Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 36
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
भर्गवः श्रुतवांश्चैव मृगोक्तं शिष्यसंयुतः / विस्मितो ऽभूच्च राजेन्द्र गन्तुं कृतमतिस्तथा
Transliteration
bhargavaḥ śrutavāṃścaiva mṛgoktaṃ śiṣyasaṃyutaḥ / vismito 'bhūcca rājendra gantuṃ kṛtamatistathā
Translation
王よ、弟子を伴うバールガヴァは鹿の言葉を聞いて驚嘆し、そして同じく旅立つ決意を固めた。
Word by Word
भार्गवःBhārgava
भार्गवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
श्रुतवान्having heard
श्रुतवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle/agentive past), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having heard’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis ‘indeed/just’)
मृग-उक्तम्what was said by the deer
मृग-उक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृग + उक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (मृगेण उक्तम्)
शिष्यसंयुतःaccompanied by disciples
शिष्यसंयुतः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिष्य + संयुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; तत्पुरुषः (शिष्यैः संयुतः = accompanied by disciples)
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि + स्मि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘astonished’
अभूत्became
अभूत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ्-लकार (Aorist/Imperfective past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; Parasmaipada
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Vocative, Singular; कर्मधारयः (राज्ञां इन्द्रः)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive), ‘to go’
कृतमतिःhaving made up his mind
कृतमतिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; बहुव्रीहिः (कृता मतिः यस्य = one whose resolve is made)
तथाthus
तथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/तुल्यत्ववाचक (adverb ‘thus/so’)