Mantra 7

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

पञ्चौदनं पञ्चभिरङ्गुलिभिर्दर्व्योद्धर पञ्चधैतमोदनम्। प्राच्यां दिशि शिरो अजस्य धेहि दक्षिणायां दिशि दक्षिणं धेहि पार्श्वम्

IAST Transliteration

páñcā́udanaṃ páñcabhir aṅgulíbhir darvyóddhara páñcadhā́ etám odanám | prā́cyāṃ diśí śíro ajásya dhehi dákṣiṇāyāṃ diśí dákṣiṇaṃ dhehi pā́rśvam

English Translation (Griffith/Whitney)

The fivefold porridge—lift it with the ladle, with five fingers; portion this porridge in five divisions. In the eastern quarter set the goat’s head; in the southern quarter set the right flank.

Word by Word

• पञ्च: five
• पञ्च: Karma (विशेषण) / Viśeṣaṇa
• Type: Adjective/Numeral
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)

• ओदनम्: cooked rice, porridge (oblation-food)
• ओदनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ओदन (प्रातिपदिक)

• पञ्चभिः: with five
• पञ्चभिः: Karaṇa (विशेषण) / Viśeṣaṇa
• Type: Adjective/Numeral
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)

• अङ्गुलिभिः: with (the) fingers
• अङ्गुलिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अङ्गुलि (प्रातिपदिक)

• दर्वि: O ladle (spoon)
• दर्वि: Sambodhana (सम्बोधन) / (कर्तृ-प्रेरण) संबोधित
• Type: Noun
• Root: दर्वि (प्रातिपदिक)

• उद्धर: lift out, take up
• उद्धर: (आज्ञा) क्रिया; कर्ता = त्वम् (दर्वि) ; कर्म = ओदनम्
• Type: Verb
• Root: उद्-√हृ (हरति)

• पञ्चधा: in five portions / fivefold
• पञ्चधा: Kriyā-viśeṣaṇa (रीति/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: पञ्चधा (अव्यय) < पञ्च + धा

• एतत्: this
• एतत्: Karma (विशेषण) / Viśeṣaṇa
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओदनम्: cooked rice, porridge
• ओदनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ओदन (प्रातिपदिक)

• प्राच्याम्: in the eastern (direction)
• प्राच्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun (direction) / Adjective
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)

• शिरः: head
• शिरः: Karma
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)

• अजस्य: of the goat
• अजस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)

• धेहि: place, set
• धेहि: (आज्ञा) क्रिया; कर्ता = त्वम्; कर्म = शिरः
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति)

• दक्षिणायाम्: in the southern (direction)
• दक्षिणायाम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun (direction) / Adjective
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक) / दक्षिण (दिशा-विशेषण)

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)

• दक्षिणम्: right; southern
• दक्षिणम्: Karma (विशेषण) / Viśeṣaṇa
• Type: Noun/Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)

• धेहि: place, set
• धेहि: (आज्ञा) क्रिया; कर्ता = त्वम्; कर्म = (दक्षिणं) पार्श्वम्
• Type: Verb
• Root: √धा (दधाति)

• पार्श्वम्: side, flank
• पार्श्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Yajña/ritual order (implicit); directions as sacral powers

Chandas: Prose-like/ritual instruction in metrical frame (often treated as mixed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From crisp instruction to settled assurance of correct order.","listener_experience":"Grounded, methodical focus; calm competence.","intensity":4}