Mantra 19

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

ये अङ्गानि मदयन्ति यक्ष्मासो रोपणास्तव । यक्ष्माणां सर्वेषां विषं निरवोचमहं त्वत्

IAST Transliteration

yé aṅgā́ni madáyanti yákṣmāso ropaṇā́stava | yákṣmāṇā́ṃ sárveṣāṃ viṣáṃ níravocam aháṃ tvát ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The yákṣmas that madden the limbs—thy healers are they: the poison of all the yákṣmas, from thee, I have spoken forth and away.

Word by Word

• ये: who, which (those)
• ये: विशेषण-सम्बन्धः (यक्ष्मासः इत्यस्य) / कर्तृ-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अङ्गानि: limbs, body-parts
• अङ्गानि: कर्म (मदयन्ति इत्यस्य) / विषयः
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)

• मदयन्ति: they intoxicate / madden / afflict
• मदयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मद् (धातु) — ‘हर्ष/मद/उन्मादे’

• यक्ष्मासः: consumptions, diseases (yakṣma)
• यक्ष्मासः: कर्तृ (मदयन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक)

• रोपणाः: causing to grow/spread; implanting (disease-seeding)
• रोपणाः: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: रोपण (प्रातिपदिक; √रुह्/रोप् ‘रोपणे/आरोहणे’ से)

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्धः (यक्ष्मासः/रोपणाः इत्यादीनाम्) / अधिकार-सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यक्ष्माणाम्: of the diseases (yakṣmas)
• यक्ष्माणाम्: सम्बन्धः (सर्वेषाम् इत्यस्य) / अधिकार-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: यक्ष्म (प्रातिपदिक)

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: सम्बन्ध-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)

• विषम्: poison, venom
• विषम्: कर्म (निरवोचम् इत्यस्य) / उच्य-वस्तु
• Type: Noun
• Root: विष (प्रातिपदिक)

• निरवोचम्: I drove out / uttered away / expelled
• निरवोचम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) — ‘वचने’; उपसर्गः: निर्

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ (निरवोचम् इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वत्: from you
• त्वत्: अपादानम् (निरवोचम्—‘from you’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in excerpt)

Devata: Yákṣma (wasting disease) / the healing power of mantra (vāc)

Chandas: Anuṣṭubh (probable)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From disturbance (‘maddening’) → bold confrontation → triumphant declaration of removal → settled calm.","listener_experience":"Empowerment and closure; a felt sense that the ‘toxin’ has been named and expelled.","intensity":7}