Adhyaya 199

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्

Īśvara bersabda: Kemudian, wahai Mahādevī, hendaklah pergi ke tempat yang terletak di sebelah selatannya—di tepi Sungai Sarasvatī yang elok—di mana bersemayam dewa bernama Kṛtasmaradeva.

Verse 2

स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले

Wahai Mahādevī, Ia adalah Svayambhū (menampakkan diri sendiri) dan pemusnah segala dosa. Kini akan kujelaskan asal-usulnya—bagaimana Ia hadir di muka bumi.

Verse 3

पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता

Dahulu kala, wahai yang berwajah elok, ketika Aku membakar Kāmadeva di sana, maka Rati datang menghadap-Ku dan meratap, diliputi duka yang amat dalam.

Verse 4

तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः

Melihatnya dilanda duka, Aku pun tersentuh oleh belas kasih dan berkata di sana: ‘Jangan menangis, wahai yang suci dan mujur. Suamimu akan bangkit kembali pada waktunya oleh anugerah-Ku—tiada keraguan.’

Verse 5

देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे

Sang Dewi bersabda: Wahai Tuhan, mengapa dahulu Engkau membakar Kāmadeva? Dan bagaimana ia memperoleh kelahiran kembali? Ceritakanlah kepadaku dengan terperinci.

Verse 6

ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्

Īśvara bersabda: Wahai kekasih, pada masa lampau Dakṣa sang Prajāpati adalah ayahmu. Seratus putri lahir baginya—jelita, berkulit cerah, dan bermata panjang.

Verse 7

ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा

Ia menyerahkan engkau terlebih dahulu kepadaku, yang termasyhur di antara para Satī. Dan ia memberikan sepuluh putri kepada Dharma—Śraddhā, Medhā, Dhṛti, Kṣamā, dan lainnya.

Verse 8

अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च

Anasūyā, Śuci, Lajjā, Smṛti, Śakti, dan juga Śruti—demikianlah; dan kepada Kāmadeva dianugerahkan dua istri: Ratī serta demikian pula Prītī.

Verse 9

एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः

Satu putri, Svāhā, ia berikan kepada Agni; dan sesudah itu Svadhā kepada para Pitṛ. Dan kepada Candra (Dewa Bulan) dikatakan ia memberikan dua puluh tujuh putri, termasyhur mulai dari Aśvinī, yakni para Nakṣatra.

Verse 10

तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश

Wahai Dewi, semuanya pun telah engkau ketahui, dan di kalangan manusia juga—hingga Revatī. Kepada Kaśyapa, wahai Dewi, ia menganugerahkan tiga belas putri.

Verse 11

अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने

Aditi dan Diti sungguh, juga Vinatā dan Kadrū; demikian pula Siṃhikā, Suprabhā, dan Ulūkī—mereka ini, wahai yang berwajah elok, (termasuk di antaranya).

Verse 12

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

Juga Anuviddhā dan Sītā; serta Īrṣyā, Hiṃsā, dan Parā; Māyā pun, berserta Niṣkṛti—demikian nama-nama itu dituturkan. Pada masa dahulu Dakṣa berhati agung.

Verse 13

गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे

Wahai putri gunung, Gaurī, Suprabhā, Vārttā, Sādhvī, dan Sumālikā—kelima ini kala itu dipersembahkan olehnya kepada Dewa Varuṇa.

Verse 14

भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे

Wahai putri gunung, Bhadrā, Madirā, Vidyā, Dhanyā, dan Dhanā-Śubhā—kelima ini diberikannya kepada Dewa Kubera sebagai istri-istri.

Verse 15

जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा

Jayā dan Vijayā, Madhuspandā dan Irāvatī; juga Supriyā, Janakā, Kāntā, Subhadrā, Dhārmikā, serta Śubhā—demikianlah nama-nama itu disebutkan.

Verse 16

रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता

Wahai putri gunung, kepada sepuluh Rudra ia menganugerahkan putri-putri, pemberi dharma dan kemakmuran: Prabhāvatī, Subhadrā, Vimalā, Nirmalā, dan Anṛtā, di antaranya.

Verse 17

तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये

Wahai kekasih, Tīvrā, Dakṣāruṇā, Vidyā, Dhārapālā, dan Varcasā—demikianlah disebut; Dakṣa menganugerahkan dua belas putri kepada para Āditya.

Verse 18

योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च

Bagi dia yang diliputi yoga-nidrā, ia mempersembahkan Saṃsarpā, Saramā, dan Guhā; juga Mālā, Campā, dan Jyotsnā—para putri itu pun ia serahkan kepada para Viśvedevas.

Verse 19

अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः

Kepada pasangan Aśvin diberikan dua gadis—berbusana indah dan berhias suci; dan satu gadis lagi diberikan kepada Vāyu. Demikianlah mereka termasyhur dalam tradisi.

Verse 20

सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता

Ia menganugerahkan Sāvitrī kepada Brahmā, dan Lakṣmī kepada Viṣṇu yang berhati luhur. Setelah beberapa waktu berlalu, ia melaksanakan yajña yang kaya dengan dakṣiṇā dan derma.

Verse 21

यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्

Wahai putri Gunung, oleh yajña itu, di puncak Himavat yang agung, gelanggang yajña (yajñavāṭa) miliknya menjadi penuh kemakmuran—menggenapi segala hasrat.

Verse 22

तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः

Ke yajña itu datang para Āditya dan Vasu, para Viśvedevas dan Marut, serta para Lokapāla dari segala penjuru.

Verse 23

ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः

Brahmā dan Viṣṇu pun datang; Sahasrākṣa (Indra), Varuṇa dan Yama juga hadir. Dhanada (Kubera) dan Kumāra (Skanda) turut serta—bersama sungai-sungai dan samudra-samudra.

Verse 24

वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः

Kolam dan sumur, telaga dan danau pun; juga Suparṇa (Garuḍa) serta para Nāga—semuanya berdiri di sana dalam wujud berjasad.

Verse 25

दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः

Para Dānava dan Apsaras, Yakṣa, Kinnara dan Guhyaka pun datang—bersama para pengiring dan para istri mereka—mahir dalam Weda dan Vedāṅga.

Verse 26

महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने

Para Maharṣi yang agung dan mulia, serta para Devarṣi—mereka tinggal di sana bersama istri-istri mereka, wahai yang berwajah elok.

Verse 27

कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः

Dia yang mengenakan untaian tengkorak dan memanggul abu dari tempat pembakaran—Śambhu, karena dianggap ‘tidak suci’, tidak diundang dalam rupa demikian itu.

Verse 28

यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्

Dari berbagai penjuru mereka berhimpun di Kailāsa, gunung yang paling utama. Para saudari—bermula dari Aśvinī—menyapamu dan mengucapkan kata-kata ini.

Verse 29

किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः

“Wahai yang mulia, wahai yang berpinggang ramping, mengapa engkau berdiri di sini seakan telah puas? Kami semua berangkat menuju yajña ayah, bersama para suami kami.”

Verse 30

वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः

“Wahai yang termasyhur, kami semua—putri-putrinya—telah diundang olehnya. Namun Dakṣa tidak mengundangmu; sebab karena Śaṅkara ia merasa malu dan memendam permusuhan.”

Verse 31

तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्

Mendengar ucapan mereka, Satī dipenuhi amarah dan berkata: “Aduhai! Celakalah Dakṣa yang berperilaku hina! Apa yang harus kukatakan kepada Maheśvara?”

Verse 32

कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन

Sambil berkata, “Bagaimana mungkin aku menampakkan wajahku (kepadanya)?” ia, dengan kehendaknya sendiri, melepaskan tubuh melalui yoga tapa; dan ia tak mengingat apa pun lagi.

Verse 33

अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्

Lalu Mahādeva melihat Satī terbaring tanpa napas kehidupan. Menanggung hinaan itu di hati, ia menganggap dirinya sebagai Kapālin (pemangku tengkorak, tanda tapa yang mengerikan) dan meninggalkan segala harga diri duniawi.

Verse 34

गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः

Ia mengutus para Gaṇa untuk menghancurkan yajña itu. Gaṇa-gaṇa yang murka itu pun berangkat—beratus-ratus, bahkan beribu-ribu.

Verse 35

विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्

Mereka tampak mengerikan, berwujud ganjil dan terdistorsi, tak terhitung banyaknya serta sangat perkasa—diutus oleh Rudra, dengan Vīrabhadra memimpin di barisan depan.

Verse 36

ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः

Kemudian seluruh bala para dewa—para Vasu bersama para dewa surya, juga Viśvedevas dan Sādhyas—yang perkasa, maju dengan busur di tangan.

Verse 37

युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह

Mereka maju untuk berperang, melepaskan anak panah sesuka kehendak. Lalu Pramatha dan para dewa bertemu dan saling berbenturan dalam pertempuran.

Verse 38

मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः

Mereka melepaskan hujan anak panah, laksana awan menumpahkan aliran hujan. Lalu seekor gajah mereka tertusuk di jantung oleh seorang Gaṇa dengan trisula.

Verse 39

स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा

Oleh hantaman itu ia jatuh pingsan. Lalu pada saat itu juga, gajah Airāvaṇa dipukul pada pelipisnya (kumbha) dengan kepalan tangan.

Verse 40

सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्

Tiba-tiba, ketika gajah itu dipukul olehnya, ia mengaum mengerikan. Sambil melengking keras, ia mempercepat langkah dan menerjang ke gelanggang yajña.

Verse 41

विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः

Oleh panah-panah agungnya yang garang, para Viśvedevas tercekik kehabisan napas. Maka Vasu yang amat perkasa itu menarik busurnya hingga tegang sepenuhnya.

Verse 42

निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः

Di medan laga ia merenggut sinar-keagungan para Āditya. Pada saat itu juga, para dewa dibuat berpaling—dipaksa mundur olehnya.

Verse 43

ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्

Maka mereka pun berlindung kepada Viṣṇu yang hadir di sana. Lalu Viṣṇu, diliputi murka yang benar, menegur para dewa bersama Indra.

Verse 44

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

Melihat mereka semua tercerai-berai melarikan diri, ia segera melepaskan Sudarśana. Cakra Viṣṇu, Sudarśana, melesat turun dengan kecepatan dahsyat.

Verse 45

प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे

Tiba-tiba ia menganga lebar dan membuatnya masuk menetap di dalam perutnya. Ketika cakra yang tak pernah meleset itu ditelan oleh sang putra gunung,

Verse 46

चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च

Maka Bhagavān Viṣṇu pun murka; dengan busur Śārṅga di tangan, Ia menerjang maju. Dengan sepuluh anak panah tajam Ia menumbangkan Nandin, dan dengan seratus Ia menumbangkan Bhṛṅgin.

Verse 47

महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्

Dengan seribu anak panah Ia menghantam Mahākāla, dan dengan sepuluh ribu Ia menghantam pemimpin para gaṇa. Setelah menembus dengan puluhan ribu anak panah, Ia pun menerjang Vīrabhadra.

Verse 48

तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः

Setelah memukulnya dengan gada, Viṣṇu—melihatnya limbung dan berlumur darah—menangkap kedua kakinya dan, dalam murka yang dahsyat, membantingnya ke bumi.

Verse 49

हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु

Ketika ia sedang dihantam, cakra Sudarśana jatuh ke tanah; karena tersaput semburan darah, ia tidak menunaikan tebasannya.

Verse 50

रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः

Wahai Dewi, Vīrabhadra—penguasa gaṇa-gaṇa Śiva—telah memperoleh anugerah dari Rudra; maka walau dihimpit oleh gada, ia tidak menemui kematian.

Verse 51

पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः

Melihatnya terjatuh, mereka semua—ditindih oleh daya dan cahaya menyala Viṣṇu—berlarian ke segala arah, menuju tempat Dewa Maheśvara berada.

Verse 52

तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः

Mereka menceritakan kepadanya segala yang terjadi—kekalahan itu dan keberanian Vīrabhadra; maka Maheśvara pun murka.

Verse 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

Seketika ia menggenggam trisula dan berangkat bersama para gaṇa-nya menuju arena yajña milik Dakṣa—tempat asal kehinaan itu—di mana Vīrabhadra menampakkan keperkasaannya dan di mana Viṣṇu sendiri hadir.

Verse 54

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

Melihat Maheśvara datang mendekat, dipenuhi murka, ia menganggap-Nya tak terkalahkan dalam perang dan lenyap seketika di tempat itu juga.

Verse 55

मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः

Indra pun, bersama para Marut, Vasu, dan Kinnara, ketika batin Śiva terselubung amarah, lalu menghilang dari pandangan.

Verse 56

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

Wahai yang elok, hanya para brāhmaṇa yang tetap tinggal di sidang itu. Mereka melihat Śaṅkara datang, dengan mata memerah oleh amarah.

Verse 57

होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश

Lalu, karena takut, mereka melakukan homa di segala penjuru dengan mantra-mantra Rudra; yang lain, diliputi gentar, lari ke sepuluh penjuru arah.

Verse 58

अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः

Kemudian Mahādeva datang; melihat para brāhmaṇa utama itu, dan karena tidak melihat para dewa di sana, Ia pun menghancurkan yajña itu.

Verse 59

स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि

Karena takut kepada Śiva, ia menjelma berwujud rusa dan melarikan diri. Di belakangnya Bhagavān Śiva berjalan, busur di tangan. Hingga kini, wahai Maheśvarī, ia tampak di langit sebagai sebuah bintang.

Verse 199

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Demikian berakhir, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dalam himpunan delapan puluh satu ribu śloka—bab ke-199 yang bernama “Penghancuran Yajña Dakṣa”, pada kitab ketujuh Prabhāsa Khaṇḍa, bagian pertama Prabhāsa-kṣetra Māhātmya.