Adhyaya 226

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामाद्युपायो नाम पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षड्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच दण्डप्रणयनं वक्ष्ये येन राज्ञः परा गतिः त्रियवं कृष्णलं विद्धि पापस्तत्पञ्चकं भवेत्

かくして『アグニ・マハープラーナ』において、「サーマ（和解）に始まる方策」と名づけられた第225章は終わる。ここに第226章「王法（ラージャダルマ）」が始まる。プシュカラは言った。「王が最高の義務の道に至るための、刑罰（および罰金）の制定を説こう。『トリヤヴァ』は『クリシュナラ』に等しいと知れ。罪ある（違犯）には、その量の五倍が罰となる。」

Verse 2

कृष्णलानां तथा षष्ट्या कर्षार्धं रामकीर्तितं सुवर्णश् च विनिर्दिष्टो राम षोडशमापकः

ラーマは、クリシュナラー（黒いグンジャーの種）六十が半カルシャであると説いた。また「スヴァルナ」も規定される。すなわち十六（単位）から成る度量である。

Verse 3

निष्कः सुवर्णाश् चत्वारो धरणं दशभिस्तु तैः ताम्ररूप्यसुवर्णानां मनमेतत् प्रकीर्तितं

ニシュカ（niṣka）はスヴァルナ（suvarṇa）四つから成り、ダラナ（dharaṇa）はそのスヴァルナ十によって算定される。かくして銅・銀・金の重量基準が宣示される。

Verse 4

ताम्रकैः कार्षिको राम प्रोक्तः कार्षापणो बुधैः पणानां द्वे शते सार्धं प्रथमः साहसः स्मृतः

おおラーマ（Rāma）よ、カールシカ（kārṣika）は学匠によりカールシャーパナ（kārṣāpaṇa）と称され、銅貨を基準として定められる。またパナ（paṇa）二百五十は、サーハサ（sāhasa）すなわち罰金の第一等と記憶される。

Verse 5

मध्यमः पञ्च विज्ञेयः सहस्रमपि चोत्तमः चौरैर् अमूषितो यस्तु मूषितो ऽस्मीति भाषते

中位の罰金は五百と知るべく、最上は千である。しかるに盗賊に奪われてもいないのに「私は奪われた」と言い立てる者は、（その虚偽に応じて処罰される）。

Verse 6

तत्प्रदातरि भापाले स दण्ड्यस्तावदेव तु यो यावद्विपरीतार्थं मिथ्या वा यो वदेत्तु तं

裁判官／王の護持者の前において、事実に反して意味を転倒させた供述をなす者、あるいは虚言を吐く者は、その程度に応じて（生じさせた害に比例して）処罰されるべきである。

Verse 7

तौ नृपेण ह्य् अधर्मज्ञौ दाप्यौ तद्द्विगुणं दमं कूटसाक्ष्यन्तु कुर्वाणांस्त्रीन् वर्णांश् च प्रदापयेत्

その二人は不法（アダルマ）を知る者として、王によりその額の倍の罰金を納めさせられるべきである。なお偽証（捏造された証拠）をなす者は、三つのヴァルナ（varṇa）それぞれにおいて、その身分に応じて処罰されるべきである。

Verse 8

विवासयेद्ब्राह्मणन्तु भोज्यो विधिर् न हीरतः निक्षेपस्य समं मूल्यं दण्ड्यो निक्षेपभुक् तथा

しかしブラーフマナの場合、刑罰は追放とすべきであり、彼に対して身体刑は規定されない。寄託物（ニクシェーパ nikṣepa）を費消し、または横領する者は、その寄託物の価値に等しい額の罰金にも処せられる。

Verse 9

तथाचाष्टौ इति छ , ज च ताम्रिकैः कार्षिक इत्य् आदिः, साहसः स्मृत इत्य् अन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति यो यावदित्यादिः, तद्द्विगुणं दममित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति वस्त्रादिकस्य धर्मज्ञ तथा धर्मो न हीयते यो निक्षेपं घातयति यश्चानिक्षिप्य याचते

このように、ある系統（cha・ja）では「八……；銅貨から kārṣika に至る」と読まれるが、結語の「sāhasa（暴行の罪）と宣言される」は jha 写本には見えない。同様に、「誰であれ、その程度に……」に始まり「罰金はその二倍である」に終わる段も jha 写本には欠けている。衣服など同類の物件については、ダルマを知る者がダルマを損なわぬよう裁定すべきである。すなわち、寄託物（nikṣepa）を破壊・改変する者、また寄託せずしてそれを請求する者が処罰対象となる。

Verse 10

तावुभौ चौरवच्छास्यौ दण्ड्यौ वा द्विगुणं दम अज्ञानाद्यः पुमान् कुर्यात् परद्रव्यस्य विक्रयं

その両者は盗人と同様に処罰されるべきであり、あるいは関係する価値の二倍の罰金に処せられるべきである。無知ゆえに他人の財物を売却する男もまた、そのような処罰の対象となる。

Verse 11

निर्दोषो ज्ञानपूर्वकन्तु चौरवद्दण्डमर्हति मूल्यमादाय यः शिल्पं न दद्याद् दण्ड्य एव सः

たとえ無罪を称しても、知りつつ行う者は盗人と同様の刑罰に値する。代価を受け取りながら工芸の仕事・役務を引き渡さない者は、必ず処罰される。

Verse 12

प्रतिश्रुत्याप्रदातारं सुवर्णं दण्डयेन्नृपः भृतिं गृह्य न कुर्याद्यः कर्माष्टौ कृष्णला दमः

約束しておきながら黄金を引き渡さない者を、王は処罰すべきである。また賃金を受け取りながら仕事をしない者の罰金は、八 kṛṣṇalā である。

Verse 13

अकाले तु त्यजन् भृत्यं दण्ड्यः स्यात्तावदेव तु क्रीत्वा विक्रीय वा किञ्चिद्यस्येहानुशयो भवेत्

不適切な時に僕（しもべ）を解雇する者は、その額と同額の罰金を科せられる。また、何かを買いまたは売った後に悔いが生じ、撤回を求める場合も、同じ規定が適用される。

Verse 14

सो ऽन्तर्दशाहात्तत्स्वामी दद्याच्चैवाददीत च परेण तु दशाहस्य नादद्यान्नैव दापयेत्

十日以内であれば、真の所有者は（その品を）返し、また返還されたときには受け取るべきである。だが十日を過ぎた後は、受け取ってはならず、強制して引き渡させてもならない。

Verse 15

आददद्धि ददच्चैव राज्ञा दण्ड्यः शतानि षट् वरे दोषानविख्याप्य यः कन्यां वरयेदिह

婿の欠陥を明らかにせずに、ここで乙女の求婚をする者は—財を受け取る場合であれ、また与える場合であれ—王によって六百（パナ）の罰金を科せられる。

Verse 16

दत्ताप्यदत्ता सा तस्य राज्ञा दण्ड्यः शतद्वयं प्रदाय कन्यां यो ऽन्यस्मै पुनस्तां सम्प्रयच्छति

たとえ正式に与えられたとしても、彼女は与えられていないものとして扱われる。乙女を婚姻として与えた後、同じ娘を再び他者に与える者は、王により処罰され、二百（パナ）の罰金を納めさせられる。

Verse 17

दण्डः कार्यो नरेन्द्रेण तस्याप्युत्तमसाहसः सत्यङ्कारेण वाचा च युक्तं पुण्यमसंशयं

刑罰（ダンダ）は王によって執行されるべきであるが、それでさえ最上の慎重さと自制をもって行われねばならない。真実の誓約と真実の言葉に結びつくとき、それは疑いなく功徳となる。

Verse 18

लुब्धो ऽन्यत्र च विक्रेता षट्शतं दण्डमर्हति दद्याद्धेनुं न यः पालो गृहीत्वा भक्तवेतनं

貪欲により、委託された財を他所で売り払う者は、六百（パーナ）を罰金として科せられるべきである。また、扶持と賃金を受け取りながら牛を本来の所有者に引き渡さぬ牛飼いも、同様に処罰される。

Verse 19

स तु दण्ड्यः शतं राज्ञा सुवर्णं वाप्यरक्षिता चौरवद्वधमर्हतोति घ , ञ च वरयेद्यदि इति घ , ञ च धनुःशतं परीणाहो ग्रामस्य तु समन्ततः

かかる怠慢な番人・保護者は、王によって百スヴァルナ（suvarṇa）の罰金に処せられるべきであり、なお無警備のまま放置するなら、盗人と同じく死刑に値する。もし罪を防ぎ退けたなら——引用された法文の読みによれば——村の境界は四方にめぐらし、周囲を百弓長に定めるべきである。

Verse 20

द्विगुणं त्रिगुणं वापि नगरस्य च कल्पयेत् वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्ट्रो नावलोकयेत्

城の囲郭（城壁・土塁）の周囲は、その尺度を二倍、あるいは三倍として設計すべきである。そこには、駱駝でさえ上から覗き見できぬほど高い防御の囲いを築くべきである。

Verse 21

तत्रापरिवृते धान्ये हिंसिते नैव दण्डनं गृहन्तडागमारामं क्षेत्रं वा भीषया हरन्

穀物が適切に囲い守られていない場合、それが損なわれても処罰はない。同様に、脅迫または強制のもとで家屋・池・園地・田畑を奪い取った者も、罰せられるべきではない。

Verse 22

शतानि पञ्च दण्ड्याः स्यादज्ञानाद् द्विशतो दमः मर्यादाभेदकाः सर्वे दण्ड्याः प्रथमसाहसं

無知によって犯した罪には五百の罰金が科され、知りつつ犯した罪にはさらに二百が加算される。定められた境界を破る者はすべて、サーハサ（sāhasa）の第一等（最下等）の罰に処せられる。

Verse 23

शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति वैश्यश् च द्विशतं राम शूद्रश् च बधमर्हति

ブラーフマナを罵倒したなら、クシャトリヤは百（パナ）の罰金に処せられる。ヴァイシャは二百—おおラーマよ—そしてシュードラは死刑に値する。

Verse 24

पञ्चाशद्ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्याभिशंसने वैश्ये वाप्यर्धपञ्चाशच्छूद्रे द्वादशको दमः

ブラーフマナがクシャトリヤを罵れば五十（パナ）の罰金。ヴァイシャを罵ればその半分。シュードラを罵れば十二（パナ）の罰金である。

Verse 25

क्षत्रियस्याप्नुयाद्वैश्यः साहसं पूर्वमेव तु शूद्रः क्षत्रियमाक्रुश्य जिह्वाच्छेदनमाप्नुयात्

ヴァイシャがクシャトリヤに対して罪を犯した場合、先に説かれたサーハサ（sāhasa、暴犯）の刑に処せられる。だがシュードラがクシャトリヤを罵れば、舌を切り落とす刑を受ける。

Verse 26

धर्मोपदेशं विप्राणां शूद्रः कुर्वंश् च दण्डभाक् श्रुतदेशादिवितथी दाप्यो द्विगुणसाहसं

シュードラがブラーフマナにダルマの教説を授けるなら、処罰の対象となる。また権威ある学識や学習の地などを偽って称する者は、サーハサ（sāhasa）の刑罰金の二倍を納めさせられる。

Verse 27

उत्तमः साहसस्तस्य यः पापैर् उत्तमान् क्षिपेत् प्रमादाद्यैर् मया प्रोक्तं प्रीत्या दण्डार्धमर्हति

サーハサ（sāhasa）の最上級は、悪人どもを介して、尊ぶべき人々を突き倒す（あるいは倒させる）者に適用される。だが過失などによって起こった場合—私が述べたとおり—慈悲により、定められた刑の半分のみを受けるにとどまる。

Verse 28

मातरं पितरं ज्येष्ठं भ्रातरं श्वशुरं गुरुं आक्षारयञ्च्छतं दण्ड्यः पन्थानं चाददद्गुरोः

母・父・年長者・兄弟・舅（しゅうと）・師（グル）を罵り、悪言を浴びせる者は百（パナ）の罰金に処せられる。また師の通行の権利を奪い、道を塞ぎ占有する者も同様に処罰される。

Verse 29

अन्त्यजातिर्द्विजातिन्तु येनाङ्गेनापराध्नुयात् तदेव च्छेदयेत्तस्य क्षिप्रमेवाविचारयन्

もしアンティヤージャーティ（最下層）の者が、ある肢体を用いてドヴィジャ（再生の二度生まれ）に対し罪を犯したなら、その用いた肢体そのものを、思案を引き延ばすことなく速やかに切り落とすべきである。

Verse 30

अवनिष्ठीवतो दर्पाद् द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः अपमूत्रयतो मेढ्रमपशब्दयतो गुदं

もし傲慢から地に唾を吐く者があれば、王はその両唇を切り落とすべきである。不適切に（禁所・公衆の場で）放尿する者には男根を切り落とし、卑猥で不浄な言葉を吐く者には肛門を切り落とすべきである。

Verse 31

उत्कृष्टासनसंस्थस्य नीचस्याधोनिकृन्तनं यो यदङ्गं च रुजयेत्तदङ्गन्तस्य कर्तयेत्

上位の座に就いた下賤の罪人には、下部（下方）を切り落とす刑が科される。また、ある肢体を傷つけた者には、その者の同じ肢体を切り落とすべきである。

Verse 32

अर्धपादकराः कार्या गोगजाश्वोष्ट्रघातकाः वृक्षन्तु विफलं कृत्त्वा सुवर्णं दण्डमर्हति

牛・象・馬・駱駝を殺した者には、半パーダの罰金を科すべきである。だが、実を結ぶ樹を不実（みをならぬもの）にした者は、一スヴァルナの罰に値する。

Verse 33

द्विगुणं दापयेच्छिन्ने पथि सीम्नि जलाशये द्रव्याणि यो हरेद्यस्य ज्ञानतो ऽज्ञानतो ऽपिवा

破損した通路・道、境界線、または貯水池において、他人の財物を知ってであれ知らずであれ持ち去る者には、その価値の二倍を弁償させるべきである。

Verse 34

स तस्योत्पाद्य तुष्टिन्तु राज्ञे दद्यात्ततो दमं यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेच्छिन्द्याच्च तां प्रपां

まず相手を満足させるため、しかるべきものを生じさせて（返還して）償い、その後に王へ罰金を納めるべきである。だが井戸から綱と水瓶を持ち去る者、また公共の給水所（プラパー）を切断・損壊する者は、処罰・罰金の対象となる。

Verse 35

स दण्डं प्राप्नुयान् मासं दण्ड्यः स्यात् प्राणितारने धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतो ऽभ्यधिकं बधः

彼は一か月の刑罰を受けるべきである。生きものの命を救う場合には、（重罰ではなく）処罰のみを受ける。だが穀物を十クンバ（kumbha）を超えて盗む者の刑は死刑である。

Verse 36

शेषे ऽप्येकादशगुणं तस्य दण्डं प्रकल्पयेत् सुवर्णरजतादीनां नृस्त्रीणां हरणे बधः

また他の残る場合においても、彼には十一倍の刑罰を定めるべきである。金・銀などを盗むこと、ならびに男女を掠い去ることの刑は死刑である。

Verse 37

येन येन यथाङ्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते तत्तदेव हरेदस्य् प्रत्यादेशाय पार्थिवः

盗人が人々の中でいかなる肢体を用い、いかなる仕方で行為したとしても、王は報復の刑として、その同じ肢体を彼から奪うべきである。

Verse 38

ब्राह्मणः शाकधान्यादि अल्पं गृह्णन्न दोषभाक् गोदेवार्थं हरंश्चापि हन्याद्दुष्टं बधीद्यतं

A brāhmaṇa who takes a small quantity of vegetables, grain, and the like incurs no fault. And even when taking (resources) for the sake of cows and the gods, he may strike down a wicked person and may restrain (bind) one who is intent on wrongdoing.

Verse 39

गृहक्षेत्रापहर्तारं तथा पत्न्यभिगामिनं अग्निदं गरदं हन्यात्तथा चाभ्युद्यतायुधं

One should slay the robber of house or land, likewise the violator who approaches another’s wife; also the arsonist and the poisoner, and likewise one who has raised a weapon to strike.

Verse 40

राजा गवाभिचाराद्यं हन्याच्चैवाततायिनः परस्त्रियं न भाषेत प्रतिषिद्धो विशेन्न हि

The king should punish offences beginning with cattle-sorcery and the like, and he should also slay (or execute) the ātatāyin (violent aggressor). He should not converse with another man’s wife; and one who has been forbidden (entry) should certainly not enter.

Verse 41

अदण्ड्या स्त्री भवेद्राज्ञा वरयन्तो पतिं स्वयं उत्तमां सेवमानः स्त्री जघन्यो बधमर्हति

A woman is not to be punished by the king when she herself chooses her husband. But a man of the lowest sort who approaches a woman of high status is deserving of execution.

Verse 42

भर्तारं लङ्घयेद्या तां श्वभिः सङ्घातयेत् स्त्रियं सवर्णदूषितां कुर्यात् पिण्डमात्रोपजीविनीं

Verse 43

ज्यायसा दूषिता नारी मुण्डनं समवाप्नुयात् वैश्यागमे तु विप्रस्य क्षत्रियस्यान्त्यजागमे

より高い身分の男との交合によって汚れた女は、贖罪の標として剃髪（頭髪を剃ること）を受けるべきである。同様に、バラモンがヴァイシャの女と交合した場合、またクシャトリヤがアンティヤジャ（賤民・種姓外）の女と交合した場合にも、剃髪が定められる。

Verse 44

क्षत्रियः प्रथमं वैश्यो दण्ड्यः शूद्रागमे भवेत् गृहीत्वा वेतनं वेश्या लोभादन्यत्र गच्छति

クシャトリヤまたはヴァイシャが、初めてシュードラの女に近づくならば処罰されるべきである。同様に、遊女（高級娼婦）が報酬を受け取った後、貪欲ゆえに他所へ行くならば、これも処罰に当たる。

Verse 45

वेतनन्द्विगुणं दद्याद्दण्दञ्च द्विगुणं तथा भार्या पुत्राश् च दासाश् च शिष्यो भ्राता च सोदरः

彼は賃金を二倍にして支払い、同様に罰金も二倍とすべきである。この規定は（相応に）妻、息子たち、召使い、弟子、そして同じ胎より生まれた兄弟にも及ぶ。

Verse 46

कृटापराधास्ताड्याः सूरज्वा वेणुदलेन वा पृष्ठे न मस्तके हन्याच्चौरस्याप्नोति किल्विषं

小さな罪過を犯した者は、革帯の鞭、あるいは割った竹で打たれるべきである。打つのは背であって、頭ではない。この規定に反して盗人を打つ者は、罪（キルヴィシャ）を負うとされる。

Verse 47

रक्षास्वधिकृतैयस्तु प्रजात्यर्थं विलुप्यते तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्यात् प्रवासनं

しかし、護衛の権限を与えられた者（番人・役人）が、私利のために民を略奪するならば、王はその者の全財産を没収し、追放（流罪）を科すべきである。

Verse 48

ये नियुक्ताः स्वकार्येषु हन्युः कार्याणि कर्मिणां निर्घृणाः क्रूरमनसस्तान्निःस्वान् कारयेन्नृपः

自らの職務に任ぜられながら、残忍にして慈悲なく、働く人々の事業を妨げる官吏がいるならば、王はその財と地位を剥奪し、窮乏に落とすべきである。

Verse 49

अमात्यः प्राड्विवाको वा यः कुर्यात् कार्यमन्यथा तस्य सर्वस्वमादाय तं राजा विप्रवासयेत्

大臣または最高裁判官が事を曲げて不正に処理するなら、王はその全財産を没収し、国土より追放すべきである。

Verse 50

गुरुतल्पे भयः कार्यः सुरापाणे सुराध्वजः स्तेयेषु श्वपदं विद्याद् ब्रह्महत्याशिरः पुमान्

師の寝床を犯す罪（gurutaḷpa）には、その徴を「恐怖」と知れ。酒を飲む罪には「酒の旗」が徴である。盗みにおいては「猛獣（獲物を狩るもの）」を徴と知れ。婆羅門を殺す者は、「梵殺（Brahma-hatyā）の首」を標章として負う人である。

Verse 51

शूद्रादीन् घातयेद्राजा पापान् विप्रान् प्रवासयेत् महापातकिनां वित्तं वरुणायोपपादयेत्

王は、重罪を犯したシュードラ等の（非婆羅門の）者を処刑し、罪ある婆羅門は流罪とすべきである。大罪（mahāpātaka）を犯した者の財は、ヴァルナ（Varuṇa）への供物として奉献すべきである。

Verse 52

ग्रामेष्वपि च ये केचिच्चौराणां भक्तदायकाः भाण्डारकोषदाश् चैव सर्वांस्तानपि घातयेत्

また村々においても、盗賊に食を与え扶助する者、ならびに倉庫と国庫を掠奪する者は、王がそのすべてを処刑すべきである。

Verse 53

राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृतान् सामन्तान् पापिनो हरेत् सन्धिं कृत्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति तस्कराः

In the kingdoms, the king should seize and remove the wicked feudatories and provincial officers. And those robbers who, after making a pact (with others), commit theft at night—(they too) should be apprehended.

Verse 54

तेषां च्छित्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् तडागदेवतागारभेदकान् घातयेन्नृपः

Having cut off their hands, the king should impale them on a sharp stake; the king should put to death those who break into (or damage) tanks/reservoirs and the houses/temples of deities.

Verse 55

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि स हि कार्षापणन्दण्ड्यस्तममेध्यञ्च शोधयेत्

Whoever, without emergency, discharges filth on the king’s highway—he is to be fined one kārṣāpaṇa, and he must also have that filth cleaned away.

Verse 56

प्रतिमासङ्क्रमभिदो दद्युः पञ्चशतानि ते समैश् च विषमं यो वा चरते मूल्यतो ऽपि वा

Those who violate the monthly transfer/rotation regulations shall pay a fine of five hundred (pañcaśatāni). Likewise, whoever conducts dealings in an irregular (unfair) manner with equals—or even by manipulating the stated price/value—shall (also) be penalized.

Verse 57

समाप्नुयान्नरः पूर्वं दमं मध्यममेव वा द्रव्यमादाय वणिजामनर्घेणावरुन्धतां

A man should first obtain the earlier (agreed) price, or else the middle (fair) price; having taken the goods, he should not bind (i.e., hold up or coerce) the merchants by demanding an excessive (unfair) price.

Verse 58

राजा पृथक् पृथक् कुर्याद्दण्डमुत्तमसाहसं द्रव्याणां दूषको यश् च प्रतिच्छन्दकविक्रयी

The king shall, in each case separately, impose the penalty of the highest grade of sāhasa on one who adulterates goods, and also on one who sells counterfeit (goods).

Verse 59

मध्यमं प्राप्नुयाद्दण्डं कूटकर्ता तथोत्तमं कलहापकृतं देयं दण्डश् च द्विगुणस्ततः

A forger (one who fabricates a false document/evidence) should receive the middle-grade punishment; likewise, the instigator of a quarrel should receive the highest punishment. For the harm done by provoking a quarrel, compensation must be paid, and thereafter the fine is to be doubled.

Verse 60

अभक्ष्यभक्ष्ये विप्रे वा शूद्रे वा कृष्णलो दमः तुलाशासनकर्ता च कूटकृन्नाशकस्य च

For a brāhmaṇa or a śūdra who eats what is forbidden as food, the fine is one kṛṣṇala. Likewise, for one who makes (or manipulates) a weighing-scale or a measuring-rod, and for one who destroys (the evidence against) a forger, the penalty is the same.

Verse 61

एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दममुत्तमं विषाग्निदां पतिगुरुविप्रापत्यप्रमापिणीं

And whoever engages in dealings (or litigation) connected with these persons—such a man shall be made to pay the highest fine: namely, one who administers poison or fire, and one who kills a husband, a teacher, a Brāhmaṇa, or a child.

Verse 62

विकर्णकरनासौष्ठी कृत्वा गोभिः प्रवासयेत् क्षेत्रवेश्मग्रामवनविदारकास् तथा नराः

Having inflicted the mutilations of a split ear, a cut ear, and (the cutting of) the nose and lip, he should banish—along with their cattle—those men who devastate fields, houses, villages, and forests.

Verse 63

राजपत्न्यभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ऊनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनं

One who has intercourse with the king’s wife should be burned with a fierce fire; likewise, whoever writes (issues/records) a royal decree with anything omitted or added (i.e., altered from the king’s intent) is culpable.

Verse 64

पारजायिकचौरौ च मुञ्चतो दण्ड उत्तमः राजयानासनारोढुर्दण्ड उत्तमसाहसः

For one who releases (sets free) an adulterer and a thief, the highest penalty is prescribed. For one who mounts the royal conveyance or seat, the penalty is the highest sāhasa-fine (i.e., the gravest class of punitive fine).

Verse 65

यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनापि पराजितः तमायान्तं पराजित्य दण्डयेद् द्विगुणं दमं

If someone, though defeated even by due process of law, imagines, “I am not defeated,” then when he returns (to renew the dispute), having subdued him again, one should punish him with a fine twice as great.

Verse 66

आह्वानकारी बध्यः स्यादनाहूतमथाह्वयन् दाण्डिकस्य च यो हस्तादभिमुक्तः पलायते

One who issues a summons (without authority) should be confined; and likewise, one who summons a person who has not been summoned (i.e., improperly calls another). Also, whoever, having been released from the hand/custody of the officer of punishment (the constable/executioner), runs away—[is liable to punishment].

Verse 67

हीनः पुरुषकारेण तद् दद्याद्दाण्डिको धनं

If a person is deficient in personal effort (i.e., lacks the means or capacity to make restitution through his own labor), then the one liable to punishment shall pay that amount in money as a fine/compensation.