Shloka 166
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
स्थानमैद्रं क्षत्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् / वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वस्वकर्मोपजीविनाम्
Transliteration
sthānamaidraṃ kṣatriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām / vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svasvakarmopajīvinām
Translation
戦場で退かぬクシャトリヤの座は「アインドラ」。それぞれの職分で生きるヴァイシャの座は「マールタ」である。
Word by Word
स्थानम्abode; station
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
ऐद्रम्of Indra
ऐद्रम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऐद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); विशेषणम् (इन्द्रसम्बन्धि)
क्षत्रियाणाम्of the Kṣatriyas
क्षत्रियाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl)
संग्रामेषुin battles
संग्रामेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (Loc pl)
अपलायिनाम्of the non-fleeing (steadfast)
अपलायिनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootअपलायिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); नञ्-भावः (not fleeing)
वैश्यानाम्of the Vaiśyas
वैश्यानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवैश्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl)
मारुतम्of Marut (wind-gods)
मारुतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमारुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); विशेषणम् (मारुतसम्बन्धि)
स्थानम्abode; station
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg)
स्व-स्व-कर्मeach one’s own work
स्व-स्व-कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + स्व (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg); अव्ययीभावः (स्वं स्वं कर्म = each one’s own duty)
उपजीविनाम्of those living by (it)
उपजीविनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootउपजीविन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Gen pl); ‘उपजीव्’ (to live by) इत्यर्थे