Mantra 6

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

अजमनज्मि पयसा घृतेन दिव्यं सुपर्नं पयसं बृहन्तम्। तेन गेष्म सुकृतस्य लोकं स्वऽरारोहन्तो अभि नाकमुत्तमम्

IAST Transliteration

ajám anajmi páyasā ghṛténa divyáṃ supárṇaṃ páyaso bṛhántam | téna geṣma sukṛ́tasya lokáṃ svàr-ā́rohanto abhí nā́kam uttamám

English Translation (Griffith/Whitney)

The goat I anoint with milk and with ghee—heavenly, fair-winged, mighty with rich milk. Therewith may we attain the world of merit, as we climb to Svàr, unto the highest vault.

Word by Word

• अजम्: goat
• अजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)

• अनज्मि: I anoint
• अनज्मि: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: अञ्ज् (अनक्ति)

• पयसा: with milk
• पयसा: करण
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: करण
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• दिव्यम्: heavenly, divine
• दिव्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)

• सुपर्णम्: the fair-winged one (bird; often Garuḍa/eagle)
• सुपर्णम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सुपर्ण (प्रातिपदिक)

• पयसम्: milk (as an offering/substance)
• पयसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस (प्रातिपदिक; = पयस्)

• बृहन्तम्: great, lofty
• बृहन्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• तेन: by/with that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गेष्म: may we go/attain
• गेष्म: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: गम् (गच्छति) — वैदिक रूप: गेष्म

• सुकृतस्य: of good deed/merit
• सुकृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सुकृत (प्रातिपदिक)

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• स्वः: to heaven; in heaven
• स्वः: अधिकरण (गत्यर्थे लक्ष्य-स्थान)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वर्/स्वः (अव्यय/नाम)

• आरोहन्तः: ascending
• आरोहन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: आ-रुह् (धातु) → आरोहन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अभि: towards, unto
• अभि: दिशा/प्रत्यभिमुखता (गत्यर्थे)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नाकम्: heaven, celestial vault
• नाकम्: कर्म (गत्यर्थे लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: नाक (प्रातिपदिक)

• उत्तमम्: highest
• उत्तमम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Agni/Yajña as implicit; also Svàr/Nāka as goal

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From tactile consecration to wonder-filled ascent into the highest vault.","listener_experience":"A sense of sacred preparation and uplift; awe without fear.","intensity":5}