Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 96

अनुस्पष्टो भवत्येषो अस्य यो अस्मै रेवान् न सुनोति सोमम्। निररत्नौ मघवा तं दधाति ब्रह्मद्विषो हन्त्यनानुदिष्टः

ánuspaṣṭo bhavaty eṣó asyá yó asmai revā́n ná sunóti sómam | nír aratnáu maghávā táṃ dadhāti brahmádviṣo hánty anānudíṣṭaḥ

Plainly is he marked for this—he, though wealthy, who presseth not Soma for him. The Bounteous One casteth him forth, handless and helpless; the hater of holy speech he smiteth down, though none denounce him.

अनुस्पष्टःclearly manifest / quite evident
अनुस्पष्टः:
Kartā (भवति इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअनु-√स्पश् (स्पष्ट ‘स्पष्ट/प्रकट’ इति क्त-प्रत्ययान्त विशेषण-प्रातिपदिक) अथवा ‘अनुस्पष्ट’ इति समस्त-विशेषण-प्रातिपदिक
भवतिbecomes / is
भवति:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√भू
एषःthis (one)
एषः:
Kartā (भवति इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā (सुनोति इत्यस्य कर्ता)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मैto him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रेवान्wealthy / possessing riches
रेवान्:
Kartā (सुनोति इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरेवत् (मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण-प्रातिपदिक)
not
:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
सुनोतिpresses / expresses
सुनोति:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√सु (सुनोति ‘प्रसवति/निष्पादयति/अभिषुणोति’—सोम-प्रसङ्गे ‘सोमं सुनोति’ = presses/expresses Soma)
सोमम्Soma (juice/plant)
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
निःout / away
निः:
(उपसर्गः; ‘दधाति’ इत्यनेन)
TypeIndeclinable
Rootनिः/निर् (उपसर्ग/अव्यय)
अरत्नौ(from) the forearms/hands (i.e., from his grasp)
अरत्नौ:
Adhikaraṇa/अपादान-सदृश (निः…दधाति इत्यत्र ‘हस्तयोः/बाह्वोः’ इति स्थान-निर्देशः)
TypeNoun
Rootअरत्नि (प्रातिपदिक; ‘अर’ + ‘रत्नि’/‘रत्नि’ = forearm/cubit; द्विवचन-रूप) अथवा ‘अरत्न’ (अ-रत्न ‘रत्नरहित’) इति; पद्य-सन्दर्भे ‘अरत्नौ’ = ‘(हस्तयोः) अरत्न्यौ’ अधिक संगतम्
मघवाthe bountiful one (Indra)
मघवा:
Kartā (दधाति इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootमघवन् (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधातिputs / places / sets
दधाति:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√धा
ब्रह्मद्विषःof the hater of sacred speech / Brahman
ब्रह्मद्विषः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the Brahman-hater’)
TypeNoun
Rootब्रह्म-द्विष् (समास; ‘ब्रह्म’ + ‘द्विष्’—द्वेष्टि इति धात्वर्थक-प्रातिपदिक)
हन्तिkills / strikes down
हन्ति:
(मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√हन्
अनानुदिष्टःnot commissioned / not prompted (of his own accord)
अनानुदिष्टः:
Kartā (हन्ति इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअन्-आनुदिष्ट (√दिश् ‘निर्देशे’ + क्त; ‘आनुदिष्ट’ = instructed/appointed; ‘अन-’ = not) — विशेषण-प्रातिपदिक

Rishi: Rigvedic provenance (Indra-Soma).

Devata: Indra (as Maghavan, punitive and bountiful)

Chandas: Triṣṭubh

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From identification of neglect → expulsion imagery → decisive smiting.","listener_experience":"Sobering fear that corrects behavior; sense of moral gravity.","intensity":8}