Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 17

Sukta 2

यत् क्षुरेण मर्चयता सुतेजसा वप्ता वपसि केशश्मश्रु। शुभं मुखं मा न आयुः प्र मोषीः

yát kṣuréṇa marcáyatā sutéjasā vaptā́ vápaṣi keśaśmaśrú | śúbhaṃ múkhaṃ mā́ na ā́yuḥ prá moṣīḥ ||

When with the razor, sharpened, of excellent edge, the shaver shears the hair and beard—make thou the face auspicious; do not, for us, steal away the life.

यत्which/that (what)
यत्:
सम्बन्ध/अन्वय (यद्-तद् सम्बन्ध) / कर्म-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
क्षुरेणwith a razor
क्षुरेण:
करण
TypeNoun
Rootक्षुर (प्रातिपदिक)
मर्चयता(by you) rubbing/scraping
मर्चयता:
कर्तृ-सम्बन्ध (क्रियाविशेषणरूपेण) / करण-विशेषण
TypeVerb (participle)
Rootमृच्/मर्च् (धातु; ‘मर्दने/म्लाने’ इत्यर्थे) → मर्चयति
सुतेजसाwith good sharpness/brilliance
सुतेजसा:
करण (मर्चयता/क्षुरेण इत्यस्य विशेषणम्) / साधन-विशेषण
TypeAdjective
Rootसु-तेजस् (प्रातिपदिक; सु + तेजस्)
वप्ताthe shaver/barber
वप्ता:
कर्ता
TypeNoun (agent)
Rootवप् (धातु; ‘छेदने/वपन’), कर्तृ-नाम
वपसिshaves/cuts
वपसि:
क्रिया (मुख्य) — कर्ता: वप्ता
TypeVerb
Rootवप् (धातु) → वपति
केशhair (of the head)
केश:
कर्म
TypeNoun
Rootकेश (प्रातिपदिक)
श्मश्रुbeard/moustache
श्मश्रु:
कर्म
TypeNoun
Rootश्मश्रु (प्रातिपदिक)
शुभम्auspicious/beautiful
शुभम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
मुखम्face
मुखम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
निषेध-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
नःour
नः:
सम्बन्ध (अधिकार/स्वाम्य) — आयुः इत्यस्य
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयुःlife-span/vitality
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
प्रforth/away (intensively)
प्र:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
मो॑षीः(you) should not steal/take away
मो॑षीः:
क्रिया (निषेधाज्ञा) — कर्म: आयुः
TypeVerb
Rootमुष् (धातु; ‘स्तेये/अपहरणे’) + प्र

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Āyus (life) / protective speech

Chandas: Anuṣṭubh

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From acknowledgment of danger (blade) → invocation of auspiciousness → firm prohibition against life-loss.","listener_experience":"Careful calm with a slight edge of caution; reassurance after vulnerability.","intensity":4}