुरो लोकाश्चंद्रादित्यौ ग्रहैः सह

それらは自性により互いを覆い合って配置されている。またブーフから始まる四つのローカが、月と太陽、諸惑星とともにある。

Verse 17

पूर्ववन्निर्ममे ब्रह्मा स्थावराणीह सर्वशः / कल्पस्य चास्य ब्रह्मा चासृजद्यः स्थानिनः सुरान्

以前と同じく、ブラフマーはここにあまねくスターヴァラ（不動の存在）を造り、またこのカルパにおいて、それぞれの位に住する神々をも創出した。

Verse 18

आपोग्निं पृथिवीं वायुमंतरिक्षं दिवं तथा / स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांस्तु पर्वतान्

ブラフマーは水・火・大地・風・中空・天を、またスヴァルガ、方位、海、あらゆる河川と山々を創造した。

Verse 19

ओषधीनामात्मनश्च आत्मनो वृक्षवीरुधाम् / लवकाष्ठाः कलाश्चैव मुहुर्त्तान्संधिरात्र्यहान्

彼は薬草の本性、自己のアートマン、そして樹木や蔓草に宿るアートマンを定め、さらにラヴァとカーシュタの時量、カラー、ムフールタ、継ぎ目、夜と昼をも定めた。

Verse 20

अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दान् युगानि च / स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानिच पृथक्पृथक्

彼は半月・月・アヤナ・年・ユガを定め、さらに各所の守護主（sthānābhimānin）とその住処を、それぞれ別々に定めた。

Verse 21

स्थानात्मनस्तु सृष्ट्वा च युगावस्था विनिर्ममे / कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चैव तथा युगम्

「場所の本性」を創り出したのち、彼はユガの相を定めた。すなわちクリタ、トレーター、ドヴァーパラ、そしてティシュヤ（カリ）ユガである。

Verse 22

कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमं सो ऽसृजत्प्रजाः / प्रागुक्ताश्च मया तुभ्यं पूर्व्वे कल्पे प्रजास्तु ताः

カルパの初め、クリタ・ユガにおいて、彼はまずプラジャー（衆生）を創造した。それらは、前のカルパで私が汝に語ったのと同じプラジャーである。

Verse 23

तस्मिन्संवर्त माने तु कल्पे दग्धास्तदग्निना / अप्राप्तायास्तपोलोकं पृथिव्यां याः समासत

その収束（サンヴァルタ）へ向かうカルパにおいて、タポーローカに至らず地上に留まっていた者たちは、その火によって焼き尽くされた。

Verse 24

आवर्तन्ते पुनः सर्गे वीक्षार्थं ता भवन्ति हि / वीक्ष्यार्थं ताः स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्

彼らは再び創造の時に回帰し、まことに見られるために現れる。再創造の因によって、そこに観照のため留まるのである。

Verse 25

ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि / धर्म्मार्थ काममोक्षाणामिह ताः साधिताः स्मृताः

次いで彼らは創られ、子孫の継続のために存在する。ここにおいて、ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャを成就させる手段と説かれる。

Verse 26

देवाश्च पितरश्चैव क्रमशो मानवास्तथा / ततस्ते तपसा युक्ताः स्थानान्यापूरयन्पुरा

神々と祖霊（ピトリ）と、順次に人間たちもまた。かくして彼らは苦行（タパス）を具し、古えにそれぞれの座を満たした。

Verse 27

ब्राह्मणो मनवस्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि / आसंगद्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः

そのマヌたちはまことにブラーフマナの性となり、成就した自己（シッダートマン）となる。執着と嫌悪を伴う業によって、彼らは天界へ赴いた。

Verse 28

आवर्तमानास्ते देहे संभवन्ति युगे युगे / स्वकर्म्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तदात्मकाः

彼らは身に回帰して、劫ごとに生まれ出る。自らの業果の残余によって名を得、そしてそれと同質の性を帯びる。

Verse 29

संभवन्ति जने लोकाः कल्पागमनिबन्धनाः / अप्सु यः कारणं तेषां बोधयन्कर्म्मणा तु सः

劫（カルパ）の到来の法に結ばれて、諸世界は衆生のうちに生起する。水中にその因となる者が、業によってそれを悟らせる。

Verse 30

कर्म्मभिस्तैस्तु जायन्ते जनलोकाच्छुभाशुभैः / गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु

その善悪の業によって、彼らはジャナローカより生まれる。さまざまな胎において、多様な姿の身体を受け取る。

Verse 31

देवाद्याः स्थावरांतास्तु आपद्यन्ते परस्परम् / तेषां मेध्यानि कर्म्माणि प्रायशः प्रतिपेदिरे

神々から不動のものに至るまで、彼らは互いの境位へと落ち入る。多くの場合、それぞれにふさわしい清浄な業を得る。

Verse 32

तस्माद्यन्नांमरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे / पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपेणः

ゆえに彼らは同じ名と形を再び得る。劫ごとに、同じ名相のまま幾度も生まれ変わる。

Verse 33

ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

そして、創造を望むブラフマーの副次の創造より、生成（サルガ）が起こった。その時、彼が観想すると、衆生は真実の誓願（サティヤ・サンカルパ）を具えた。

Verse 34

मिथुनानां सहस्रं तु मुखात्समभवत्किल / जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुतेजसः

口より、まことに千の一対が生じた。彼らはサットヴァ優勢にして、清らかなテージャスに輝き現れた。

Verse 35

चक्षुषो ऽन्यत्सहस्रं तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह / ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यमर्षिणः

眼より、さらに千の一対を創り出した。彼らは皆ラジャス優勢で、剛力に富み、怒りやすかった。

Verse 36

सहस्रमन्यदसृजद् बाहूनामसतां पुनः / रजस्तमोभ्यासुद्धिक्ता गृहशीलास्ततः स्मृताः

さらに腕から別の千の一対を生じた。彼らはラジャスとタマスが交じり、家住みの性と伝えられる。

Verse 37

आयुषोंऽते प्रसूयंते मिथुनान्येव वासकृत् / कूटकाकूटकाश्चैव उत्पद्यंते मुमूर्षुणाम्

寿命の終わりには、ヴァーサクリトより対なるものが生まれる。また死に臨む者には、クータカとアクータカも生じる。

Verse 38

कुतः कुलमथोत्पाद्य ताः शरीराणि तत्यजुः / ततः प्रभृति कल्पे ऽस्मिन्मैथुनानां च संभवः

それから彼らは氏族を生み出し、身を捨て去った。かくしてこのカルパにおいて、対なるものの出生が続くようになった。

Verse 39

ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते कृते / शब्दादिविषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणम्

クリタ・ユガにおいて、それらの衆生は瞑想に沈む心より生じる。音などの対象は清浄で、各々に五つの相が具わる。

Verse 40

इत्येवं मानसैर्भावैः प्रेष्ठं तिष्ठंति चाप्रजाः / तथान्वयास्तु संभूता यैरिदं पूरितं जगत्

このように心の諸状態によって、彼らは愛すべき姿に安住する。さらに彼らから系統が生じ、それによってこの世界は満たされた。

Verse 41

सरित्सरःसमुद्रांश्च सेवंते पर्वतानपि / तदा ता ह्यल्पसंतोषायुद्धे तस्मिंश्चरंति वै

彼らは河川・湖・大海に親しみ、また山々にも寄り添う。その時、わずかな満足のために、その争いの中をさまようのである。

Verse 42

पृथ्वी रसवती नाम आहारं व्याहरंति च / ताः प्रजाः कामचारिण्यो मानसीं सिद्धिमिच्छतः

「ラサヴァティー」と名づく大地において、彼らは食をただ言葉で唱えるのみ。彼らは欲するままに行動し、心の成就を求める。

Verse 43

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासामासीत्कृते युगे / धर्माधर्मौं तदा न स्तः कल्पादौ प्रथमे युगे

クリタ・ユガでは、彼らの寿命・安楽・姿は等しかった。劫の初めの第一のユガには、ダルマもアダルマも存在しなかった。

Verse 44

स्वेनस्वेनाधि कारेण जज्ञिरे तु युगेयुगे / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां दिव्यसंख्यया

それぞれの位分と権能に従い、諸々の衆生は劫ごとに生まれ出た。天界の数えでは年は四千とされる。

Verse 45

आदौ कृतयुगं प्राहुः संध्यांशौ च चतुःशतौ / ततः सहस्रशस्तास्तु प्रजासु प्रथितास्विह

初めにそれはクリタ・ユガと呼ばれ、ユガの黎明と余光はそれぞれ四百と説かれた。のちにこの教えは衆生の間に千々に広まった。

Verse 46

न तासां प्रतिघातो ऽस्ति न द्वंद्वं नापि च क्रमः / पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः

彼らには妨げもなく、二元の対立もなく、序列の束縛もなかった。山々や海辺に住み、定まった家なく依り処としていた。

Verse 47

विशोकाः सत्त्वबहुला एकांतसुखिनः प्रजाः / ताश्शश्वत् कामचरिण्यो नित्यं मुदितमानसाः

衆生は憂いなく、サットヴァに満ち、静かな独りの幸福に安住していた。常に欲するままに歩み、心はいつも歓喜していた。

Verse 48

पशवः पक्षिणश्चैव न तदासन्सरीसृपाः / नोद्विजा नोत्कटाश्चैव धर्मस्य प्रक्रिया तु सा

その時、獣と鳥はいたが、爬虫の類はいなかった。恐るべきものも猛きものもなく、それがその時代のダルマのあり方であった。

Verse 49

समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः

根を備えた果実と花はことごとく絶えず生じる。そこでは時はただ安楽で、過度に暑くも寒くもない。

Verse 50

मनो ऽभिलषितः काम स्तासां सर्वत्र सर्वदा / उत्तिष्ठंति पृथिव्यां वै तेषां ध्यानै रसातलात्

彼らの心の望みは、いつでもどこでも成就する。彼らの観想の力により、ラサータラからさえ地上に現れ出る。

Verse 51

बलवर्णकरी तेषां जरारोगप्रणाशिनी / असंस्कार्यैः शरीरैस्तु प्रजास्ताः स्थिरयौवनाः

それは彼らの力と光彩を増し、老いと病を滅する。特別な浄化の儀礼なくして身体は成り、民は揺るがぬ若さにとどまる。

Verse 52

तासां विना तु संकल्पाज्जायंते सिथुनात्प्रजाः / समं जन्म च रूपं च प्रीयंते चैव ताः समाः

彼らはただ意志の力によって、男女の交わりなくして子を生む。生まれも姿も等しく、皆が等しく互いを愛する。

Verse 53

तदा सत्यमलोभश्च संतुष्टिश्च च सुखं दमः / निर्विशेषाश्च ताः सर्वा रूपायुःशिल्पचेष्टितैः

その時、真実と無欲と知足と安楽と自制（ダマ）が満ちる。容姿・寿命・技芸・ふるまいにおいて、皆は差別なく等しい。

Verse 54

अबुद्धिपूर्विका पृत्तिः प्रजानां भवति स्वयम् / अप्रवृत्तिः कृतद्वारे कर्मणः शुभपापयोः

衆生には自ずから無分別に先立つ衝動が起こり、善業・悪業というカルマの門が設けられていても、なお行為へと向かわぬ不作為がある。

Verse 55

वर्णाश्रमव्यवस्थाश्च न तदासन्न तत्कराः / अनिच्छाद्वेषयुक्तास्ता वर्त्तयन्ति परस्परम्

その時、ヴァルナとアーシュラマの制度はなく、それを行ずる者もいなかった。彼らは不欲と嫌悪を帯び、互いにそのように振る舞った。

Verse 56

तुल्यरूपायुषः सर्वा अधमोत्तमवर्जिताः / सुखप्राया विशोकाश्च उत्पद्यंते कृते युगे

クリタ・ユガには、すべての者が同じ姿と寿命をもち、下劣・優劣の別はない。多くは安楽で、憂いなく生まれる。

Verse 57

लाभालाभौ न वा स्यातां मित्रामित्रौ प्रियाप्रियौ / मनसा विषयस्तासां निरीहाणां प्रवर्तते

得失もなく、友敵もなく、好悪もない。欲なき者たちには、対象はただ心のうちにのみ起こっていた。

Verse 58

नाति हिंसति वान्योन्यं नानुगृङ्णंति वै तदा

その時、彼らは互いに過度に害することもなく、また特別に恩恵を施すこともなかった。

Verse 59

ज्ञानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते / पवृत्तं द्वापरे युद्धं स्तेयमेव कलौ युगे

クリタ・ユガでは至高の智慧が称えられ、トレーター・ユガではヤジュニャ（祭祀）が主と説かれる。ドヴァーパラ・ユガでは戦が広まり、カリ・ユガでは盗みがはびこる。

Verse 60

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं तु रजस्तमः / कलिस्तमस्तु विज्ञेयं गुणवृत्तं गुमेषु तत्

クリタ・ユガはサットヴァが優勢、トレーター・ユガはラジャスの性。ドヴァーパラはラジャスとタマスの混合で、カリ・ユガはタマス優勢と知るべきである。これが諸ユガにおけるグナの働きである。

Verse 61

कालः कृतयुगे त्वेष तस्य सन्ध्यां निबोधत / चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्

これがクリタ・ユガの時量である。そのサンディヤー（移行期）も知れ。クリタ・ユガは四千年である。

Verse 62

साध्यांशौ तस्य दिव्यानि शतान्यष्टौ तु संख्यया / चत्वार्यैव सहस्राणि वर्षाणां मोनुषाणि तु

そのユガのサンディヤー部分は、神々の年で八百と数えられる。人間の年では四千年に相当する。

Verse 63

तदा तासु भवंत्याशु नोत्क्रोशाच्च विपर्ययाः / ततः कृत्युगे तस्मिन् ससंध्यांशे गते तदा

その時、それらの時代には、ただ「大いなる叫び」（utkrośa）によって直ちに転変（viparyaya）が起こることはない。やがて、そのクリタ・ユガがサンディヤー部分とともに過ぎ去るとき、そこで…

Verse 64

पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः / सन्ध्यायास्तु व्यतीतायाः सांध्यः कालो युगस्य सः

ユガのダルマはあらゆる所でただ一分（四分の一）だけが残る。サンディヤーが過ぎ去ると、その時こそがそのユガのサーンドヒヤの時である。

Verse 65

पादमिश्रावशिष्टेन संध्याधर्मे पुनः पुनः / एवं कृतयुगे तस्मिन्निश्शेषेंतर्दधे तदा

諸分が混じり残ったものによって、サンディヤーのダルマは幾度も現れる。かくしてそのクリタ・ユガが余すところなく尽きたとき、それはその時に隠没した。

Verse 66

तस्यां च सन्धौ नष्टायां मानसी चाभवत्प्रजा / सिद्धिरन्ययुगे तस्मिंस्त्रेताख्ये ऽनंतरे कृतात्

その接合期（サンディ）が失われると、衆生はマーナシー、すなわち心より生ずるものとなった。クリタの直後に来るトレーターという別のユガにおいて、シッディが現れた。

Verse 67

सर्गादौ या मयाष्टौ तु मानस्यो वै प्रकीर्तिताः / अष्टौ ताः क्रमयोगेन सिद्धयो यांति संक्षयम्

創造の初めに、わたしが説いた八つのマーナシーのシッディは、その八つすべてが順次に衰滅へと向かう。

Verse 68

कल्पादौ मानसी ह्येका सिद्धिर्भवति सा कृते / मन्वंतरेषु सर्वेषु चतुर्युगविभागशः

カルパの初め、クリタ・ユガにはマーナシーのシッディがただ一つ生じる。すべてのマンヴァンタラにおいても、四ユガの区分に従いこの秩序が保たれる。

Verse 69

वर्णाश्रमाचारकृतः कर्मसिद्ध्युद्भवः कृतः / संध्या कृतस्य पादेन संक्षेपेण वशात्ततः

ヴァルナとアーシュラマの作法に従って行われた業より、成就（シッディ）が生じた。クリタ・ユガの黄昏には、それは一つの四分の一のみとなり、要約されて時の力に従った。

Verse 70

कृतसंध्यांशका ह्येते त्रीनादाय परस्परम् / हीयंते युगधर्मास्ते तपःश्रुतबलायुषः

この三者は、クリタ・ユガの黄昏の分を互いに受け継ぐ。ユガの法は衰え、苦行（タパス）、聖典の聴聞（シュルティ）、力、寿命が減ってゆく。

Verse 71

कृते कृताशे ऽतीते तु वभूव तदनन्तरम् / त्रेतायुगसमुत्पत्तिः सांशा च ऋषिसत्तमाः

クリタ・ユガの分が過ぎ去ると、その直後にトレーター・ユガが生じた。おお最勝のリシたちよ、それもまた「分を伴う」時代であった。

Verse 72

तस्मिन् क्षीणे कृतांशे वै तासु शिष्टासु सप्तसु / कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रसुखे तदा

クリタ・ユガの分が尽き、残る七つの状態にとどまったとき、カルパの初めに進行し始めたトレーター・ユガは、その時安楽であった。

Verse 73

प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा / तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायामन्या सिद्धिरजायत

そのとき成就（シッディ）は、時（カーラ）との結びつき（カーラ・ヨーガ）によってのみ滅し、他の仕方ではない。その成就が失われると、別の成就が生じた。

Verse 74

अपांशौ तौ प्रतिगतौ तदा मेघात्माना तु वै / मेघेभ्यः स्तनयितृभ्यः प्रवृत्तं पृष्टिसर्जनम्

その二つの水の分が戻ると、まことに雲の本性となり、雷鳴する雲々から、背より流れ出るかのごとき雨の放出が起こった。

Verse 75

सकृदेव तया वृष्ट्या संसिद्धे पृषिवीतले / प्रजा आसंस्ततस्तासां वृक्षश्च गृह संज्ञिताः

その一度の雨によって地の面は整い、やがて衆生が生じた。彼らにとって樹木こそが「家」と呼ばれた。

Verse 76

सर्वः प्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यो व्यजायत / वर्त्तयंतेस्म तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

彼らのあらゆる享受はそこから生じ、トレーター・ユガの黎明において、その衆生はそれらに依りて生を営んだ。

Verse 77

ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात् / संगलोलात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिको ऽभवत्

やがて長き時を経て、彼ら自身の変転により、揺れ動く性の状態がその時ふいに生じた。

Verse 78

यत्तद्भवति नारीणां जीवितांते तदार्तवम् / तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु

女性において生の終わりに現れる「アールタヴァ」は、その時には起こらなかった。だがユガの力により、再び様相が変わった。

Verse 79

तासां पुनः प्रवृत्तं तन्मासिमासि तदार्तवम् / ततस्तेनैव योगेन वर्त्तते मैथुनं तदा

かくして彼女らの月の穢れ（経期）は月ごとに再び起こり、同じ因縁によってその時、男女の交合（マイトゥナ）も行われた。

Verse 80

तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्

彼女らにはその時の法が月ごとに及び、しかも時ならぬときにさえ経が起こったため、その時に懐妊が生じた。

Verse 81

विपर्ययेण तेषां तु तेन तत्काल भाविता / प्रणश्यंति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

しかし逆の成り行きとなり、その時の力により、「グリハ（家）」と呼ばれるそれらの樹々はことごとく滅びた。

Verse 82

ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रांता व्याकुलेन्द्रियाः / अभिध्यायंति ताः सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

それらが滅び去ると、真実を観想する者たちは迷い、感官は騒ぎ乱れた。そこで彼らはその成就（シッディ）を念じた。

Verse 83

प्रादुर्बभूवुस्तेषां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः / वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च

すると彼らの「グリハ（家）」と呼ばれる樹々が再び現れ、そこから衣、果実、そして装身具までも生み出された。

Verse 84

तथैव जायते तेषां गन्धर्वाणां रसान्वितम् / आन्वीक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

同じく彼らガンダルヴァには、味わいに満ちた蜜が生じる。小さな器ごとに、大いなる威力とアーンヴィークシキーの力が現れる。

Verse 85

तेन ता वर्त्तयन्ति स्ममुखे त्रेतायुगस्य वै / त्दृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजास्ता विगतज्वराः

それによって彼らはトレーター・ユガの始めに生を営んだ。その成就に養われ、民は熱病を離れた。

Verse 86

ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

やがて時が経つと、民は再び貪欲に覆われた。彼らは木々を取り囲み、蜜や蜂蜜を力ずくで奪った。

Verse 87

तासां तेनापचारेण पुनर्लोभकृतेन वै / प्रनष्टा प्रभुणा सार्द्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

その不敬と繰り返された貪欲のため、ところどころで主とともにカルパ樹が失われた。

Verse 88

तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा / वर्त्तंते चानया तासां द्वंद्वान्यत्युत्थितानि तु

時の支配により、その成就はわずかに残るのみとなった。ゆえに彼らの間に激しい二元の争いが大きく起こった。

Verse 89

शीतवातातपास्तीव्रास्ततस्ता दुःखिता भृशम् / द्वंद्वैस्तैः पीड्यमानास्तु चुक्रुशुरावृणानि वा

激しい寒さと風と日照りという相反する苦しみに圧され、彼らは甚だしく嘆き苦しんだ。うろたえて哀れな叫びを上げ、傷までも示した。

Verse 90

कृत्वा द्वन्द्वप्रतीयातं निकेतानि विचेतसः / पूर्व निकामचारास्ते ह्यनिकेता यथाभवन्

相反する苦しみを避けようと住まいを設けたが、心はなお乱れた。かつて思うままに歩んだ者たちは、結局は以前のまま、家なき者のようになった。

Verse 91

यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुरा / मधुधुन्वत्सु निष्ठेषु पर्वतेषु नदीषु च

かつて彼らは、ふさわしさと好みに応じて住まいに住み、蜜に恵まれた地、山々、そして川辺にも暮らしていた。

Verse 92

संश्रयंति च दुर्गाणि धन्वपावर्तमौदकम् / यथाजोषं यथाकामं समेषु विषमेषु च

彼らはまた、荒野や水の渦、そして水に結ばれた要害にも身を寄せた。好みのまま、望みのままに、平地にも険地にも。

Verse 93

आरब्धास्तान्निकेतान्वै कर्तुं शीतोष्णवारणात् / ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च

寒暑を防ぐため、彼らはそれらの住まいを造り始めた。やがて村々を起こし、さらに古き都までも築いた。

Verse 94

ग्रामांश्चैव यथाभागं तथैव नगराणि च / तेषामायामविष्कंभाः सन्निवेशांतराणि च

彼らは分に応じて村々を、同様に諸都市を定め、その長さと幅、そして居住配置のさまざまな型をも規定した。

Verse 95

चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे

その時、彼らは知恵に従い、自らの指で幾度も測って度量の基準を定めた。以来、その尺度が用いられるようになった。

Verse 96

ययांगुलप्रदेशांस्त्रीन्हस्तः किष्कुं धनूंषि च / दश त्वंगुलपर्वाणि प्रादेश इति संज्ञितः

この規定により、指の三部分（アングラ・プラデーシャ）からハスタ、キシュク、ダヌシュ等の尺度が定められ、指の節十つはプラーデーシャと名づけられた。

Verse 97

अंगुष्ठस्य प्रदेशिन्या व्यासप्रादेश उच्यते / तालः स्मृतो मध्यमया गोकर्णश्चाप्यनामया

親指と人差し指で作る尺度はヴィヤーサ・プラーデーシャといい、中指によるものはターラ、薬指によるものはゴーカルナとも記される。

Verse 98

कनिष्ठया वितस्तिस्तु द्वादशांगुल उच्यते / रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः

小指によるヴィタスティは十二アングラと説かれ、ラトニは指の節の数として二十一と数えられる。

Verse 99

चत्वारि विंशतिश्चैव हस्तः स्यादंगुलानि तु / किष्कुः स्मृतो द्विरत्निस्तु द्विचत्वारिंशदंगुलः

ハスタ（hasta）は二十四アンгуラとされる。キシュク（kiṣku、別名ドヴィラトニ）は四十二アンгуラの長さと説かれる。

Verse 100

चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा

ダヌルダンダ（dhanurdaṇḍa）は四ハスタであり、ナーリカー（nālikā）とユガ（yuga）もまた度量である。千の弓に対し、そこでは二つのガヴ்யூティ（gavyūti）が定められる。

Verse 101

अष्टौ धनुःसहस्राणि योजनं तैर्विभावितम् / एतेन योजनेनेह सन्निवेशास्ततः कृताः

八千の弓が一ヨージャナ（yojana）と定められる。このヨージャナの尺度によって、ここに諸々の居住地が設けられた。

Verse 102

चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वयमुत्थानि त्रीणि च / चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्

ドゥルガ（要塞）には四種があり、そのうち三つは自ずから生じた自然の要塞である。第四は人工の要塞であり、その判定を私は説き明かそう。

Verse 103

सोत्सेधरंध्रप्राकारं सर्वतः खातकावृतम् / रुचकः प्रतिकद्वारं कुमारीपुरमेव च

高低の起伏と孔（射孔）を備えた城壁をもち、四方を濠で囲まれたものを「ルチャカ」（Rucaka）といい、また「プラティカドヴァーラ」（Pratikadvāra）と「クマーリープラ」（Kumārīpura）も（要塞の類）である。

Verse 104

द्विहस्तः स्रोतसां श्रेष्ठं कुमारीपुरमञ्चतान् / हस्तस्रोतो दशश्रेष्ठो नवहस्तोष्ट एव च

諸々の水流のうち「ドヴィハスタ」は最勝と讃えられ、クマーリープラの近くを流れる。「ハスタスロータ」では十ハスタが最上で、九ハスタと八ハスタもまた説かれる。

Verse 105

खेटानां च पुराणां च ग्रामाणां चैव सर्वशः / त्रिविधानां च दुर्गाणां पर्वतोदकधन्विनाम्

ケータ（集落）、城邑、村落のあらゆる事柄、また山の砦・水の砦・ダヌ（林野/荒野）の砦という三種の要害について説かれる。

Verse 106

कृत्रिमाणां च दुर्गाणां विष्कम्भायाममेव च / योजनादर्द्धविष्कम्भमष्टभागाधिकायतम्

人工の要塞においても幅と長さの定めは同じである。幅は半ヨージャナ、長さはそれより八分の一だけ増すべし。

Verse 107

परमार्द्धार्द्धमायामं प्रागुदक्प्लवनं पुरम् / छिन्नकर्णविकर्णं च व्यजनाकृतिसंस्थितम्

その都の長さは「パラマールッダールッダ」に等しくし、地勢は東と北へと緩やかに傾けよ。角はある所を削り、ある所を広げ、全体を扇の形に配するべし。

Verse 108

वृत्तं वज्रं च दीर्घ च नगरं न प्रशस्यते / चतुरस्रयुतं दिव्यं प्रशस्तं तैः पुरं कृतम्

円形・金剛形・細長い形の都は称賛されない。彼らは四角を備えた、神々しく吉祥なる、讃えられるべき城邑を築いた。

Verse 109

चतुर्विंशत्परं ह्रस्वं वास्तु वाष्टशतं परम् / अत्र मध्यं प्रशंसंति ह्रस्वं काष्ठविवर्ज्जितम्

二十四に満たぬ規模の住まいは「フラスヴァ」と呼ばれ、八百に及ぶものは最上の「ヴァーストゥ」とされる。ここでは中央部が讃えられる—小さく、木材を用いぬもの。

Verse 110

अथ किष्कुशतान्यष्टौ प्राहुर्मुख्यं निवेशनम् / नगरादर्द्धविषकंभः खेटं पानं तदूर्द्धतः

さらに、八百キシュクの規模が主要な居住地であると言う。「ケータ（kheṭa）」は都の直径の半分に当たり、それより上位を「パーナ（pāna）」と呼ぶ。

Verse 111

नगराद्योजनं खेटं खेटाद्गामोर्द्धयोजनम् / द्विक्रोशः परमा सीमा क्षेत्रसीमा चतुर्द्धनुः

都から一ヨージャナの範囲を「ケータ（kheṭa）」といい、ケータから半ヨージャナの範囲を「ガーマ（村）」という。二クロ―シャが最上の境界で、田畑の境は四ダヌである。

Verse 112

विंशद्धनूंषि विस्तीर्णो दिशां मार्गस्तु तैः कृतः / विंशद्धनुर्ग्राममार्गः सीमामार्गो दशैव तु

彼らは方位の道を二十ダヌの幅で造った。村道も二十ダヌであるが、境界の道は十ダヌのみである。

Verse 113

धनूंषि दश विस्तीर्णः श्रीमान् राजपथः कृतः / नृवाजिरथनागानामसंबाधस्तु संचरः

十ダヌの幅をもつ荘厳なる王道が設けられ、人・馬・戦車・象が滞りなく、混み合うことなく往来できるようにした。

Verse 114

धनूंषि चापि चत्वारि शाखारथ्याश्च तैर्मिताः / त्रिका रथ्योपरथ्याः स्युर्द्विका श्चाप्युपरत्यकाः

四弓の尺度によって枝道（シャーカー・ラティヤー）が定められ、上位の大路（ラティヨーパ・ラティヤー）は三弓、上位の小径（ウパラティヤカー）は二弓と説かれる。

Verse 115

जंघापथश्चतुष्पादस्त्रिपदं च गृहांतरम् / धृतिमार्गस्तूर्द्धषष्ठं क्रमशः पदिकः स्मृतः

ジャングჰापथाは四パーダ、家々の間隔は三パーダと説かれる。ドゥリティ・マールガは「ウールダヴァ・シャシュタ」（六分の一に従い高く）とされ、順次これをパディカと称する。

Verse 116

अवस्कारपरीवारः पादमात्रं समंततः / कृतेषु तेषु स्थानेषु पुनर्गेहगृहाणि वै

アヴァスカーラ（庭域・囲い）の周囲は四方とも一パーダだけ残された。かくして場所が整うと、再び家々と住まいが建てられた。

Verse 117

यथा ते पूर्वमासंश्च वृक्षास्तु गृह संस्थिताः / तथा कर्तुं समारब्धाश्चिंतयित्वा पुनः पुनः

かつて樹々が家々の中に据えられていたように、彼らは幾度も思案を重ね、そのとおりに再び作り始めた。

Verse 118

वृक्षस्यार्वाग्गताः शाखा इतश्चैवापरा गताः / अत ऊर्द्ध गताश्चान्या एवं तिर्यग्गताः परा

樹の枝は、あるものは下へ垂れ、あるものは此方へ彼方へと伸びた。あるものは上へと立ち上がり、またあるものは斜めに横へと広がった。

Verse 119

बुद्ध्यान्विष्य यथान्यायं वृक्षशाखा गता यथा / यथा कृतास्तु तैः शाखास्त स्माच्छालास्तु ताः स्मृताः

理知によって正しい道理に従い探れば、樹の枝が伸び広がるように、彼らが作った枝のごとき部分は『シャーラー（śālā）』と記憶された。

Verse 120

एवं प्रसिद्धाः शाखाभ्यः शालोश्चैव गृहाणि च / तस्मात्ताश्च स्मृताः शालाः शालात्वं तासु तत्स्मृतम्

このように枝から『シャーラー（śālā）』の名が広まり、また『シャーラー』は住まいも意味する。ゆえにそれらは『シャーラー』と呼ばれ、その中に『シャーラー性』が認められる。

Verse 121

प्रसीदंति यतस्तेषु ततः प्रासादसंज्ञितः / तस्माद् गृहाणि शालाश्च प्रासादाश्चैव संज्ञिता

そこでは心が和らぎ喜ぶゆえに『プラ―サーダ（prāsāda）』と名づけられる。ゆえに家もシャーラーもプラ―サーダも、同じくその名で呼ばれる。

Verse 122

कृत्वा द्वंद्वाभिघातास्तान्त्वार्तोपायमचिंतयान् / नष्टेषु मधुना सार्द्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

その時、蜜とともにカルパ樹が失われたので、彼らは相反の打撃を受けつつ、苦悩を救う方策を思案した。

Verse 123

विषादव्याकुलास्ता वै प्रजाः सृष्टास्तु दर्शिताः / ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे तदा

憂いに乱れたその民は創られて現れ、そしてその時、トレーター・ユガにおいて彼らのシッディ（成就）が顕現した。

Verse 124

सर्वार्थसाधका ह्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः / तासां वृष्ट्युदकानीह यानि मिष्टगतानि च

彼らのうちには、あらゆる目的を成就させる別の雨があり、望みのままに降り注いだ。ここにその雨水が現れ、また甘美な露となったものも生じた。

Verse 125

एवं नयः प्रवृत्तस्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने / ये परस्तादपां स्तोकाः संपाताः पुथिवीतले

このようにして、第二の降雨の創成においてこの秩序が進行した。やがて水の滴は地の面へと落ちた。

Verse 126

अपां भूमेस्तु संयोगादोषध्यस्तास्तदाभवन् / पुष्पमूलफलिन्यस्तु ओषध्यस्ता हि जज्ञिरे

水と大地の結合によって、その時、薬草が生じた。薬草は花と根と実を備えて生まれ出た。

Verse 127

अफालकृष्टाश्चानुप्ता ग्राभ्यारम्याश्चतुर्द्दश / ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षा गुल्माश्च जज्ञिरे

それらは耕されも播かれもせず、素朴で麗しい十四種として現れた。さらに、季節に応じて花と実を結ぶ樹木と灌木も生まれた。

Verse 128

प्रादुर्भूतास्तु त्रेतायां मायायामौषधस्य वा / तदौषधेन वर्तंते प्रजास्त्रेता मुखे तदा

トレーター・ユガにおいて、それらは薬草のマーヤーによって顕現した。その時、トレーターの始めには、人々はその薬草によって生を支えていた。

Verse 129

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभस्तु सर्वदा / अवश्यभाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

そのとき彼女らには再び常に執着と貪欲が起こった。避けがたい因によって、またトレーター・ユガの支配によってである。

Verse 130

ततस्ते पर्यगृह्णंस्तु नदीक्षेत्राणि पर्वतान् / वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

それから彼らは川や田地や山々を取り囲んで占有し、さらに樹木・灌木・薬草までも力の及ぶままに強奪した。

Verse 131

सिद्धात्मानस्तु ये पूर्वं व्याख्याता वः कृते मया / ब्रह्मणो मानसास्ते वै उत्पन्ना ये जनादिह

以前に汝らのために説き明かしたシッダートマンたちは、まことにブラフマーの意生の子であり、ここに太初より生じた者たちである。

Verse 132

शांता ये शुष्मिणश्चैव कर्मिणो दुःखितास्तथा / तत आवर्त्तमानास्ते त्रेतायां जज्ञिरे पुनः

静穏なる者、剛毅なる者、業に励む者、そして苦しむ者たちもまた、そこから輪廻してトレーター・ユガに再び生まれた。

Verse 133

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याःशूद्रा द्रोहजनास्तथा / भाविताः पूर्वजातीषु ख्यात्या ते शुभपापयोः

ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ、そして背信の者たちもまた、前生における善と悪の名声に応じて形づくられていた。

Verse 134

ततस्ते प्रबला ये तु सत्यशीला अहिंसकाः / वीतलोभा जितात्मानो निवसंति स्मृतेषु वै

そのとき力ある者たちは、真実を旨とし不殺生を守り、貪りを離れて自らを制し、スムリティの規定に従って住まった。

Verse 135

परिग्रहं न कुर्वंति वदंतस्तु उपस्थिताः / तेषां कर्माणि कुर्वंति तेभ्यश्चैवाबलाश्च ये

彼らは傍らにあって教えを説くが、所有を求めて蓄えることはせず、力の弱い者たちが彼らの務めを代わって行った。

Verse 136

परिचर्यासु वर्त्तन्ते तेभ्यश्चान्ये ऽल्पतेजसः / एवं विप्रतिपन्नेषु प्रपन्नेषु परस्परम्

また光威の乏しい者たちは彼らに仕えて暮らし、このように互いに寄りかかるうち、相互に食い違い迷う状態となった。

Verse 137

तेन दोषेण वै शांता ओषध्यो नितरां तदा / प्रनष्टा गृह्यमाणा वै मुष्टिभ्यां सिकता यथा

その過失によって、その時、静まっていた薬草はひどく衰え、まるで失われた。握りしめた砂が拳からこぼれ落ちるように。

Verse 138

अथास्य तु युगबलाद्गाम्यारण्याश्चतुर्द्दश / फलैर्गृह्णंति पुष्पैश्च तथा मूलैश्च ताः पुनः

やがてそのユガの力により、里のものと森のもの、十四種は再び、果実と花と、また根によって採り得るようになった。

Verse 139

ततस्तासु प्रनष्टासु विभ्रांतास्ताः प्रजास्तदा / क्षुधाविष्टास्तदा सर्वा जग्मुस्ता वै स्वयम्भुवम्

それらが失われると、衆生は惑い、飢えに苦しみ、皆そろって自生の梵天（スヴァヤンブー）のもとへ赴いた。

Verse 140

वृत्त्यर्थमभिलिप्संत्यो ह्यादौ त्रेतायुगस्य ताः / ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् ज्ञात्वा तासां मनीषितम्

トレーター・ユガの初め、彼らは生計を求めて来た。自生の尊き梵天は、その意図を悟った。

Verse 141

पुष्टिप्रत्यक्षदृष्टेन दर्शनेन विचार्य सः / ग्रस्ताः पृथिव्या त्वोषध्यो ज्ञात्वा प्रत्यरूहत्पुनः

養いを示す直観のまなざしで省察し、地が薬草を呑み込んだと知ると、それらは再び芽生え出た。

Verse 142

कृत्वा वत्सं समेरुं तु दुदोह पृथिवीमिमाम् / दुग्धेयं गौस्तदा तेन बीजानि वसुधातले

須弥山を仔牛として、この大地を乳搾りした。牛の姿の地が搾られると、地表に種子が現れた。

Verse 143

जज्ञिरे तानि बीजानि ग्रामारण्यास्तु ताः प्रभुः / ओषध्यः फलपाकाताः क्षणसप्तवशास्तु ताः

それらの種子が生じ、主は里にも森にも薬草を現した。果が熟すまで保たれるが、その寿命は七つの刹那という短さに従っていた。

Verse 144

व्रीहयश्च यवाश्चैव गोधूमाश्चणकास्तिलाः / प्रियंगव उदारास्ते कोरदुष्टाः सवामकाः

穀類として、米・大麦・小麦・チャナ豆・胡麻、さらにプリヤング、ウダーラ、コーラドゥシュタ、サヴァーマカという種が説かれる。

Verse 145

माषा मुद्गा मसूरास्तु नीवाराः सकुलत्थकाः / हरिकाश्चरकाश्चैव गमः सप्तदश स्मृताः

マーシャ、ムドガ、マスール、ニーヴァーラ、クラットハ、さらにハリカーとチャラカー—これらは「ガマ」として十七種と伝えられる。

Verse 146

इत्येता ओषधीनां तु ग्राम्याणां जातयः स्मृताः / श्यामाकाश्चैव नीवारा जर्तिलाः सगवेधुकाः

以上が、村里に属する食用植物の種として伝えられるもの—シャーマーカ、ニーヴァーラ、ジャルティラー、そしてガヴェードゥカである。

Verse 147

कुरुविंदो वेणुयवास्ता मातीर्काटकाः स्मृताः / ग्रामारण्याः स्मृता ह्येता ओषध्यस्तु चतुर्दश

クルヴィンダ、ヴェーヌヤヴァ、マーティールカータカもまた挙げられ、村と森に属するこれらの食用植物は合わせて十四種と伝えられる。

Verse 148

उत्पन्नाः प्रथमस्यैता आदौ त्रेतायुगस्य ह / अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश

これら村と森の十四種の穀物は、トレーター・ユガの初めに最初に生じた。いずれも鋤で耕さずとも、自ずから生い立ったのである。

Verse 149

वृक्षगुल्मलतावल्ल्यो वीरुधस्तृणजातयः / मूलैः फलैश्च रोहैश्चगृह्णन्पुष्टाश्च यत्फलम्

樹木・灌木・蔓草・つる植物、這う草や草類は、根と実と芽を受け取って養われ、やがてそれぞれの果を結ぶ。

Verse 150

पृथ्वी दुग्धा तु बीजानि यानि पूर्वं स्वयंभुवा / ऋतुपुष्पफलास्ता वै ओषध्यो जज्ञिरे त्विह

かつて自生者スヴァヤンブーが種子のために大地を乳のごとく搾り、その種子からここに、季節に応じて花と実を結ぶ薬草が生まれた。

Verse 151

यदा प्रसृष्टा ओषध्यो न प्रथंतीह याः पुनः / ततस्तासां च पृत्त्यर्थै वार्तोपायं चकार ह

創られた薬草がここでなお繁茂しなかったとき、彼はそれらを養うため、生業の道「ヴァールタ」を定めた。

Verse 152

तासां स्वयंभूर्भगवान् हस्तसिद्धिं स्वकर्मजाम् / ततः प्रभृति चौषध्यः कृष्टपच्यास्तु जज्ञिरे

彼らのために、至高のスヴァヤンブーは自らの業より生じた「ハスタシッディ」—手の成就の技—を顕し、以来、薬草は耕作して得られ、煮炊きに適うものとして生まれた。

Verse 153

संसिद्धकायो वार्तायां ततस्तासां प्रजापतिः / मर्यादां स्थापयामास ययारक्षत्परस्परम्

ヴァールタにおいて身が成就すると、プラジャーパティは彼らのために「マリヤーダ」—聖なる規範—を定め、互いに守り合うようにした。

Verse 154

ये वै परिग्रहीतारस्तासामासन्बलीयसः / इतरेषां कृतत्राणान् स्थापयामास क्षत्रियान्

彼らを引き受け守護した者たちは力ある者であり、他の者たちを護って、彼はクシャトリヤを स्थापितした。

Verse 155

उपतिष्ठंति तावंतो यावन्तो निर्मितास्तथा / सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः

そのように造られた者の数だけがここに侍立する。ありのままの真実を語れ――梵天により、それが汝らに確かなものとなるように。

Verse 156

ये चान्ये ह्यबलास्तेषां संरक्षाकर्म्मणि स्थिताः / क्रीतानि नाशयंति स्म पृथिव्यां ते व्यवस्थिताः

また他の弱き者たちは守護の務めに就かされ、地上に定められて、買われた奴隷の身分を滅していった。

Verse 157

वैश्यानित्येव तानाहुः कीनाशान्वृत्तिसाधकान् / सेवंतश्च द्रवंतश्च परिचर्यासु ये रताः

彼らこそ常にヴァイシャと呼ばれる――農を営み生計を立て、仕え、奔走し、奉仕の務めに心を寄せる者たちである。

Verse 158

निस्तेजसो ऽल्पवीर्याश्च शूद्रांस्तानब्रवीच्च सः / तेषां कर्माणि धर्मांश्च ब्रह्मा तु व्यदधात्प्रभुः

光なく力も乏しい者たちを、彼はシュードラと呼んだ。彼らの業とダルマは、主なる梵天が定め給うた。

Verse 159

संस्थित्यां तु कृतायां हि यातुर्वर्ण्यस्य तेन वै / पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्म्मं तं नान्वपालयन्

しかるべき秩序が定められたのに、民は迷妄のゆえに再びそのダルマを守らなかった。

Verse 160

वर्णधर्मैश्च जीवंत्यो व्यरुद्ध्यंत परस्परम् / ब्रह्मा बुद्धा तु तत्सर्वं याथातथ्येन स प्रभुः

ヴァルナの法に従って生きていながら、彼らは互いに争った。主ブラフマーはそれらすべてをありのままに悟った。

Verse 161

क्षत्रियाणां बलं दंडं युद्धमाजीव्यमादिशत् / याजनाध्यापने ब्रह्मा तथा दानप्रतिग्रहम्

ブラフマーはクシャトリヤに、力と刑杖と戦いを生業として定め、また祭式の執行、教導、施しの受納をも定めた。

Verse 162

ब्राह्मणानां विभुस्तेषां कर्माण्येता न्यथादिशत् / पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ

主はブラーフマナの務めをこのように定め、ヴァイシャには牧畜と商いと農耕を授けた。

Verse 163

शिल्पाजीवभृतां चैव शूद्राणां व्यदधात्पुनः / सामान्यानि च कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः

さらにシュードラには工芸の生業を定め、ブラーフマナ・クシャトリヤ・ヴァイシャにも共通の務めを改めて定めた。

Verse 164

यजनाध्यापने दानं सामान्यानीतरेषु च / कर्माजीवं तु वै दत्त्वा तेषामिह परस्परम्

ヤジュニャを修し、ヴェーダを教授し、布施をなすことは共通の法である。さらに業による生計を与えて、この世で互いに支え合う。

Verse 165

तेषां लोकांतरे मूर्ध्नि स्थानानि विदधे पुनः / प्राजापत्यं द्विजातीनां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

彼らのために、彼は来世の頂に再び住処を定めた。儀礼に励む二度生まれの者の座は「プラジャーパティヤ」と伝えられる。

Verse 166

स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्

戦場で退かぬクシャトリヤの座は「アインドラ」。それぞれの職分で生きるヴァイシャの座は「マールタ」である。

Verse 167

गांधर्वं शूद्रजातीनां परिचर्ये च तिष्ठताम् / स्थानान्येतानि वर्णानां योग्याचारवतां सताम्

奉仕にとどまるシュードラの座は「ガーンダルヴァ」。これらの座は、ふさわしい行いを備えた善きヴァルナのためのものである。

Verse 168

संस्थित्यां सुकृतायां वै चातुर्वर्ण्यस्य तस्य तत् / वर्णास्तु दंडभयतः स्वेस्वे वर्ण्ये व्यवस्थिताः / ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास ह्याश्रमान्

その四ヴァルナの秩序がよく確立されると、罰を恐れて人々はそれぞれの務めにとどまった。こうしてヴァルナが定まると、彼はアーシュラマを制定した。

Verse 169

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस्तथा / आश्रमाश्चतुरो ह्येतान्पूर्ववत्स्थापयन्प्रभुः

家住者（グリハスタ）、梵行者（ブラフマチャーリー）、林住者（ヴァーナプラスタ）、遊行者（ヤティ）—これら四つのアーシュラマを、主は昔のとおりに定められた。

Verse 170

वर्णकर्माणि ये केचित्तेषामिह चतुर्भवः / कृतकर्म्म कृतावासा आश्रमादुपभुञ्जते

ヴァルナの務めとしての行いは、この世で四種の果を結ぶ。行いを成し、アーシュラマに住して、その果を受用する。

Verse 171

ब्रह्मा तान्स्थापयामास आश्रमान् भ्रामतामतः / निर्द्दिदेश ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान्प्रभा षते

ブラフマーは、さまよう心の導きとなるようにそれらのアーシュラマを स्थापितし、ついで彼らのダルマを説き、定められた。

Verse 172

प्रस्थानानि तु तेषां च यमान्सनियमांस्तथा / चतुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थस्याश्रमः स्थितः

彼らの歩む道（プラスターナ）と、ヤマとニヤマもまた定められた。もとより家住のアーシュラマは四ヴァルナを包摂していた。

Verse 173

त्रयाणा माश्रमाणां च वृत्तियोनीति चैव हि / यथाक्रमं च वक्ष्यामि व्रतैश्च नियमैस्तथा

また三つのアーシュラマの生き方と規範についても、誓戒（ヴラタ）と規律（ニヤマ）を添えて、順を追って説き明かそう。

Verse 174

दाराग्नयश्चातिथय इष्टाः श्राद्धक्रियाः प्रजाः / इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः

妻を敬い、聖火を守り、客人をもてなし、祭祀を修し、シュラーダの儀を行い、民を養う—これぞ家住者の法の要約である。

Verse 175

ढंडी च मेखली चैव अधःशायी तथाजिनी / गुरुशुश्रूषणं भैक्ष्यंविद्यार्थी ब्रह्मचारिणः

杖を携え、メーカラーを帯び、地に臥して眠り、皮衣をまとう。師に仕え、托鉢により生き、学びを求める—これが梵行者の法である。

Verse 176

चीरपत्राजिनानि स्युर्वनमूलफलौषधैः / उभे संध्ये वगाहश्च होमश्चारण्यवासिनाम्

粗衣や葉衣、皮衣をまとい、森の根・果・薬草で命をつなぐ。朝夕の二度、沐浴しホーマを修する—これが林住者の作法である。

Verse 177

विपन्नमुसले भैक्ष्यमास्तेयं शौचमेव च / अप्रमादो ऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा

困窮しても托鉢で生き、盗まず、清浄を守る。怠らず、禁欲を保ち、衆生に慈悲し、赦しを修する。

Verse 178

श्रवणं गुरुशुश्रूषा सत्यं च दशमं स्मृतम् / दशलक्षणको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयंभूवा

聴聞、師への奉仕、そして真実—これが第十の相と記される。十の相を備えたこの法はスヴァヤンブーにより説かれた。

Verse 179

भिक्षोर्व्रतानि पंचात्र भैक्ष्यवेदव्रतानि च / तेषां स्थानान्यशुष्मिं च संस्थिताना मचष्ट सः

ここでは比丘の五つの誓戒と、バイクシャ・ヴェーダの誓いが説かれ、さらにそれらの住処と「アシュシュミン」の境位に安住する者たちが語られた。

Verse 180

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् / स्मृतं तेषां तु यत् स्थानं तदेव गुरुवासिनाम्

上方へ精気を保つ聖仙（ウールドヴァレータス）は八万八千と伝えられ、その住処として記憶される所は、師のもとに住む者たちの住処と同一である。

Verse 181

सप्तर्षीणा तु यत्स्थानं स्मृतं तद्वै वनौकसाम् / प्राजापत्यं गृहस्थानां न्यासिनां ब्रह्मणःक्षयम्

七聖（サプタルシ）の住処として記憶される所は、まさに林住の修行者の住処である。家住者にはプラジャーパティの界があり、捨離者（ニャーシン）にはブラフマンへの融滅（クシャヤ）が説かれる。

Verse 182

योगिनामकृतं स्थानं तानाजित्बा न विद्यते / स्थानान्याश्रमिणस्तानि ब्रह्मस्थानस्थितानि तु

ヨーギーの「無作の境」（アクリタ）は、修行によってそれを克服せずして得られない。諸アーシュラミンの境位は、まことにブラフマ・スターナに安立している。

Verse 183

चत्वार एव पंथानो देवयानानि निर्मिताः / पंथानः पितृयानास्तु समृताश्चत्वार एव ते

デーヴァヤーナの道は四つのみが定められ、ピトリヤーナの道もまた、伝承において四つと記憶されている。

Verse 184

ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा / पंथानो देवयाना ये तेषां द्वारं रंविः स्मृतः / तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते

ブラフマーの世界秩序によれば、太古の最初のマヌヴァンタラにおいて、デーヴァヤーナの道の門はラヴィ（太陽）と記憶され、同様にピトリヤーナの道の門はチャンドラマー（月）と説かれる。

Verse 185

एवं वर्णाश्रमाणां च प्रविभागे कृते तदा / यदा प्रजा ना वर्द्धंत वर्णधर्मसमासिकाः

このようにヴァルナとアーシュラマの区分が定められたが、それでもヴァルナのダルマに拠って生きる民が増えず栄えぬ時があった。

Verse 186

ततो ऽन्यां मानसीं स्वां वै त्रेतामध्ये ऽसृजत्प्रजाः / आत्मनस्तु शरीरेभ्यस्तुल्याश्चैवात्मना तु ताः

それからトレーター・ユガの中頃、彼は自らの心よりもう一つのマーナサ（意生）のプラジャを創り出した。彼らは彼の諸身から生じ、その本性においても彼に等しかった。

Verse 187

तस्मिस्त्रेतायुगे त्वाद्ये मध्यं प्राप्ते क्रमेण तु / ततो ऽन्यां मानसीं सो ऽथ प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे

その原初のトレーター・ユガにおいて、時が次第に中ほどに至ると、彼はさらに別の意生のプラジャを創造しようと着手した。

Verse 188

ततः सत्त्वरजोद्रिक्ताः प्रजाः सह्यसृजत्प्रभुः / धर्मार्थकाममोक्षाणां वार्त्तानां साधकाश्च याः

それから主は、サットヴァとラジャスが強いプラジャを創造した。彼らはダルマ・アルタ・カーマ・モークシャという四つのプルシャールタと、世の営みを成就する者たちであった。

Verse 189

देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा / युगानुरूपा धर्मेण यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

神々と祖霊（ピトリ）、聖仙（リシ）、そしてマヌたちは、各ユガにふさわしいダルマによって、この衆生を養い増大させた。

Verse 190

उपस्थिते तदा तस्मिन् सृष्टिवर्गे स्वयंभुवः / अभिध्याय प्रजा ब्रह्मा नानावीर्याः स्वमानसीः

その創造の群が現れたとき、自生の梵天は衆生を観想し、自らの心より、さまざまな力を備えた意生の子らを生み出した。

Verse 191

पूर्वोक्ता या मया तुभ्यं जनानीकं समाश्रिताः / कल्पे ऽतीते पुराण्यासीद्देवाद्यास्तु प्रजा इह

私が先に汝に語った衆生は諸々の群衆に依っていた。過ぎ去ったカルパでは彼らは古き者であり、このカルパでは神々などがここでの衆生となる。

Verse 192

ध्यायतस्तस्य तानीह संभूत्यर्थमुपस्तिताः / मन्वंतरक्रमेणेह कनिष्ठाः प्रथमेन ताः

彼が観想していると、生成のために彼らはここに現れた。マンヴァンタラの順序において、最初のマンヴァンタラでは彼らはカニシュタ（最も若い／末位）であった。

Verse 193

ख्यातास्तु वंश्यैरेतैस्तु पूर्वं यैरिह भाविताः / कुशलाकुशलैः कंदैरक्षीणैस्तैस्तदा युताः

これらの系統は、ここで彼らを育み形づくった者たちによって、すでに昔から名高かった。そのとき彼らは尽きぬ根—善と不善の業の種—を伴っていた。

Verse 194

तत्कर्मफलदोषेण ह्युपबाधाः प्रजज्ञिरे / देवासुरपितॄंश्चैव यक्षैर्गन्धर्वमानुषैः

その業の果の過失によって多くの障いが生じた。神々・阿修羅・祖霊（ピトリ）・夜叉・乾闥婆、そして人間の間にも。

Verse 195

राक्षसैस्तु पिशाचैस्तैः पशुपक्षिसरीसृपैः / वृक्षनारककीटाद्यैस्तैस्तैः सर्वैरुपस्थिताः / आहारार्थं प्रजानां वै विदात्मानो विनिर्ममे

羅刹とピシャーチャ、獣・鳥・爬虫、樹木、地獄の生類、虫などあらゆるものが集い来た。衆生の食のために、造物主（ヴィダータ）がそれらを設けた。