Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

रसातलगतामुर्वीं दृष्ट्वा देवो जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय दंष्ट्राग्रेण वरानने । उत्क्षिप्य धरणीं मूर्ध्ना स्वस्थाने संन्यवेशयत्

Transliteration

rasātalagatāmurvīṃ dṛṣṭvā devo janārdanaḥ | vārāhaṃ rūpamāsthāya daṃṣṭrāgreṇa varānane | utkṣipya dharaṇīṃ mūrdhnā svasthāne saṃnyaveśayat

Translation

Melihat bumi tenggelam ke Rasātala, dewa Janārdana mengambil wujud Varāha. Wahai yang berwajah elok, dengan ujung taringnya Ia mengangkat bumi, menanggungnya di atas kepala, lalu menempatkannya kembali pada tempatnya semula.

Word by Word

• rasātala-gatām: gone to the netherworld (rasātala)
• rasātala-gatām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: rasātala (प्रातिपदिक) + gata (कृदन्त, √gam गतौ)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; कर्मणि विशेषणम्; 'रसातले गता' इति षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषभावः

• urvīm: the earth
• urvīm: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: urvī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• dṛṣṭvā: having seen
• dṛṣṭvā: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √dṛś (दर्शन)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund)

• devaḥ: the god
• devaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्

• janārdanaḥ: Janārdana (Viṣṇu)
• janārdanaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: janārdana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; देवस्य विशेषण/नाम

• vārāham: boar (as)
• vārāham: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vārāha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्; 'रूपम्' इति विशेषणम्

• rūpam: form
• rūpam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rūpa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• āsthāya: having assumed
• āsthāya: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √sthā (स्थितौ) उपसर्गः आ-
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive); 'आ-√स्था' = to assume/take

• daṃṣṭrāgreṇa: with the tip of (his) tusk
• daṃṣṭrāgreṇa: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: daṃṣṭrā-agra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्; करणम्; 'दंष्ट्रायाः अग्रेण' इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• varānane: O fair-faced one
• varānane: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: vara-ānana (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-एकवचनम्; 'वरम् आननम् यस्याः' इति कर्मधारयः

• utkṣipya: having lifted up
• utkṣipya: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √kṣip (क्षेपणे) उपसर्गः उत्-
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive)

• dharaṇīm: the earth
• dharaṇīm: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: dharaṇī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्

• mūrdhnā: with (his) head
• mūrdhnā: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: mūrdhan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्; करणम्

• sva-sthāne: in its own place
• sva-sthāne: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: sva (प्रातिपदिक) + sthāna (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम्; अधिकरणम्; 'स्वस्य स्थाने' इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• saṃnyaveśayat: placed/settled (it)
• saṃnyaveśayat: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √viś (प्रवेशने) उपसर्गाः सम्-नि-; णिच् (causative)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; णिजन्त-प्रयोगः

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kardamāla (implied narrative foundation)

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Varāha—majestic boar-headed Viṣṇu—emerges from the cosmic waters, Earth-goddess (Bhūdevī) raised on the tusk-tip, then borne upon his head as he sets her in place; devas witness in reverent astonishment.

Characters & Entities

• Janārdana (Viṣṇu)
• Varāha
• Rasātala
• Dharaṇī (Earth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine intervention restores cosmic order; avatāra narratives ground the authority of sacred places and dharma in God’s protective action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse provides the mythic backdrop; the tīrtha focus is Kardamāla within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the Varāha episode.