Adhyaya 28

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपाद दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिर्नाम सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अगात्कथममावस्यां मासि मासि दिवं नृपः / ऐलः पुरूरवाः सूत कथं वातर्पयत्पितॄन्

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユが説く前分第二部、「付章：ダールヴァナ入林と聖灰沐浴の法」と名づける第27章。仙人は言った。「王よ、彼は無月日（アマーヴァスヤー）ごとに、月々いかにして天界へ赴いたのか。スータよ、アイラ・プルーラヴァスはいかに祖霊（ピトリ）をタルパナで満たしたのか。」

Verse 2

सूत उवाच तस्य ते ऽहं प्रवक्ष्यामि प्रभावं शांशपायने / ऐलस्यादित्यसंयोगं सोमस्य च महात्मनः

スータは言った。「シャーンシャパーヤナよ、私はその威力を語ろう。アイラのアーディティヤとの結びつき、そして大魂ソーマのことも。」

Verse 3

अन्तःसारमयस्येन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / ह्रासवृद्धी पिदृमतः पित्र्यस्य च विनिर्णयम्

内なる精髄をもつ月が、白分と黒分の両半月において減り増しすること、また祖霊界（ピトリローカ）と祖霊供養（ピトリヤ）の決定が説かれる。

Verse 4

सोमाच्चैवामृतप्राप्तिं पितॄणां तर्वणं तथा / काव्याग्निष्वात्तमौम्यानां पितॄणाञ्चैव दर्शनम्

また、ソーマによって祖霊（ピトリ）が甘露を得ること、祖霊へのタर्पナ（供水）、そしてカーヴィヤ・アグニシュヴァーッタ・サウミヤと呼ばれる祖霊の拝見が説かれる。

Verse 5

यथा पुरूरवाश्चैव तर्पयामास वै पितॄन् / एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि पर्वाणि च यथाक्रमम्

プルーラヴァスが祖霊にタर्पナを捧げて満足させたように、これらすべてを私は説き、また諸パルヴァ（節期）を順に述べよう。

Verse 6

यदा तु चन्द्रसूर्यौं वै नक्षत्रेण समागतौ / अमावस्यां निवसत एकरात्रैकमण्डलौ

月と太陽が星宿とともに合会するとき、アマーヴァースヤー（新月）には、両者は一夜のあいだ同一の輪（マンダラ）に住する。

Verse 7

स गच्छति तदा द्रष्टुं दिवाकरनिशाकरौ / अमावस्याममावास्यां मातामहपितामहौ

そのとき彼は、そのアマーヴァースヤーにおいて、ディヴァーカラ（太陽）とニシャーカラ（月）を拝見しに赴く。まさにその新月には、外祖父と祖父という二祖霊も現れる。

Verse 8

अभिवाद्य स तौ तत्र कालापेक्षः प्रतीक्षते / प्रस्यन्दमानात्सोमात्तु पित्रर्थं तु परिश्रवान्

彼はその場で二者に敬礼し、時を待って佇んだ。滴り流れるソーマから、祖霊ピトリのための清浄なる「パリシュラヴァ」の流れが現れた。

Verse 9

ऐलः पुरूरवा विद्वान्मासश्राद्धचिकीर्षया / उपास्ते पितृमन्तं तं सोमं दिवि समास्थितः

賢者アイラ・プルーラヴァは、月例のシュラーダを行わんとして、天に安住する祖霊ピトリに結びつくそのソーマを礼拝した。

Verse 10

द्विलवां कुहूमात्रां च ते उभे तु विचार्य सः / सिनीवालीप्रमाणेभ्यः सिनीवालीमुपास्य सः

彼はドヴィラヴァとクフーの量とをともに考察し、シニーヴァーリーの規矩に従ってシニーヴァーリーを礼拝した。

Verse 11

कुहूमात्रः कलां चैव ज्ञात्वोपास्ते कुहूं तथा / स तदा तामुपासीनः कालापेक्षः प्रपश्यति

クフーの量とカラーを知って、彼はそのとおりにクフーを礼拝した。やがて礼拝に座し、時を待ちながら見守った。

Verse 12

सुधामृतं तु तत्सोमात्स्रवद्वै मासतृप्तये / दशभिः पञ्चभिश्चैव सुधामृतपरिस्रवैः

そのソーマから、月ごとの満足のためにスダー・アムリタが滴り流れる。十と五、すなわち甘露の清浄なる流注として。

Verse 13

कृष्णपक्षे भुजां प्रीत्या दह्यमानां तथांशुभिः / सद्यः प्रक्षरता तेन सौम्येन मधुना तु सः

黒分の半月において、その腕は光線に焼かれていた。そこで彼は、その柔和なる蜜をただちに滴り流した。

Verse 14

निर्वातेष्त्रथ पक्षेषु पित्र्येण विधिना दिवि / सुधामृतेन राजैन्द्रस्तर्प यामास वै पितॄन्

無風の時節に、天上において祖霊（ピトリ）の作法に従い、王の中の王はスダーの甘露で祖霊を満たした。

Verse 15

सौम्यान्बर्हिषदः काव्यानग्निष्वात्तांस्तथैव च / ऋतमग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः

サウミヤ、バルヒシャダ、カーヴィヤ、アグニシュヴァータ——これらは祖霊（ピトリ）の諸族である。さらに「リタム・アグニ」と称される者は、サンヴァツァラ（年）と見なされる。

Verse 16

जज्ञिरे ह्यृतवस्तस्माद्ध्यृतुभ्यश्चार्त्तवास्तथा / आर्तवा ह्यर्द्धमासाख्याः पितरो ह्यृतुसूनवः

彼から季節（リトゥ）が生じ、季節からまたアールタヴァが生じた。アールタヴァは「半月」と呼ばれ、それらの祖霊は季節の子である。

Verse 17

ऋतवः पितामहा मासा अयनाह्यब्दसूनवः / प्रपितामहास्तु वै देवाः पञ्चाब्दा ब्रह्मणः सुताः

季節はピターマハ（祖父）であり、月とアヤナは年の子である。さらに、プラピターマハ（曾祖）たる神々は「パンチャーブダ」と呼ばれ、ブラフマーの子とされる。

Verse 18

सौम्यास्तु सोमजा ज्ञेयाः काव्या ज्ञेयाः कवेः सुताः / उपहूताः स्मृता देवाः सोमजाः सोमपाः स्मृताः

「サウムヤ」と呼ばれる者たちはソーマジャの祖霊（ピトリ）であると知るべきであり、「カーヴィヤ」は聖賢カヴィの子らであると伝えられる。神々は「ウパフータ」と記され、ソーマジャはまた「ソーマパー」—聖なるソーマを飲む者—とも憶念される。

Verse 19

आज्यपास्तु स्मृताः काव्यास्तिस्रस्ताः पितृजातयः / काव्या बर्हिषद श्चैव अग्निष्वात्ताश्च तास्त्रिधा

カーヴィヤの祖霊（ピトリ）は「アージャパー」とも記される。ピトリの種族は三つ—カーヴィヤ、バルヒシャダ、アグニシュヴァーッタ—このように三類である。

Verse 20

गृहस्था ये च यज्वान ऋतुर्बर्हिषदो ध्रुवम् / गृहस्थाश्चाप्ययज्वान अग्निष्वात्तास्तथार्त्तवाः

祭祀（ヤジュニャ）を行う家住者は、まさしく「リトゥ」および「バルヒシャダ」と呼ばれる。祭祀を行わぬ家住者は「アグニシュヴァーッタ」ならびに「アールッタヴァ」と称される。

Verse 21

अष्टकापतयः काव्याः पञ्चाब्दास्तान्निबोधत / तेषां संवत्सरो ह्यग्निः सूयस्तु परिवत्सरः

カーヴィヤの祖霊は「アシュタカーの主（アシュタカーパティ）」であり、彼らは五つの「アブダ（年相）」であると知れ。そのうち「サンヴァツァラ」はアグニ、「パリヴァツァラ」はスーリヤである。

Verse 22

सोम इड्वत्सरः प्रोक्तो वायुश्चैवानुवत्सरः / रुद्रस्तु वत्सरस्तेषां पञ्चाब्दास्ते युगात्मकाः

ソーマは「イḍヴァツァラ」と説かれ、ヴァーユは「アヌヴァツァラ」である。彼らにおいてルドラが「ヴァツァラ」であり、この五つの「アブダ」はユガ（時代）そのものの本質を成す。

Verse 23

काव्याश्चैवोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / ये ते पिबन्त्यमावस्यां मासिमासि सुधां दिवि

カーヴィヤ、ウシュマパ、ディヴァーキールティヤと称される者たちは、天において月ごとに新月日（アマーヴァスヤー）にスダー（甘露）を飲む。

Verse 24

तांस्तेन तर्पयामास यावदासीत्पुरूरवाः / यस्मात्प्रस्रवते सोमान्मासि मासि धिनोति च

プルーラヴァがいる間、彼はそれによって彼らを満たした。なぜなら、そのソーマからは月ごとに霊液が滴り、また増してゆくからである。

Verse 25

तस्मात्सुधामृतं तद्वै पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं तदमृतं सौम्यं सुधा च मदु चैव ह

ゆえにそのスダーアムリタは、ソーマを飲む祖霊（ピトリ）たちのものである。かくしてその柔和な不死の甘露は、スダーともマドゥとも呼ばれる。

Verse 26

कृष्णपक्षे यथा वेन्दोः कलाः पञ्चदश क्रमात् / पिबन्त्यंबुमयं देवास्त्रयस्त्रिंशत्तु छन्दनाः

黒分（クリシュナパクシャ）において月の十五の分（カーラー）が順に減ずるように、「チャンダナー」と呼ばれる三十三の神々は水性の分を飲む。

Verse 27

पीत्वार्द्धमासं गच्छन्ति चतुर्दश्यां सुधामृतम् / इत्येवं पीयमानैस्तु देवैः सर्वैर्निशाकरः

十四日（チャトゥルダシー）にスダーアムリタを飲み、彼らは半月のあいだ進む。かくして諸神が飲むゆえに、ニシャーカラ（月）は次第に欠けてゆく。

Verse 28

समागच्छत्यमावस्यां भागे पञ्चदशे स्थितः / सुषुम्णाप्यायितं चैव ह्यमावस्यां यथा क्रमम्

アマーヴァスヤー（新月）において第十五の分に住し、ソーマは合流する。さらにスシュムナーの脈によって、新月に順次、しかるべく養われる。

Verse 29

पिबन्ति द्विलवं कालं पितरस्ते सुधामृतम् / पीतक्षयं ततः सोमं सूर्यो ऽसावेकरश्मिना

祖霊ピトリたちは二ラヴァの時のあいだスダー・アムリタを飲む。やがて飲まれて減じたソーマを、太陽はただ一条の光で再び取り戻す。

Verse 30

आप्याययत्सुषुम्णातः पुनस्तान्सोमपायिनः / निः शेषायां कलायां तु सोममाप्याययत्पुनः

スシュムナーより、彼は再びソーマを飲む者たちを満たす。さらにカラー（分）が尽きるとき、ソーマそのものもまた改めて満ちさせる。

Verse 31

सुषुम्णाप्यायमानस्य भागं भागमहः क्रमात् / कलाः क्षीयन्ति ताः कृष्णाः शुक्ला चाप्याययन्ति तम्

スシュムナーにより養われつつも、日々の順に従って、分ごとにカラーは減ってゆく—それが黒分（クリシュナ）。そして白分（シュクラ）が彼を満たし増大させる。

Verse 32

एवं सूर्यस्य वीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः / दृश्यते पौर्णमास्यां वै शुक्लः संपूर्णमण्डलः

かくして太陽の威力によって月の身は満ちる。満月（パウルナマーシー）には、白く、完全な円輪としてはっきりと見える。

Verse 33

संसिद्धिरेवं सोमस्य पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः / इत्येवं पितृमान्सोमः स्मृत इड्वत्सरात्मकः

かくしてソーマは白分と黒分という二つの半月において成就する。祖霊（ピトリ）に結ばれたソーマは「イドヴァツァラの本性」を有すると伝えられる。

Verse 34

क्रान्तः पञ्चदशैः सार्द्धं सुधामृतपरिस्रवैः / अतः पर्वाणि वक्ष्यामि वर्वणां संधयश्च ये

ソーマは十五のカラーとともに、スダーとアムリタの流れに潤されつつ進む。ゆえに、諸パルヴァとそれらの結節（サンディ）を説こう。

Verse 35

ग्रन्थिमन्ति यथा पर्वाणीक्षुवे ण्वोर्भवन्त्युत / तथार्द्धमासि पर्वाणि शुक्लकृष्णानि चैव हि

サトウキビに節（パルヴァ）があるように、半月の節もまた、まさしく白分と黒分である。

Verse 36

पूर्णामावस्ययोर्भेदौ ग्रन्थयः संधयश्च वै / अर्द्धमासं तु पर्वाणि द्वितीयाप्रभृतीनि तु

満月と新月の差異こそが結び目であり接合である。半月のパルヴァは、第二日（ドヴィティヤー）などのティティから始まる。

Verse 37

अन्वाधानक्रिया यस्मात्क्रियते पर्वसंधिषु / तस्मात्तु पर्वणामादौ प्रतिपत्सर्वसंधिषु

パルヴァの結節においてアヌヴァーダーナの儀礼が行われるがゆえに、あらゆる結節において、パルヴァの始まりはプラティパダー（初日）と定められる。

Verse 38

सायाह्ने ऽह्यनुमत्यादौ कालो द्विलव उच्यते / लवौ द्वावेव राकायां कालो ज्ञेयो ऽपराह्णकः

夕刻、アヌマティ等のティティ（太陰日）の始めにおいて、時は二つの「ラヴァ」と説かれる。さらにラーカー（満月）においては、その二ラヴァこそをアパラーフナ（午後後半）の時と知るべきである。

Verse 39

प्रतिपत्कृष्णपक्षस्य काले ऽतीते ऽपराह्णके / सायाह्ने प्रतिपन्ने च स कालः पौर्णमासिकः

暗半月の初日（プラティパダー）において、アパラーフナの時が過ぎ、夕刻が到来したその時こそが「パウルナマーシカ」の時である。

Verse 40

व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखार्द्धे तु युगान्तरे / युगान्तरोदिते चैव लेशार्द्धे शशिनः क्रमात्

ヴ்யティーパータにおいて、太陽が「半線（レーカールダ）」にとどまるとき、ユガーンタラ（劫の間）が生じる。さらにユガーンタラが現れると、順次、月も「半分（レーシャールダ）」に位置する。

Verse 41

पौर्णमासी व्यतीपाते यदीक्षेतां परस्परम् / यस्मिन्काले समौ स्यातां तौ व्यतीपात एव सः

ヴ்யティーパータにおいて、満月の日に太陽と月とが互いに向かい合って見えるなら、両者が等しくなるその時こそが、まさにヴ்யティーパータである。

Verse 42

तं कालं सूर्यनिर्द्देश्यं दृष्ट्वा संख्यां तु सर्पति / स वै वषटाक्रियाकालः सद्यः कालं विधीयते

太陽の示すその時刻を見定めると、数え上げは先へと進む。まさにそれが「ヴァシャット（vaṣaṭ）」の作法を行う時であり、その瞬間に法に従って時が定められる。

Verse 43

पूर्णन्दोः पूर्णपक्षे तु रात्रिसंधिश्च पूर्णिमा / ततो विरज्यते नक्तं पौर्णमास्यां निशाकरः

明月の半月において、夜の移り目こそがプールニマー（満月日）である。そのパウルナマーシーの夜、夜の主たる月（ニシャーカラ）はひときわ輝く。

Verse 44

यदीक्षेते व्यतीपाते दिवा पूर्णे परस्परम् / चन्द्रार्कावपराह्णे तु पूर्णात्मानौ तु पूर्णिमा

ヴ்யティーパータの時、真昼に月と太陽が互いに向かい合って見え、午後に両者が満ちた姿であるなら—それがプールニマーである。

Verse 45

यस्मात्तामनुमन्यन्ते पितरो दैवतैः सह / तस्मादनुमतिर्नाम पूर्णिमा प्रथमा स्मृता

祖霊（ピトリ）たちが神々とともにそのティティを承認するゆえ、それは「アヌマティ」と名づけられる。満月日の中で第一と記憶される。

Verse 46

अत्यर्थं भ्राजते यस्माद्व्योम्न्यस्यां वै निशाकरः / रञ्जनाच्चैव चन्द्रस्य राकेति कवयो ऽब्रुवन्

このティティには、天空において夜の主・月（ニシャーカラ）がひときわ輝く。月（チャンドラ）の人を魅了する光ゆえ、詩人たちはこれを「ラーカー」と呼んだ。

Verse 47

अमावसेतामृक्षे तु यदा चन्द्रदिवाकरौ / राका पञ्चदशी रात्रिरमावास्या ततः स्मृता

アマーヴァスヤーのナクシャトラにおいて、月（チャンドラ）と太陽（ディヴァーカラ）が合する時、「ラーカー」と呼ばれる第十五夜の後に想起されるティティがアマーヴァスヤーである。

Verse 48

व्युच्छिद्य तममावस्यां पश्यतस्तौ समागतौ / अन्योन्यं चन्द्रसूर्यौं तौ यदा तद्वर्श उच्यते

新月（アマーヴァスヤー）の濃き闇を切り裂き、見守る者の前で二者は会合した。月神チャンドラと太陽神スーリヤが互いに結び合う時、それを「ヴァルシャ」と称する。

Verse 49

द्वौ द्वौ लवावमावास्या स कालः पर्वसंधिषु / द्व्यक्षर कुहुमात्रश्च पर्वकालास्त्रयः स्मृताः

アマーヴァスヤーには、祭期（パルヴァ）の継ぎ目に二つ二つのラヴァに当たる時がある。『ドヴ்யクシャラ』と『クフー・マートラ』を合わせ、パルヴァの時は三種とスムリティに説かれる。

Verse 50

नष्टचन्द्रा त्वमावस्या या मध्याङ्नात्प्रवर्त्तते / दिवसार्द्धेन रात्र्या च सूर्यं प्राप्य तु चन्द्रमाः

月が姿を失うアマーヴァスヤーは正午から始まる。月は昼の半分と夜の一部を経て、太陽に近づき至る。

Verse 51

सूर्येण सह सामुद्रं गत्वा प्रातस्तनात्स वै / द्वौ कालौ संगमं चैव मध्याह्ने नियतं रविः

彼（チャンドラ）はスーリヤと共に海の領域へ赴き、朝よりそこに留まる。二つの時の合流もまたそこで起こり、正午にはラヴィが定めのままに位置する。

Verse 52

प्रतिपच्छुक्लपक्षस्य चन्द्रमाः सूर्य मण्डलात् / विमुच्यमानयोर्मध्ये तयोर्मण्डलयोस्तु वै

白分の初日（プラティパダー）に、月は太陽の輪から離れ始める。両者の輪がほどけて隔たるにつれ、その二輪の間の間隙が現れる。

Verse 53

स तदा ह्याहुतेः कालो दर्शस्य तु वषट्क्रिया / एतदृतुमुखं ज्ञेयममा वास्यास्य पर्वणः

その時こそ供物（āhuti）の時であり、ダルシャ祭（Darśa-yajña）では「vaṣaṭ」の作法が行われる。これを季節の門口と知れ—アマーヴァーシャー（新月）のパルヴァである。

Verse 54

दिवापर्व ह्यमावास्या क्षीणेन्दौ बहुले तु वै / तस्माद्दिवा ह्यमावास्यां गृह्यते ऽसौ दिवाकरः

月が痩せる闇の半月において、アマーヴァーシャーは「昼のパルヴァ」と呼ばれる。ゆえにアマーヴァーシャーの日には、昼にディヴァーカラ（太陽）が定められる。

Verse 55

गृह्यते तु दिवा तस्मादमावास्यां दिवि क्षयाम् / कलानामपि चैतासां वृद्धिहान्या जलात्मनः

ゆえにアマーヴァーシャーは、天における消尽（kṣaya）を考えて昼に定められる。また水の性をもつ月（jalātmā）のこれらの分（kalā）にも、増減が生じる。

Verse 56

तिथीनां नामधेयानि विद्वद्भिः संज्ञितानि वै / दर्शयेतामथात्मानं सूर्याचन्द्रमसावुभौ

ティティ（tithi）の名は賢者たちによって定められた。ついで太陽と月—その両者—が自らの本性を示す。

Verse 57

निष्क्रामत्यथ तेनैव क्रमशः सूर्यमण्डलात् / द्विलवोनमहोरात्रं भास्करं स्पृशते शशी

ついで同じ順序のまま、月は太陽の輪（スーリヤ・マण्डல）から次第に離れ出る。二ラヴァを欠く一昼夜のうちに、シャシー（月）はバースカラ（太陽）に触れる。

Verse 58

स तदा ह्याहुतेः कालोदर्शस्य तु वषट्क्रिया / कुहेति कोकिलेनोक्तो यः स कालः समाप्यते

そのとき供物（アーフティ）を捧げる刻、ダルシャ祭では聖なる「ヴァシャット」の作法が行われる。コキラ鳥が「クヘ」と鳴いて示すその時分こそ、終わりを迎える。

Verse 59

तत्कालसंमिता यस्मादमावास्या कुहूः स्मृता / सिनीवालीप्रमाणस्तु क्षीणशेषो निशाकरः

その時量にかなうゆえに、新月（アマーヴァーシャー）は「クフー」と称えられる。そのとき夜の光たる月は、シニーヴァーリーの量ほどに、かすかな残りとなる。

Verse 60

आमावस्यां विशत्यर्कस्सिनी वालीततः स्मृता / अनुमत्याश्चराकायाः सिनीवाल्याः कुहूंविना

アマーヴァーシャーにおいて太陽が（その位相へ）入るゆえ、それは「シニーヴァーリー」と称される。また奇妙なる姿の女神アヌマティーは、クフーを伴わず、シニーヴァーリーに結びつくものとして語られる。

Verse 61

एतासां द्विलवः कालः कुहूमात्रङ्कुहूःस्मृताः / चन्द्रसूर्यव्यतीपाते संगते पूर्णिमान्तरे

これらの二ラヴァの時分は「クフーの量」と記される。月と太陽がヴャティーパータの合により、満月と満月の間の隔たりにおいて交わるとき、それがクフーである。

Verse 62

प्रतिपत्प्रतिपद्येत पर्वकालो द्विमात्रकः / कालः कहूसिनीवाल्योः सामुद्रस्य तु मध्यतः

プラティパダーからプラティパダーまでの祭期（パルヴァ・カーラ）は二マートラーである。クフーとシニーヴァーリーの時分は、サームドラ（海に基づく）計算の中ほどに置かれると説かれる。

Verse 63

अर्काग्नि मण्डले सोमे पर्वकालः कलासमः / एवं स शुक्लपक्षे वै रजन्यां पर्वसंधिषु

太陽の火の輪において、ソーマのパルヴァの時は一つのカーラーに等しい。かくして白分（シュクラパクシャ）においても、夜のパルヴァの継ぎ目に同様である。

Verse 64

संपूर्ममण्डलः श्रीमांश्चन्द्रमा उपरज्यते / यस्मादा दाप्यायते सोमः पञ्चदश्यां तु पूर्णिमा

円満の輪を具えた吉祥なる月は輝き出る。第十五のティティにおいてソーマが満ちて養われるゆえ、それがプールニマー（満月）である。

Verse 65

दशभिः पञ्चभिश्चैव कलाभिर्दिवसक्रमात् / तस्मात्कलाः पञ्चदश सोमेनास्य तु षोडशी

日々の順に、（月は）十と五のカーラーによって増してゆく。ゆえにソーマのカーラーは十五であり、さらにその第十六のカーラーは「ショーダシー」として（円満を）成す。

Verse 66

तस्मात्सोमस्य भवति पञ्चदश्याप्रपां क्षयः / इत्येते पितरो देवाः सोमपाः सोमवर्द्धनाः

ゆえに第十五のティティにおいてソーマには減衰が生じる。かくしてこれらの祖霊（ピトリ）は神性を具え、ソーマを飲み、ソーマを増し育てる者である。

Verse 67

आर्तवा ऋतवो ह्यृद्धा देवास्तान्भावयन्ति वै / अतः पितॄन्प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये

季節の巡りにより、これらのリトゥは豊かに満ち、神々はまことにそれらを育む。ゆえに今、月ごとのシュラーダッダを受ける祖霊（ピトリ）について説き明かそう。

Verse 68

तेषां गतिं सतत्त्वां च प्राप्तिं श्राद्धस्य चैव हि / न मृतानां गतिः शक्या ज्ञातुं न पुनरागतिः

彼らの行き先（ガティ）、真実の本性、そしてシュラーダ（祖霊供養）の果報の到達は、確かに知り難い。亡き者の行方は知り得ず、再び帰来することもない。

Verse 69

तपसापि प्रसिद्धेन किंपुनर्मासचक्षुषा / अनुदेवपितॄनेते पितरो लौकिकाः स्मृताः

苦行で名高い者でさえ知り得ないのに、まして肉眼でどうして知れようか。これらは神なる祖霊（デーヴァ・ピトリ）に随う祖霊であり、『世間の祖霊（ラウキカ）』と記される。

Verse 70

देवाः सौम्याश्च काव्याश्च अयज्वानो ह्यचोनिजाः / देवास्ते पितरः सर्वे देवास्तान्वादयन्त्युत

サウミヤとカーヴィヤと呼ばれる神々は、祭祀を行わず、供犠の火より生まれぬ者である。彼らこそ皆、神性を具えた祖霊（ピトリ）であり、神々もまた彼らを讃える。

Verse 71

मनुष्यपितरश्चैव तेभ्यो ऽन्ये लौकिकाः स्मृताः / पिता पितामहश्चापि तथा यः प्रपितामहः

人間の祖霊もまたあり、彼らとは別に『世間の祖霊（ラウキカ）』が説かれる。すなわち父、祖父、そして曾祖父である。

Verse 72

यज्वानो ये तु सामेन सोमवन्तस्तु ते स्मृताः / ये यज्वानो हविर्यज्ञे ते वै बर्हिषदः स्मृताः

サーマンの詠唱によって祭祀を行う祭主は『ソーマヴァント』と記され、供物（ハヴィス）によるハヴィル祭を行う祭主は『バルヒシャド』と記される。

Verse 73

अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो ऽयाज्ययाजिनः / तेषां तु धर्मसाधर्म्यात्स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः

彼らは「アグニシュヴァーッタ」なる祖霊（ピトリ）と記憶される。ホーマを修し、供養にふさわしからぬ者のためにもヤジュニャを行う者たちである。法（ダルマ）の相応により、二度生まれ（ドヴィジャ）は彼らをサーユジュヤ（神との合一）に至る者と説く。

Verse 74

ये चाप्याश्रमधर्माणां प्रस्थानेषु व्यवस्थिताः / अन्ते तु नावसीदन्ति श्रद्धायुक्तास्तु कर्मसु

アーシュラマの法の道に安住する者は、終わりに沈み落ちない。諸々の行いにおいて、清らかな信（シュラッダー）を具えている。

Verse 75

तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञेन प्रजया च वै / श्राद्धेन विद्यया चैव प्रदानेन च सप्तधा

苦行（タパス）、梵行（ブラフマチャリヤ）、祭祀（ヤジュニャ）、子孫、シュラーダ、学知（ヴィディヤー）、施与（プラダーナ）—この七つによって。

Verse 76

कर्मस्वेतेषु ये युक्ता भवन्त्यादेहपातनात् / दैवैस्तैः पितृभिः सार्द्धं सूक्ष्मजैः सोमयाजनैः

身の滅びに至るまでこれらの行に励む者は、あの天なる祖霊と共にある—微細身を具え、ソーマ祭を修する者たちと。

Verse 77

स्वर्गता दिवि मोदन्ते पितृवत्त उपासते / तेषां निवापे दत्ते तु तत्कुलीनैश्च बन्धुभिः

天界に至った彼らは天にて歓喜し、祖霊のごとく礼拝される。さらに同じ家系の親族が、彼らのためにニヴァーパ（ピンダ供養）を捧げるとき。

Verse 78

मासश्राद्धभुजस्तृप्तिं लभन्ते सोमलौकिकाः / एते मनुष्यपितरो मासश्राद्धभुजस्तु ये

月ごとのシュラーダ（祖霊供養）の供食を受けるソーマローカの住者は満ち足りる。月例のシュラーダを享受する者こそ、人間のピトリ（祖霊）と呼ばれる。

Verse 79

तेभ्यो ऽपरे तु ये ऽप्यन्ये संकीर्णाः कर्मयोनिषु / भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेभ्यः स्वधास्वाहाविवर्जिताः

しかし別の者たち、業による諸生に混じった者は、アーシュラマの法から堕し、「スヴァダー」「スヴァーハー」の供献を欠いている。

Verse 80

भिन्नदेहा दुरात्मानः प्रेतभूता यमक्षये / स्वकर्माण्य नुशोचन्तो यातनास्थानमागताः

その悪しき魂は身を離れてヤマの領域でプレータ（餓鬼）となり、自らの業を嘆きつつ苦罰の処へ赴く。

Verse 81

दीर्घायुषो ऽतिशुष्काश्च श्मश्रुलाश्च विवाससः / क्षुत्पिपासापरीताश्च विद्रवन्तस्ततस्ततः

彼らは長命でありながらひどく干からび、髭を生やし、衣もなく、飢えと渇きに包まれてあちこちへ走り回る。

Verse 82

सरित्सरस्तडागानि वापीश्चाप्युपलिप्सवः / परान्नानि च लिप्संतः काल्यमानास्ततस्ततः

彼らは川や湖、池や井戸を求め、他人の食を欲しては追い払われ、あちらこちらへさまよう。

Verse 83

स्थानेषु पात्यमानाश्च यातनाश्च पुनः पुनः / शाल्मले वैतरण्यां च कुंभीपाके तथैव च

彼らは幾度も諸々の場所へ投げ落とされ、苦罰を受ける――シャールマリー、ヴァイタラニー、そしてクンビー・パーカの地獄においても。

Verse 84

करंभवालुकायां च असिपत्रवने तथा / शिला संपेषणे चैव पात्यमानाः स्वकर्मभिः

カランバ・ヴァールカー、剣葉の森アシパトラヴァナ、そして岩で摺り潰すシラー・サンペーシャナにおいても、彼らは自らの業によって投げ落とされる。

Verse 85

तत्रस्थानां हि तेषां वै दुः खितानामनाशिनाम् / तेषां लोकान्तरस्थानां बान्धवैर्नाम गोत्रतः

そこに在る苦悩の者たちは滅びず、他界にある者たちは、縁者によって名とゴートラ（氏族）をもって想起される。

Verse 86

भूमावसव्यं दर्भेषु दत्ताः पिण्डास्त्रयस्तु वै / यान्ति तास्तर्पयन्ते च प्रेतस्थानेष्वधिष्ठितान्

地に敷いたダルバ草の上へ、アパサヴ்ய（左回り）の作法で捧げられた三つのピンダは、プレータの座にある者に届き、彼らを満たす（タルパナ）のである。

Verse 87

अप्राप्ता यातनास्थानं प्रभ्रष्टा य च पञ्चधा / पश्चाद्ये स्थावरान्ते वै जाता नीचैः स्वकर्मभिः

苦罰の場にすら至らぬ者は五様に堕し、のちに自らの卑しい業によって、ついには不動の生類（スターヴァラ）として生を受ける。

Verse 88

नानारूपासु जायन्ते तिर्यग्योनिष्वयोनिषु / यदाहारा भवन्त्येते तासु तास्विह योनिषु

彼らはさまざまな姿となって、畜生の胎をはじめ諸々の生類の胎に生まれる。どのヨーニにどのような食があるかに従い、そのヨーニにおいて彼らはその食を取る者となる。

Verse 89

तस्मिंस्तस्मिंस्तदाहारे श्राद्धं दत्तं प्रतिष्ठते / काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम्

その食として施されたシュラーダは確かに成就する。時にかなって、法に適い得られたふさわしい受者に、作法どおり捧げられたときである。

Verse 90

प्राप्नोत्यन्नं यथादत्तं जन्तुर्यत्रावतिष्ठते / यथा गोषु प्रनष्टामु वत्सो विन्दति मातरम्

生きものがどこにとどまろうとも、施された食はそのまま彼に届く。牛の群れで迷った子牛が、なお母牛を見いだすように。

Verse 91

तथा श्राद्धेषु दत्तान्नं मन्त्रः प्रापयते पितॄन् / एवं ह्यविफलं श्राद्धं श्रद्धादत्तं तु मन्त्रतः

同じく、シュラーダで供えられた食は、マントラによって祖霊（ピトリ）へと届けられる。ゆえに、信をもってマントラにより捧げるシュラーダは決して無駄とならない。

Verse 92

तत्तत्कुमारः प्रोवाच पश्यन्दिव्येन चक्षुषा / गतागतज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य तैः सह

そのクマーラは天眼で見つつ語った。彼はプレータたちの往来を知り、また彼らとともにシュラーダが届くさまをも知っていた。

Verse 93

बाह्लीकाश्चोष्मपाश्चैव दिवाकीर्त्याश्च ते स्मृताः / कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी

彼らはバーフリーカ、ウーシュマパ、ディヴァーキールティヤとして記憶される。彼らにとって昼は黒半月（クリシュナパクシャ）、夜は白半月（シュクラパクシャ）で、夢のためと説かれる。

Verse 94

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरश्च वै / ऋत्वर्तवार्द्धमासास्तु अन्योन्यं पितरः स्मृताः

かくしてピトリ（祖霊）は神々であり、神々もまた真にピトリである。季節（ṛtu）、季節の巡り（artava）、半月（arddhamāsa）は互いにピトリとして憶念される。

Verse 95

इत्येत पितरो देवा मनुष्यपितरश्च ये / प्रीतेषु तेषु प्रीयन्ते श्राद्धयुक्तेषु कर्मसु

このように神なるピトリと人の祖霊は、満足すると、シュラーダ（Śrāddha）を伴う行為において歓喜する。

Verse 96

इत्येष विचयः प्रोक्तः पितॄणां सोमपायिनाम् / एवं पितृसतत्त्वं हि पुराणे निश्चयं गतम्

これがソーマを飲むピトリたちの分別の説示である。かくしてピトリの真実の本質はプラーナにおいて確定した。

Verse 97

इत्यर्कपितृसोमानामैलस्य च समागमः / सुधामृतस्य च प्राप्तिः पितॄणां चैव तर्प्पणम्

かくしてアルカ（Arka）・ピトリ・ソーマの会合、またアイラ（プルーラヴァス）との邂逅、スダー・アムリタの獲得、そしてピトリへのタर्पана（供養）が語られる。

Verse 98

पूर्णा मावास्ययोः कालो यातनास्थानमेव च / समासात्कीर्तितस्तुभ्यमेष सर्गः मनातनः

満月と新月の時、そして苦罰の処についても――それらを汝に略して語った。これは無始よりの古きサルガである。

Verse 99

वैश्वरूप्यं तु सर्गस्य कथितं ह्येकदैशिकम् / न शक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता

サルガの遍満する姿は、ただ一部として語られたのみ。すべてを数え尽くすことはできぬ。福徳を望む者は信をもって受けよ。

Verse 100

स्वायंभुवस्य हि ह्येष सर्गः क्रान्तो मया तु वै / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्

スヴァーヤンブヴァ・マヌのこのサルガはすでに語り終えた。詳しく順序立てて再び述べるとして、なお何を語ろうか。