Adhyaya 42

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४१// वसिष्ठ उवाच एवं संभ्रामितो रामो गणाधीशेन भूपते / हर्षशोकसमाविष्टो विचिन्त्यात्मपराभवम्

かくして『聖ブラフマाण्ड大プラーナ』、ヴァーユが説く中篇・第三序説品・バーर्गヴァ物語の第四十一章は終わる。ヴァシシュタは言った。「王よ、ガナの主によってこのように動揺させられたラーマは、歓喜と悲嘆に包まれ、自らの屈辱を思い巡らした。」

Verse 2

गणेशं चाभितो वीक्ष्य निर्विकारमवस्थितम् / क्रोधाविष्टो भृशं भूत्वा प्राक्षिपत्स्वपरश्वधम्

ガネーシャをあらゆる方から見ても、なお不動で変わらぬ姿であった。そこで激しい怒りに呑まれ、彼は自らのパラシュヴァダ（斧）を投げ放った。

Verse 3

गणेशस्त्वभिवीक्ष्याथ पित्रा दत्तं परश्वधम् / अमोघं कर्त्तुकामस्तु वामे तं दशने ऽग्रहीत्

そこでガネーシャはそれを見て、父より授かったパラシュヴァダ（斧）を取り、むなしく終わらせぬため、左側で自らの牙にてそれを受け止めた。

Verse 4

स तु दन्तः कुठारेण विच्छिन्नो भूतले ऽपतत् / भुवि शोणितसंदिग्धो वज्राहत इवाचलः

斧によって切り落とされたその牙は、地面に落ちた。血にまみれたそれは、まるで稲妻に打たれた山のようであった。

Verse 5

दन्तपातेन विद्वस्ता साब्धिद्वीपधरा धरा / चकंपे पृथिवीपाल लोकास्त्रासमुपागताः

その牙の落下により、海や島々を支える大地は激しく揺れ動いた。王よ、大地は震え、世界は恐怖に包まれた。

Verse 6

हाहाकारो महानासी द्देवानां दिवि पश्यताम् / कार्त्तिकेयादयस्तत्र चुक्रुशुर्भृशमातुराः

天から見ていた神々の間には、大きな嘆きの声が上がった。カールッティケーヤたちは、そこで激しく悲しんで叫んだ。

Verse 7

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दन्तपातध्वनिं तथा / पार्वतीशङ्करौ तत्र समाजग्मतुरीश्वरौ

その時、騒ぎと牙が落ちる音を聞いて、パールヴァティーとシャンカラ（シヴァ神）がそこに到着した。

Verse 8

हेरम्बं पुरतो दृष्ट्वा वक्रतुण्डैकदन्तिनम् / पप्रच्छ स्कन्दं पार्वती किमेतदिति कारणम्

曲がった鼻と一本の牙を持つヘーランバ（ガネーシャ）を目の前にして、パールヴァティーはスカンダに尋ねた。「これはいかなる理由によるものですか？」

Verse 9

स तु पृष्टस्तदा मात्रा सेनानीः सर्वमादितः / वृत्तान्तं कथयामास मात्रे रामस्य शृण्वतः

その時、母に尋ねられ、軍神（スカンダ）はラーマが聞いている中で、事の次第を最初から母に語った。

Verse 10

सा श्रुत्वोदन्तमखिलं जगतां जननी नृप / उवाच शङ्करं रुष्टा पार्वती प्राणनायकम्

王よ、その知らせをすべて聞いて、世界の母パールヴァティーは激怒し、命の主であるシャンカラ（シヴァ神）に言った。

Verse 11

पार्वत्युवाच अयं ते भार्गवः शंभो शिष्यः पुत्रः समो ऽभवत् / त्वत्तोलब्ध्वा परं तेजो वर्म त्रैलोक्यजिद्विभो

パールヴァティーは言った。「おおシャンブ（シヴァ）よ、あなたのこのバールガヴァ（パラシュラーマ）という弟子は、息子同然となりました。あなたから至高の輝きと鎧を得て、おお主よ、彼は三界の征服者となりました。」

Verse 12

कार्त्तवीर्यार्जुनं संख्ये जितवानूर्जितं नृपम् / स्वकार्यं साधयित्वा तु प्रादात्तुभ्यं च दक्षिणाम्

彼は戦いで強力な王カールタヴィーリヤ・アルジュナを打ち負かしました。自身の目的を達成し、今やあなたに謝礼（ダクシナ）を捧げたのです。

Verse 13

यत्ते सुतस्य दशन कुठारेण न्यपातयत् / अनेनैव कृतार्थस्त्वं भविष्यसि न संशयः

彼が斧であなたの息子の牙を切り落としたこと、まさにそのことによって、あなたは疑いなく満足されることでしょう。

Verse 14

त्वमिमं भार्गवं शम्भो रक्षान्तेवासिसत्तमम् / तव कार्याणि सर्वाणि साधयिष्यति सद्गुरोः

おおシャンボーよ、このバールガヴァという最上の弟子を守り給え。彼は聖なる師（サッドグル）のために、汝のすべての務めを成就する。

Verse 15

अह नैवात्र तिष्ठामि यत्त्वया विमता विभो / पुत्राभ्यां सहिता यास्ये पितुः स्वस्य निकेतनम्

おおヴィブよ、汝が私を退けたゆえ、私はここに留まらぬ。二人の息子とともに、我が父の住まいへ赴く。

Verse 16

संतो भुजिष्यातनयं सत्कुर्वन्त्यात्मपुत्रवत् / भवता तु कृतोनैव सत्कारो वचसापि हि

善き人々は召使いの子でさえ我が子のように敬う。だが汝は、言葉においてすら私をもてなさなかった。

Verse 17

आत्मनस्तनयस्यास्य ततो यास्यामि दुःखिता / वसिष्ठ उवाच एतच्छ्रुत्वा तु वचनं पार्वत्या भगवान्भवः

この我が子のゆえに、私は悲しみつつ去ろう。ヴァシシュタは言った――パールヴァティーのこの言葉を聞いて、尊きバヴァ（シヴァ）は……

Verse 18

नोवाच किञ्चिद्वचनं साधु वासाधु भूपते / सस्मार मनसा कृष्णं प्रणतक्लेशनाशनम्

王よ、彼は善とも悪とも一言も語らず、ただ心にて、伏して礼拝する者の苦を滅するシュリー・クリシュナを念じた。

Verse 19

गोलोकनाथं गोपीशं नानानुनयकोविदम् / स्मृतमात्रो ऽथ भगवान् केशवः प्रणतार्त्तिहा / आजगाम दयासिंधुर्भक्तवश्यो ऽखिलेश्वरः

ゴーロカの主、ゴーピーたちの王、さまざまな慰めに巧みなる御方——ただ想念されたその瞬間、伏して礼する者の苦を除く世尊ケーシャヴァは、慈悲の海、信愛者に従う全界の主として来臨した。

Verse 20

मेघश्यामो विशदवदनो रत्नकेयूरहारो विद्युद्वासा मकरसदृशे कुण्डले संदधानः / बर्हापीडं मणिगणयुतं बिभ्रदीषत्स्मितास्यो गोपीनाथो गदितसुयशाः कौस्तुभोद्भासिवक्षाः

雲のごとく青黒く、澄みわたる御顔、宝玉の腕輪と首飾りをまとい、稲妻の衣を着し、マカラに似た耳飾りを垂らす。宝石を散りばめた孔雀羽の冠を戴き、ほほえみを含む——歌われる名声のゴーピーナータ、胸はカウストゥバ宝珠に輝いていた。

Verse 21

राधया सहितः श्रीमान् श्रीदाम्ना चापराजितः

その吉祥なる御方はラーダーと共にあり、さらにシュリーダーマーと共に不敗の威光を現していた。

Verse 22

मुष्णंस्तेजांसि सर्वेषां स्वरुचा ज्ञानवारिधिः / अथैनमागतं दृष्ट्वा शिवः संहृष्टमानसः

自らの光で万有の輝きを奪う知恵の大海が来臨するのを見て、シヴァの心は歓喜に満ちた。

Verse 23

प्रणिपत्य यथान्यायं पूजयामास चागतम् / प्रवेश्याभ्यन्तरे वेश्मराधया सहितं विभुम्

シヴァは作法どおりにひれ伏して礼拝し、来臨した主を供養した。そしてラーダーと共なるその至高者を、邸内の奥へと迎え入れた。

Verse 24

रत्नसिंहासने नम्ये सदारं स न्यवेशयत् / थ तत्र गता देवी पार्वती तनयान्विता

彼は宝玉の御座に礼拝して、妃とともにその方をそこへ着座させた。ついで女神パールヴァティーも、子らを伴ってそこに到来した。

Verse 25

ननाम चरणान्प्रभ्वोः पुत्राभ्यां सहिता मुदा / थ रामो ऽपि तत्रैव गत्वा नमितकन्धरः

彼女は二人の子とともに喜びつつ主の御足に礼拝した。ついでラーマもそこへ赴き、うなだれて敬礼した。

Verse 26

पार्वत्याश्चरणोपान्ते पपाताकुलमानसः / सा यदा नाभ्यनन्दत्तं भार्गवं प्रणतं पुरः

心乱れて彼はパールヴァティーの御足もとに倒れ伏した。だが女神が、前にひれ伏すバールガヴァを喜んで受け入れなかったとき、

Verse 27

तदोवाच जगन्नाथः पार्वतीं प्रीणयन्गिरा

そのとき世の主ジャガンナータは、甘美な言葉でパールヴァティーを慰めつつ語った。

Verse 28

श्रीकृष्म उवाच अयि नगनं दिनि निन्दितचन्द्रमुखि त्वमिमं जमदग्निसुतम् / नय निजहस्तसरोजसमर्पितम्स्तकमङ्कमनन्तगुणे

シュリー・クリシュナは言った。「おお山王の娘よ、月の顔さえ恥じさせるその御面よ、このジャマダグニの子を受け入れよ。無量の徳を具える者よ、蓮華の御手に頭を捧げたこの者を、御胸に抱き寄せよ。」

Verse 29

भवभयहारिणि शंभुविहारिणि कल्मषनाशिनि कुंभिगते / तव चरणे पतितं सततं कृतकिल्बिषमप्यव देहि वरम्

輪廻の恐れを除き、シャンブと共に遊び、罪垢を滅するクンビガテの女神よ。私は常に御足に伏します。罪ある身なれど守り、願いの賜物をお授けください。

Verse 30

श्रुणु देवि महाभागे वेदोक्तं वचनं मम / यच्छ्रुत्वा हर्षिता नूनं भविष्यसि न संशयः / विनायकस्ते तनयो महात्मा महतां महान्

大いなる幸いを具えた女神よ、ヴェーダに説かれた我が言葉を聞きなさい。これを聞けば必ず歓喜するであろう、疑いはない。ヴィナーヤカは汝の子—大霊にして、偉大なる者の中の偉大である。

Verse 31

यं कामः क्रोध उद्वेगो भयं नाविशते कदा / वेदस्मृतिपुराणेषु संहितासु च भामिनि

バーミニーよ、欲望・怒り・動揺・恐れが決して入り込まぬその御方は、ヴェーダ、スムリティ、プラーナ、そして諸サンヒターにおいて称えられている。

Verse 32

नामान्यस्योपदिष्टानि सुपुण्यानि महात्मभिः / यानि तानि प्रवक्ष्यामि निखिलाघहराणि च

大いなる聖者たちにより授けられた、きわめて功徳あるその御名がある。私はそれらを説き明かそう—一切の罪を除き去る御名を。

Verse 33

प्रमथानां गणा ये च नानारूपा महाबलाः / तेषामीशस्त्वयं यस्माद्गणेशस्तेन कीर्त्तितः

プラマタたちのガナは多く、姿もさまざまで力強い。しかもこの御方が彼らの主であるがゆえに、「ガネーシャ（群の主）」と称えられる。

Verse 34

भूतानि च भविष्याणि वर्त्तमानानि यानि च / ब्रह्माण्डान्यखिलान्येव यस्मिंल्लंबोदरः स तु

過去・未来・現在の一切と、あらゆる宇宙は彼のうちに安住する。彼こそランボーダラ（大腹尊）である。

Verse 35

यः स्थिरो देवयोगेन च्छिन्नं संयोजितं पुनः / गजस्य शिरसा देवितेन प्रोक्तो गजाननः

神のヨーガによって揺るがず、断たれたものを再び結び合わせた方。神々により象の頭を戴くと宣言されたその御方こそガジャーナナである。

Verse 36

चतुर्थ्यामुदितश्चन्द्रो दर्भिणा शप्त आतुरः / अनेन विधृतो भाले भालचन्द्रस्ततः स्मृतः

チャトゥルティーに昇った月は、ダルビニーの呪いに苦しんだ。彼はそれを額に戴いたゆえ、「バーラチャンドラ（額月の御方）」と称えられる。

Verse 37

शप्तः पुरा सप्तभिस्तु मुनिभिः संक्षयं गतः / जातवेदा दीपितो ऽभूद्येनासौशूर्पकर्मकः

かつて七人の聖仙に呪われ衰えたが、彼によってジャータヴェーダ（火神アグニ）が燃え立った。ゆえに「シュールパカルマカ」と記憶される。

Verse 38

पुरा देवासुरे युद्धे पूजितो दिविषद्गणैः / विघ्नं निवारयामास विघ्ननाशस्ततः स्मृतः

古のデーヴァとアスラの戦いにおいて、天の神々に礼拝され、彼は障碍を退けた。ゆえに「ヴィグナナーシャ（障碍滅する者）」と称えられる。

Verse 39

अद्यायं देवि रामेण कुठारेण निपात्य च / दशनं दैवतो भद्रे ह्येकदन्तः कृतो ऽमुना

女神よ、今日ラーマが斧でその一本の歯を打ち落とした。ゆえに、吉祥なる者よ、その神は『エーカダンタ（一本牙）』となった。

Verse 40

भविष्यत्यथ पर्याये ब्रह्मणो हरवल्लभे / वक्रीभविष्यत्तुण्डत्वाद्वक्रतुण्डः स्मृतो बुधैः

ハラの愛しき者よ、ブラフマーの次の輪廻の時、その鼻（象鼻）は曲がるであろう。ゆえに賢者は彼を『ヴァクラトゥンダ（曲がった鼻）』と称える。

Verse 41

एवं तवास्य पुत्रस्य संति नामानि पार्वति / स्मरणात्पापहारीणि त्रिकालानुगतान्यपि

パールヴァティーよ、このように汝の御子には多くの名がある。それらを念ずれば、三世にわたる罪さえも滅する。

Verse 42

अस्मात्त्रयोदशीकल्पात्पूर्वस्मिन्दशमीभवे / मयास्मै तु वरो दत्तः सर्गदेवाग्रपूजने

このト्रयोदशीカルパ以前、ダシャミーの生において、我は彼に恩寵を授けた――創造の神々の中で、まず第一に礼拝されるべし、と。

Verse 43

जातकर्मादिसंस्कारे गर्भाधानादिके ऽपि च / यात्रायां च वणिज्यादौ युद्धे देवार्चने शुभे

ジャータカルマ等のサンスカーラにおいても、ガर्भाधानなどにおいても、旅と商いにおいても、戦いにおいても、また吉祥なる神々の礼拝においても――彼を礼拝することは福徳をもたらす。

Verse 44

संकष्टे काम्यसिद्ध्यर्थं पूजयेद्यो गजाननम् / तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्ध्यन्त्येव न संशयः

苦難のとき、望む成就のためにガジャーナナ（象頭神）を礼拝する者は、そのすべての事が必ず成就する。疑いはない。

Verse 45

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तं तु समाकर्ण्य कृष्णेन सुमहात्मना / पार्वती जगतां नाथा विस्मितासीच्छुभानना

ヴァシシュタは言った。大いなる魂をもつクリシュナのその言葉を聞いて、吉祥なる面貌のパールヴァティー、諸世界の主は驚嘆した。

Verse 46

यदा नैवोत्तरं प्रादात्पार्वती शिवसन्निधौ / तदा राधाब्रवीद्देवीं शिवरूपा सनातनी

シヴァの御前でパールヴァティーがまったく答えなかったとき、永遠にしてシヴァの姿をもつラーダーが女神に語りかけた。

Verse 47

श्रीराधोवाच / प्रकृतिः पुरुषश्चोभावन्योन्याश्रयविग्रहौ / द्विधा भिन्नौ प्रकाशेते प्रपञ्चे ऽस्मिन् यथा तथा

シュリー・ラーダーは言った。プラクリティとプルシャは、ともに互いに依り合う本体であり、この現象世界においては、そのまま二つに分かれて現れる。

Verse 48

त्वं चाहमावयोर्देवि भेदो नैवास्ति कश्चन / विष्णुस्त्वमहमेवास्मि शिवो द्विगुणतां गतः

女神よ、あなたと私との間に差別はまったくない。あなたはヴィシュヌであり、私もまたまさにその御方である。シヴァは二重の性質として現れた。

Verse 49

शिवस्य हृदये विष्णुर्भवत्या रूपमास्थितः / मम रूपं समास्थाय विष्णोश्च हृदये शिवः

シヴァの御心には、ヴィシュヌが女神の御姿として宿り、また我が姿を受けて、ヴィシュヌの御心にはシヴァが宿る。

Verse 50

एष रामो महाभागे वैष्णवः शैवतां गतः / गणेशो ऽयं शिवः साक्षाद्वैष्णवत्वं समास्थितः

幸いなる方よ。このラーマはヴィシュヌの帰依者でありながらシヴァの境地に至り、このガネーシャは—まさしくシヴァそのもの—ヴィシュヌへの信を身に帯びている。

Verse 51

एतयोरोवयोः प्रभवोश्चापि भेदो न दृश्यते / एवामुक्त्वा तु सा राधा क्रोडे कृत्वा गजाननम्

この二柱の神性の主の間には、いかなる差別も見えない。そう言い終えると、ラーダーは象面のガジャーナナを膝に抱いた。

Verse 52

मूर्ध्न्युपाघ्राय पस्पर्श स्वहस्तेन कपोलके / स्पृष्टमात्रे कपोले तु क्षतं पूर्त्तिमुदागतम्

彼女は頭頂を嗅ぎ、みずからの手でその頬に触れた。頬に触れただけで、傷は満ちて癒え、完全となった。

Verse 53

पार्वती मुप्रसन्नाभूदनुनीताथ राधया / पादयोः पतितं राममुत्थाप्य निजपाणिना

ラーダーに宥められて、パールヴァティーは大いに喜び、みずからの手で足もとに伏したラーマを起こした。

Verse 54

क्रोडीचकार सुप्रीता मूर्ध्न्यु पाघ्राय पार्वती / एवं तयोस्तु सत्कारं दृष्ट्वा रामगणेशयोः

大いに喜んだパールヴァティーは彼を膝に抱き、愛をもって頭頂の香りを嗅いだ。ラーマとガネーシャのその敬いを見て、かくのごとくであった。

Verse 55

कृष्णः स्कन्दमुपाकृष्य स्वाङ्के प्रेम्णा न्यवेशयत् / अथ शंभुरपि प्रीतः श्रीदामानम् पस्थितम्

クリシュナはスカンダを引き寄せ、愛をもって自らの膝に座らせた。ついで喜んだシャンブも、そこに来たシュリーダーマをもてなした。

Verse 56

स्वोत्संगे स्थापयामास प्रेम्णा मत्कृत्य मानदः

敬いを授けるその御方は、これぞ我が務めとばかりに、愛をもって彼を自らの膝に据えた。