Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 41

अपानाय व्यानाय प्राणाय भूरिधायसे । सरस्वत्या उरुव्यचे विधेम हविषा वयम्

apānā́ya vyānā́ya prāṇā́ya bhū́ridhāyase | sárasvatyā uruvyáce vidhéma havíṣā vayám ||

To Down-breath, to Pervading-breath, to Life-breath, the bounteous disposer; to Sarasvatī of wide-reaching utterance—may we render worship with oblation, even we.

अपानायto/for Apāna (the downward vital breath)
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्यानायto/for Vyāna (the pervading vital breath)
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
प्राणायto/for Prāṇa (the vital breath)
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
भूरिधायसेto/for the abundant sustainer/nourisher
भूरिधायसे:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootभूरिधायस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः: भूरि + धायस् ‘धारण/पोषण’)
सरस्वत्यैto/for Sarasvatī
सरस्वत्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun (Deity name)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
उरुव्यचेto/for the wide-ranging/expansive (Sarasvatī)
उरुव्यचे:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootउरुव्यचस् (प्रातिपदिक; समासः: उरु ‘wide’ + व्यचस् ‘spreading/expansive’)
विधेमmay we perform/offer
विधेम:
कर्तृ (वयम्) क्रियापद
TypeVerb
Rootधा (धातु) — उपसर्गः वि-; लट्/विधिलिङ्-प्रयोगः (वैदिके प्रार्थनार्थः)
हविषाwith oblation (ghee/offering)
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (collective/anonymous)

Devata: Prāṇa (and subsidiary vāyus); Sarasvatī

Chandas: Anuṣṭubh

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet centering in breath → expansive clarity of speech and vitality.","listener_experience":"Calm breath, inner spaciousness, clearer voice and thought.","intensity":4}