Sutra 16
Devanagari script
सारभाण्डमित्यसारभाण्डं तज्जातमित्यतज्जातं राधायुक्तमित्युपधियुक्तं समुद्गपरिवर्तिमं वा विक्रयाधानं नयतो हीनमूल्यं चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः पणमूल्यं द्विगुणो द्विपणमूल्यं द्विशतः ॥ कZ_०४.२.१६ ॥
Transliteration
sārabhāṇḍam ity asārabhāṇḍaṃ tajjātam ity atajjātaṃ rādhāyuktam ity upadhiyuktaṃ samudgaparivartimaṃ vā vikrayādhānaṃ nayato hīnamūlyaṃ catuṣpañcāśatpaṇo daṇḍaḥ paṇamūlyaṃ dviguṇo dvipaṇamūlyaṃ dviśataḥ
Translation
売買または質入れにおいて、劣品を良品として、別種を所称の種として、混入・不純物入りを正しく加工されたものとして偽り、または容器・箱を取り替えて中身をすり替える者は——価値が低い場合は罰金五十四（パナ）；価値が一パナの品は罰金二倍；価値が二パナの品は罰金二百。
Word by Word
सारभाण्डम्(as) ‘genuine goods’
सारभाण्डम्:
TypeNoun
Rootसारभाण्ड
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
इतिthus; as (so-called)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
असारभाण्डम्spurious/defective goods
असारभाण्डम्:
TypeNoun
Rootअसारभाण्ड
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
तत्that
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
जातम्born/produced; (here) ‘of that kind’
जातम्:
TypeAdjective
Rootजात
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√जन् क्त)
इतिthus; as (so-called)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
अतत्not that; not of that
अतत्:
TypePronoun/Adjective
Rootअतद्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
जातम्(something) not of that kind
जातम्:
TypeAdjective
Rootजात
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√जन् क्त)
राधाadulterant/addition (mixing substance)
राधा:
TypeNoun
Rootराधा
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (राधया) — पदे ‘राधायुक्तम्’ इत्यत्र
युक्तम्mixed; joined; provided with
युक्तम्:
TypeAdjective
Rootयुक्त
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√युज् क्त)
इतिthus; as (so-called)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formनिपात
उपधिfraud; adulteration; deceptive addition
उपधि:
TypeNoun
Rootउपधि
Formस्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (उपधिया) — पदे ‘उपधियुक्तम्’ इत्यत्र
युक्तम्mixed/combined
युक्तम्:
TypeAdjective
Rootयुक्त
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; (√युज् क्त)
समुद्गa casket/box (container)
समुद्ग:
TypeNoun
Rootसमुद्ग
Formपुंलिङ्ग, एकवचन (समुद्ग-), समासपूर्वपद
परिवर्तिमम्having a changeable/swappable (container/feature)
परिवर्तिमम्:
TypeAdjective
Rootपरिवर्तिमन्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘समुद्गपरिवर्तिम’ इत्यत्र
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक निपात
विक्रयsale; selling
विक्रय:
TypeNoun
Rootविक्रय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी-तत्पुरुषसमासपूर्वपद (विक्रयाधानम्)
आधानम्arrangement/packing/placing for sale
आधानम्:
TypeNoun
Rootआधान
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘विक्रय-आधान’ = विक्रय-स्थापन/विन्यास
नयतःof one who sells/carries on (the sale)
नयतः:
TypeVerb (participle)
Rootनी
Form√नी; शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), षष्ठी एकवचन (नयतः) — ‘of one who leads/carries on (trade)’
हिfor; indeed
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात (हेतौ/निश्चये)
हीनdeficient; reduced
हीन:
TypeAdjective
Rootहीन
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘हीनमूल्यम्’ इत्यत्र
मूल्यम्price; value
मूल्यम्:
TypeNoun
Rootमूल्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया
चतुःfour
चतुः:
TypeNumeral
Rootचतुर्
Formअव्ययवत् संख्याशब्द; समासपूर्वपद (चतुष्पञ्चाशत्पणः)
पञ्चाशत्fifty
पञ्चाशत्:
TypeNumeral
Rootपञ्चाशत्
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), प्रथमा एकवचन; समासपूर्वपद
पणःpana (coin/unit of money)
पणः:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘चतुः-पञ्चाशत्-पणः’ = 54 पण
दण्डःfine; penalty
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा
पणof one pana
पण:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (पणस्य) — ‘पणमूल्यं’ इत्यत्र
मूल्यम्an item valued at one pana
मूल्यम्:
TypeNoun
Rootमूल्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘पण-मूल्यम्’ = one-pana value item
द्विगुणःdouble
द्विगुणः:
TypeAdjective
Rootद्विगुण
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दण्डः) द्विगुणः
द्विtwo
द्वि:
TypeNumeral
Rootद्वि
Formसमासपूर्वपद (द्विपणमूल्यम्)
पणof pana
पण:
TypeNoun
Rootपण
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (पणस्य) — समासपूर्वपद
मूल्यम्an item valued at two panas
मूल्यम्:
TypeNoun
Rootमूल्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘द्वि-पण-मूल्यम्’ = two-pana value item
द्विशतःtwo hundred (as fine)
द्विशतः:
TypeNumeral
Rootद्विशत
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दण्डः) द्विशतः
Entities Mentioned
S
sellerP
pledgee/pawnbroker (implied)B
buyer/pledgerI
inspector (implied)FAQs
Quality mislabeling (inferior as superior), species/kind mislabeling, adulteration masked as proper processing, and physical substitution via container switching.
Graded penalties calibrated to value bands, combining a base fine with sharp increases for higher-value fraud.