Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

अजापालस्य देवेशि सूर्यवत्त्विट्किरीटिनः । तेनैषाऽराधिता देवी अजापालेन धीमता । सर्वरोगप्रशमनी सर्वो पद्रवनाशिनी

Transliteration

ajāpālasya deveśi sūryavattviṭkirīṭinaḥ | tenaiṣā'rādhitā devī ajāpālena dhīmatā | sarvarogapraśamanī sarvo padravanāśinī

Translation

Wahai Dewi Mahāśakti, Ajāpāla yang bijaksana—bermahkota laksana sinar matahari—telah memuja Dewi ini menurut tata-vidhi. Ia menenteramkan segala penyakit dan melenyapkan setiap malapetaka.

Word by Word

• अजापालस्य: of Ajāpāla
• अजापालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अजापाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—अजा + पाल (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• देवेशि: O goddess, mistress of gods
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (8th/Vocative), एकवचन; समासः—देव + ईश (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• सूर्यवत्: sun-like
• सूर्यवत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूर्यवत् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; 'वत्' प्रत्ययेन तुल्यत्ववाचक विशेषणम्

• त्विट्: of radiance, of brilliance
• त्विट्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्विष् (धातु) → त्विट् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• किरीटिनः: of the crown-wearer
• किरीटिनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किरीटिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; 'किरीटिन्' = किरीटयुक्तः

• तेन: by him
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• एषा: this (goddess)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• आराधिता: was worshipped/propitiated
• आराधिता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-राध् (धातु) → आराधित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• अजापालेन: by Ajāpāla
• अजापालेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अजापाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—अजा + पाल (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• धीमता: by the wise one
• धीमता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• सर्वरोगप्रशमनी: all-disease-pacifying
• सर्वरोगप्रशमनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + रोग + प्रशमनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—सर्वरोग (षष्ठी-तत्पुरुषः) + प्रशमनी (उपपद-तत्पुरुषः)

• सर्वा: all, entirely
• सर्वा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पद्रवनाशिनी: destroyer of calamities
• पद्रवनाशिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पद्रव + नाशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—पद्रवस्य नाशिनी (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Speaker

Narrator (within Prabhāsakṣetramāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Devī-sthāna implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (addressed as Deveśi)

Visual Art Cues

Scene: Ajāpāla, radiant like the sun-crowned, performs devī-ārādhana; the Goddess appears benevolent yet powerful, emanating healing light that dispels disease and calamity.

Characters & Entities

• Ajāpāla
• Ajā Devī / Ajāpāleśvarī (implied)
• Sūrya (as simile)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional worship (ārādhana) to the local Goddess grants protection—relief from disease and freedom from calamity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically the sphere of Ajāpāleśvarī/Ajā Devī associated with Ajāpāla.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights ārādhana (devotional propitiation) of the Goddess as the means to remove disease and distress.