Mantra 13

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यज्ञ एति विततः कल्पमान ईजानमभि लोकं स्वर्गम्। तमग्नयः सर्वहुतं जुषन्तां प्राजापत्यं मेध्यं जातवेदसः

IAST Transliteration

yajñá ety vítataḥ kálpamāna ijā́nam abhí lókaṃ svargám | tám agnáyaḥ sárvahutaṃ juṣantāṃ prājāpatyáṃ médhyaṃ jātávedasaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The sacrifice goes forth, stretched out and being duly ordered, unto the sacrificer, toward the heavenly world. Him—an all-offered one—let the Fires, O Jātavedases, graciously accept: Prajāpatian, sacrificially pure.

Word by Word

• यज्ञः: the sacrifice (yajña)
• यज्ञः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज्

• एति: goes, proceeds
• एति: —
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• विततः: spread out, extended
• विततः: कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वि-तन् (धातु) → वितत (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• कल्पमानः: being arranged/prepared
• कल्पमानः: कर्तृ (यज्ञस्य विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: कॢप् (धातु) → कल्पमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद-वर्तमान कृदन्त)

• ईजानम्: the sacrificer; one who has worshipped/sacrificed
• ईजानम्: कर्म
• Type: Participle
• Root: यज् (धातु) → ईजान (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूत/परिपूर्णकर्मणि अर्थः)

• अभि: towards, unto
• अभि: —
• Type: Indeclinable (Preverb/Upasarga)
• Root: अभि

• लोकम्: world, realm
• लोकम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)

• स्वर्गम्: heavenly
• स्वर्गम्: कर्म (लोकस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्नयः: the fires / Agnis
• अग्नयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• सर्वहुतम्: offered wholly; having all as oblation
• सर्वहुतम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-हुत (समास; हुत < हु (धातु))

• जुषन्ताम्: let them enjoy/favour
• जुषन्ताम्: —
• Type: Verb
• Root: जुष् (धातु)

• प्राजापत्यम्: belonging to Prajāpati
• प्राजापत्यम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्राजापत्य (प्रातिपदिक; प्रजापति-सम्बन्धि)

• मेध्यम्: fit for sacrifice; pure
• मेध्यम्: कर्म (तम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मेध्य (प्रातिपदिक)

• जातवेदसः: Jātavedases (all-knowing fires/Agni-forms)
• जातवेदसः: कर्तृ (अग्नयः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक; समास)

Attribution

Rishi: Atharvanic funerary tradition (specific attribution varies by edition for AV 18.4).

Devata: Agni(s) / Yajña as personified efficacy

Chandas: Mixed/expanded; likely Triṣṭubh-family (verify per edition)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From solemn ordering to confident entrustment into cosmic fire.","listener_experience":"Settling, dignifying, and quietly awe-filled—death is framed as a lawful passage rather than chaos.","intensity":4}