Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

jñānayogasamāyuktā dvaitācāraratāśca ye | haṃsāste sādhakāḥ khyātāḥ svayamutpannasaṃvidaḥ

Mereka yang bersatu dengan yoga pengetahuan dan bersukacita dalam tata laku disiplin dalam kerangka dwaita—mereka termasyhur sebagai sādhaka ‘Haṃsa’, yang kesadarannya lahir dari dalam diri sendiri.

ज्ञानयोगसमायुक्ताःwell-endowed with jñāna-yoga
ज्ञानयोगसमायुक्ताः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootज्ञान (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + सम्-आ-युक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तृतीया-तत्पुरुष (ज्ञानयोगेन समायुक्ताः)
द्वैताचाररताःengaged in dualistic conduct
द्वैताचाररताः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootद्वैत (प्रातिपदिक) + आचार (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (द्वैताचारॆ रताः)
and
:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
येwho (those who)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक
हंसाः(the) Haṃsa (class)
हंसाः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootहंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; वर्गनाम (a class called Haṃsa)
तेthey/those
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
साधकाःpractitioners
साधकाः:
Karta (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसाधक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ख्याताःare known (as)
ख्याताः:
Kriya (Predicative participle)
TypeVerb
Rootख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग प्रथमा बहुवचन; ‘are known/called’ (लुप्त-भू)
स्वयम्by themselves/spontaneously
स्वयम्:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण/कर्तृवाचक अव्यय (by oneself)
उत्पन्नसंविदःwhose awareness has arisen (spontaneously)
उत्पन्नसंविदः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (प्रातिपदिक; उत्-पद् धातोः क्त) + संविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (उत्पन्ना संवित् येषाम्)

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A serene ascetic (Haṃsa sādhaka) seated near water, a swan motif nearby; he studies a palm-leaf text, then closes eyes as inner light arises—suggesting 'svayam-utpanna saṃvid'.

J
jñānayoga
D
dvaita
H
haṃsa
S
sādhaka

FAQs

A mature sādhana integrates knowledge and disciplined practice, culminating in inner-arising discernment.

Prabhāsa-kṣetra, as a spiritually charged region where higher yogic temperaments are recognized.

No external rite is specified; the prescription is jñāna-yoga allied with regulated conduct (ācāra).