Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

इन्द्रेण च पुरा देवि इष्टं विपुलदक्षिणैः । तत्र वर्षसहस्राणि संस्थाप्य शिवमीश्वरम् । इन्द्रेश्वरेति नाम्ना वै सर्वपातक नाशनम्

Transliteration

indreṇa ca purā devi iṣṭaṃ vipuladakṣiṇaiḥ | tatra varṣasahasrāṇi saṃsthāpya śivamīśvaram | indreśvareti nāmnā vai sarvapātaka nāśanam

Translation

Dan dahulu kala, wahai Dewi, Indra bersembahyang di sana dengan persembahan-dakṣiṇā yang melimpah. Setelah menegakkan Īśvara Śiva di sana selama ribuan tahun, Beliau termasyhur dengan nama “Indreśvara”, pemusnah segala dosa.

Word by Word

• इन्द्रेण: by Indra
• इन्द्रेण: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक निपात) — conjunction

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time adjunct/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषण) — adverb ‘formerly’

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — vocative singular

• इष्टम्: (was) worshipped/sacrificed
• इष्टम्: Karma (Object/result/कर्म)
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु) + इष्ट (कृदन्त; क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘worshipped/sacrificed’ used predicatively

• विपुल: abundant
• विपुल: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विपुल (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (अविभक्तिक) — adjective ‘abundant’

• दक्षिणैः: with plentiful gifts (dakṣiṇās)
• दक्षिणैः: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन — instrumental plural; ‘विपुलाः दक्षिणाः’ karmadhāraya sense

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक) — adverb of place

• वर्ष: years
• वर्ष: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘years’ as compound member

• सहस्राणि: thousands (of years)
• सहस्राणि: Kala (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन — ‘वर्षाणां सहस्राणि’ tatpuruṣa; accusative as duration

• संस्थाप्य: having installed/established
• संस्थाप्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालिक क्रिया — gerund ‘having established’

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — accusative singular

• ईश्वरम्: the Lord
• ईश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन — appositional/karmadhāraya with शिवम् (‘Śiva who is Lord’)

• इन्द्रेश्वर: Indreśvara
• इन्द्रेश्वर: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासान्त); ‘इन्द्रस्य ईश्वरः’/‘इन्द्रेण स्थापित ईश्वरः’ — proper name base

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/नामनिर्देश) — quotative particle

• नाम्ना: by the name
• नाम्ना: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — instrumental ‘by the name’

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक निपात) — emphatic particle

• सर्व: all
• सर्व: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: समासपूर्वपद (अविभक्तिक) — ‘all’ as compound member

• पातक: sins
• पातक: Sambandha (Genitival relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (समासे), बहुवचन (अर्थतः) — ‘sins’ as compound member in sarvapātaka

• नाशनम्: destroyer (removal)
• नाशनम्: Karma (Result/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाशन (प्रातिपदिक; √नश् (धातु) + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘सर्वपातकानां नाशनम्’ tatpuruṣa; predicate/apposition to Indreśvara

Speaker

Unspecified in snippet (addressing Devī; narrative core of Indreśvara-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Indreśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Indra performs grand worship before a newly established Śiva-liṅga; heaps of gifts and dakṣiṇā are arranged; the liṅga radiates, and the name ‘Indreśvara’ is proclaimed as sins dissolve.

Characters & Entities

• Indra
• Śiva
• Indreśvara
• Devī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion joined with generosity (dakṣiṇā/dāna) and Śiva-upāsanā at a holy site becomes a powerful means of purification and uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, specifically the shrine of Śiva known as Indreśvara connected to the Candrodaka/Candratīrtha context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva installation (liṅga-pratiṣṭhā), worship (iṣṭi/arcana), and giving abundant dakṣiṇā (ritual gifts).