Adhyaya 41

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अर्घ्यदानकथनं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः अथैकचत्वारिंशो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं भगवानुवाच पादप्रतिष्ठां वक्षामि शिलाविन्यासलक्षणं अग्रतो मण्डपः कार्यः कुण्डलानान्तु चतुष्टयं

かくして、原初のマハープラーナに属する『アグニ・プラーナ』において、「アルギャ供献の説示」と題する第四十章は終わる。ここに第四十一章「石の配置法（基礎据えの作法）」が始まる。世尊は説かれた。「私は台座・基壇の安置（pāda-pratiṣṭhā）と、石を配する規定の相を説こう。前方にマण्डパ（maṇḍapa、儀礼の堂）を造り、さらにクンダラーニ（kuṇḍalāni、儀礼の輪）四組を整えるべし。」

Verse 2

कुम्भन्यासेष्टकान्यासो द्वारस्तम्भोच्छ्रयं शुभं पादोनं पूरयेत् खातं तत्र वास्तुं यजेत् समे

クンバ・ニヤーサ（聖なる壺の安置）とイシュタカー・ニヤーサ（煉瓦の安置）を行った後、門柱の吉祥なる高さを定めるべきである。掘った穴を全量より四分の一欠けるところ（pāda-ūna）まで埋め、ついで平坦な地においてヴァーストゥ（Vāstu）を礼拝せよ。

Verse 3

इष्टकाश् च सुपक्वाः स्युर्द्वादशाङ्गुलसम्मिताः सविस्तारत्रिभागेन वैपुल्येन समन्विताः

煉瓦はよく焼き締められたものとし、長さ十二アングラ（aṅgula）、幅はその長さの三分の一に等しく、さらに相応の厚み（深さ）を備えるべきである。

Verse 4

करप्रमाणा श्रेष्ठा स्याच्छिलाप्यथ शिलामये नव कुम्भांस्ताम्रमयान् स्थापयेदिष्टकाघटान्

手のひらの尺度（karapramāṇa）による測り方が最上とされる。もし石造であるなら、その石造の場において、銅製の水壺を九つ据え、さらに煉瓦製の壺もまた設置すべきである。

Verse 5

अद्भिः पञ्चकषायेण सर्वौषधिजलेन च गन्धतोयेन च तथा कुम्भैस्तोयसुपूरितैः

水によって—また五種の煎液、あらゆる薬草を浸した水、同様に香水によって；さらに水を満たした壺（クンバ）をもって（行う）。

Verse 6

हिरण्यव्रीहिसंयुक्तैर् गन्धचन्दनचर्चितैः आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

次に、金と米粒を混ぜた水に、香料と白檀の膏を施したものを用い、「Āpo hi ṣṭhā …」に始まる三つの詩句を誦し、さらに「Śaṃ no devī …」に始まる真言をも唱えて儀礼を行うべきである。

Verse 7

तरत् समन्दीरिति च पावमानीभिरेव च उदुत्तमं वरुणमिति कथानश् च तथैव च

また「Tarat samandīri…」に始まる讃歌を、パヴァマニー（Pavamanī）の讃歌群とともに誦すべきである。同様に「Uduttamaṃ Varuṇam…」に始まる讃歌、さらに「Kathā naḥ…」も同じ作法で誦する。

Verse 8

सुविस्तारं विभागेन नैपुण्यनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिला स्यान्न शिलामये इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भवतत्समन्दीरितीति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः वरुणस्येति मन्त्रेण हंसः शुचिषदित्यपि श्रीसूक्तेन तथा शिलाः संस्थाप्य संघटाः

詳細な区分と巧みな作法によって（印のある写本に見える読みに従い）、諸石を安置し、さらに堅固に結合させるべきである。その際「varuṇasya…」に始まる真言、また「haṃsaḥ…」「śuciṣad…」の真言、ならびにŚrī-sūktaを用いる。

Verse 9

शय्यायां मण्डपे प्राच्यां मण्डले हरिमर्चयेत् जुहुयाज्जनयित्वाग्निं समिधो द्वादशीस्ततः

マンダパ（儀礼の堂）において東方、マンダラ（儀式図）と整えられた臥座/祭壇座の上で、ハリ（ヴィシュヌ）を礼拝すべきである。次いで聖火を点じ、供物を火中に捧げ（ホーマ）、その後サミド（供柴）を十二（組）奉献する。

Verse 10

आघारावाज्यभागौ तु प्रणवेनैव कारयेत् अष्टाहुतीस् तथाष्टान्तैर् आज्यं व्याहृतिभिः क्रमात्

二つのアーガーラ(āghāra)の灌献と、二つの酥油分(ājya-bhāga)とは、ただ音節「オーム」(Oṃ)のみによって行うべきである。次いで順次、vyāhṛti（聖なる呼びかけ句）を唱えて酥油の供献を八回捧げ、同様に最後のvyāhṛti句によって結びの供献を行う。

Verse 11

लोकेशानामग्नये वै सोमायावग्रहेषु च पुरुषोत्तमायेति च व्याहृतीर्जुहुयात्ततः

次に、火中に供物を投じつつ、vyāhṛtiを唱えるべきである。すなわち「まことにアグニ(Agni)へ」、「ソーマ(Soma)へ」、「アヴァグラハ(Avagraha)という把持者たちの中に」、そして「プルショーत्तマ(Puruṣottama)へ」と。

Verse 12

प्रायश्चित्तं ततः पूर्णां मूर्तिमांसघृतांस्तिलान् वेदाद्यैर् द्वादशान्तेन कुम्भेषु च पृथक् पृथक्

その後、贖罪の作法(prāyaścitta)として、別々の壺を用意し、それぞれに規定の供物—mūrti（代替の形像）、肉、酥油、胡麻—を満たす。さらにヴェーダの誦読をもって、ヴェーダに始まり十二(dvādaśa)の結句に終えるまで行い、各品はそれぞれの器に分けて保つ。

Verse 13

प्राङ्मुखस्तु गुरुः कुर्यादष्टदिक्षु विलिप्य च मध्ये चैकां शिलां कुम्भं न्यसेदेतान् सुरान् क्रमात्

東に面して、師（司祭）は儀礼の配置を整えるべきである。八方に定めの塗布・標識を施したのち、中央に一枚の石板とカラシャ(kalaśa)（儀水の壺）を据え、次いでこれらの神々を順次に安置する。

Verse 14

पद्मं चैव महापद्मं मकरं कच्छपं तथा कुमुदञ्च तथा नन्दं पद्मं शङ्खञ्च पद्मिनीं

また（図示し/配列し）蓮華、マハーパドマ(mahāpadma)（大蓮華）、マカラ(makara)、および亀(kacchapa)を置く。さらにクムダ(kumuda)の蓮華と「ナンダ」(Nanda)と呼ばれる標章、また蓮華、法螺(śaṅkha)、そして「パドミニー」(Padminī)と呼ばれる標章をも配する。

Verse 15

कुम्भान्न चालयेत्तेषु इष्टकानान्तु देवताः ईशानान्ताश् च पूर्वादाविष्टकां प्रथमं न्यसेत्

儀礼の壺（クンバ kumbha）は動かしてはならない。これらの配置において、神々は祭壇煉瓦（イシュタカー iṣṭakā）の上に安置され、イーシャーナ（Īśāna）らはそれぞれの方位に配される。東から始め、まず最初の煉瓦を置くべきである。

Verse 16

शक्तयो विमलाद्यास्तु इष्टकानान्तु देवताः न्यसनीया यथा योगं मध्ये न्यस्या त्वनुग्रहा

ヴィマラー（Vimalā）に始まる諸シャクティ（Śakti）と、聖別された煉瓦（iṣṭakā）の神々とは、適切な順序と配列に従い、ニヤーサ（nyāsa）によって安置すべきである。さらに中央には、神の恩寵の力であるアヌグラハー（Anugrahā）を安置する。

Verse 17

अव्यङ्गे चाक्षत पूर्णं मुनेरङ्गिरसः सुते इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं

そして欠けのない肢に、砕けていない米粒（アクシャタ akṣata）を満たして置く。聖仙アンギラス（Aṅgiras）の子よ——おお、聖別された煉瓦イシュタカー（Iṣṭakā）よ——望む果報を授けよ。われは汝のプラティシュター（pratiṣṭhā：安置・灌頂）を執り行わせる。

Verse 18

मन्त्रेणानेन विन्यस्य इष्टका देशक्रमोत्तमः सम्युता इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अष्टाहुतीप्लथा पूर्णैर् आज्यमिति ग, घ, ङ, इति पुस्तकत्रयपाठः सोमाय च ग्रहाय चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वादशार्णेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भाधानं ततः कुर्यान्मध्यस्थाने समाहितः

この真言によって祭壇煉瓦（iṣṭakā）を、それぞれの位置に即した最上の順序で安置したのち、心を収め注意深く、壇/構造の中央において「ガルバーダーナ」（garbhādhāna）と名づけられる作法を行うべきである。（伝承本文には、酥油 ghee による八回の完全な供献、また「ソーマ Soma とグラハ Graha へ」との祈請、さらに十二音節の式の使用を挙げるものもある。）

Verse 19

कुम्भोपरिष्ठादेवेशं पद्मिनीं न्यस्य देवतां मृत्तिकाश् चैव पुष्पाणि धातवो रत्नमेव च

儀礼の壺（クンバ kumbha）の頂上には、神々の主を蓮華の女神パドミニー（Padminī）とともに安置する。またそこに、土（粘土）、花、金属類、さらに宝石をも置くべきである。

Verse 20

लौहानि दिक्पतेरस्त्रं यजेद्वै गर्भभाजने द्वादशाङ्गुलविस्तारे चतुरङ्गुलकोच्छ्रये

方位の主の鉄の武器は、儀礼により加持して、胎（ガルバ）に似た器（ガルバ器）に納めるべきである。その器は幅十二指、 高さ四指とする。

Verse 21

पद्माकारे ताम्रमये भाजने पृथिवीं यजेत् एकान्ते सर्वभूतेशे पर्वतासनमण्डिते

蓮華形の銅の器において、大地の原理（プṛティヴィー）を礼拝すべきである。これは人里離れた場所で、万有の主サルヴァブーテーシャの前、山座（parvata-āsana）で荘厳して行う。

Verse 22

समुद्रपरिवारे त्वं देवि गर्भं समाश्रय नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह

海とその眷属に囲まれし女神よ、胎蔵（garbha）に依りてその胎を守護せよ。ナンダよ、ヴァスたちとともに子孫を授け、ヴァーシシュタ（Vāsiṣṭha）の系統を歓喜させ、祝福せよ。

Verse 23

जये भार्गवदायादे प्रजानां विजयावहे पूर्णेङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुष्व मां

ジャヤよ、ブリグの後裔にして人々に勝利を授ける者よ。プールナーよ、アンギラスの後裔よ。われをして諸願ことごとく円満に成就する者となさしめよ。

Verse 24

भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते

バドラよ、カश्यパの後裔なる吉祥者よ、わが知解を吉祥ならしめよ。あらゆる種子真言（bīja-mantra）を具え、あらゆる宝玉と薬草に包まれたる御方よ。

Verse 25

जये सुरुचिरे नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि

おお勝利の御方、光り輝き麗しき御方、ナンダーよ、ヴァーシシュティーよ—ここに慈悲を垂れ、ここに歓喜して留まり給え。おお女神、プラジャーパティの御娘、四隅の相を具える御方、偉大にして尊ぶべき御方よ。

Verse 26

सुभगे सुप्रभे भद्रे गृहे काश्यपि रम्यतां पूजिते परमाश् चर्ये गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते

おお幸運なる御方、光明の御方、家の吉祥なる女神よ—カーシャヤピーよ—香と花鬘により荘厳され、礼拝を受けるこの家において、最も不思議なる御威光をもって歓喜し給え。

Verse 27

भवभूतिकरी देवि गृहे भार्गवि रम्यतां देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे

繁栄と安寧をもたらす女神バールガヴィーよ—慈悲を垂れて、この家に歓喜して住み給え。ここは国土の主、都の主、そしてこの家の主の権威のもとにある所領のうちにある。

Verse 28

मनुष्यादिकतुष्ट्यर्थं पशुवृद्धिकरी भव एवमुक्त्वा ततः खातं गोमूत्रेण तु सेचयेत्

「人々およびその他のものを満足させ、家畜を増やす因となれ」と唱えてから、掘った穴に牛尿を灑ぎかけるべきである。

Verse 29

कृत्वा निधापयेद्गर्भं गर्भाधानं भवेन्निशि गोवस्त्रादि प्रदद्याच्च गुरवेन्येषु भोजनं

定められた作法を行ったのち、（受胎の）意を据えるべきである。ガルバーダーナ（入胎儀礼）は夜に行う。さらに牛や衣などを布施し、師（グル）および他の者にも食事を施すべきである。

Verse 30

रसमेव चेति ग घ ङ चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रिययेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः गर्भं न्यस्येष्टका न्यस्य ततो गर्भं प्रपूरयेत् पीठबन्धमतः कुर्यान्मितप्रासादमानतः

ガルバ（garbha：内陣の核となる室／基礎の空洞）を据え、煉瓦を積んだのち、ガルバを完全に充填すべきである。次いで、寺院の測定された比例に従って、ピータ・バンダ（pīṭha-bandha：台座の帯状部／基壇の縁取り）を築く。

Verse 31

पीठोत्तमञ्चोच्छ्रयेण प्रासादस्यार्धविस्तरात् पदहीनं मध्यमं स्यात् कनिष्ठं चोत्तमार्धतः

ピータ（pīṭha：基壇）とウッタマンチャ（uttamañca：上部の台座段）の高さを基準として、プラーサーダ（prāsāda：寺院上部構造）の幅は半分（標準）に定められる。そこから一パダ（pada：モジュール寸法）減ずれば「中等」となり、「小」は「最上」の半分として算定される。

Verse 32

पीठबन्धोपरिष्ठात्तु वास्तुयागं पुनर्यजेत् पादप्रतिष्ठाकारी तु निष्पापो दिवि मोदते

ピータ・バンダ（pīṭha-bandha：基壇の結束帯）が完成したなら、ヴァーストゥ・ヤジュニャ（Vāstu-yajña：ヴァーストゥへの供犠）を再び行うべきである。パーダ・プラティシュター（pāda-pratiṣṭhā：基礎＝足部の安置・奉献）を行う者は罪を離れ、天界にて歓喜する。

Verse 33

देवागारं करोमीति मनसा यस्तु चिन्तयेत् तस्य कायगतं पापं तदह्ना हि प्रणश्यति

ただ心に「我は देवागार（devāgāra：神殿）を建立せん」と念ずる者は、その身に積もった罪が、まさにその日に滅するのである。

Verse 34

कृते तु किं पुनस्तस्य प्रासादे विधिनैव तु अष्टेष्टकसमायुक्तं यः कुर्याद्देवतालयं

さらにクリタの時代（Kṛta-yuga）においては—なおさら—定められた法に従い、そのプラーサーダの中に、アシュテーシュタカー（aṣṭeṣṭakā：八つの煉瓦）を具えた देवतालय（神の祠）を造る者の功徳は、きわめて大いなるものとなる。

Verse 35

न तस्य फलसम्पत्तिर्वक्तुं शक्येत केनचित् अनेनैवानुमेयं हि फलं प्रासादविस्तरात्

その果報の豊饒さを余すところなく語り尽くせる者はいない。まことに、その功徳はただこれによって推し量るべきである――すなわちプラーサーダ（聖殿）の規模の広がりによって。

Verse 36

ग्राममध्ये च पूर्वे च प्रत्यग्द्वारं प्रकल्पयेत् विदिशासु च सर्वासु ग्रामे प्रत्यङ्मुखो भवेत् दक्षिणे चोत्तरे चैव पश्चिमे प्राङ्मुखो भवेत्

村の中央および東側には、西向きの門を設けるべきである。中間の諸方位においても同様に、村の（門・進入路）は西向きとする。だが南側・北側、ならびに西側では、東向きとすべきである。