Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ततस्तीर्थान्यनेकानि भ्रांत्वा शक्रो नराधिप । क्रमेणैवार्बुदं प्राप्तस्तत्र दृष्ट्वा जलाशयम् । स्नानं चक्रे ततः श्रान्तो महौजाः प्रत्यपद्यत

Transliteration

tatastīrthānyanekāni bhrāṃtvā śakro narādhipa | krameṇaivārbudaṃ prāptastatra dṛṣṭvā jalāśayam | snānaṃ cakre tataḥ śrānto mahaujāḥ pratyapadyata

Translation

Kemudian, wahai raja, Śakra (Indra) mengembara ke banyak tīrtha dan akhirnya sampai ke Arbuda. Di sana, melihat sebuah telaga, sang perkasa yang letih pun mandi suci, lalu memperoleh mahā-ojas—kemilau dan daya yang agung.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• तीर्थानि: sacred places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• अनेकानि: many
• अनेकानि: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (तीर्थानि)

• भ्रान्त्वा: having wandered
• भ्रान्त्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) → भ्रान्त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नराधिप: O king (lord of men)
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नराधिप (प्रातिपदिक; नर + अधिप)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• क्रमेण: gradually, in sequence
• क्रमेण: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणत्वेन (adverbially: ‘in due course/gradually’)

• एव: indeed
• एव: Nipāta (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)

• अर्बुदम्: Arbuda (place/mountain)
• अर्बुदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्राप्तः: reached
• प्राप्तः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतार्थे ‘having reached’

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• जलाशयम्: a reservoir of water, lake
• जलाशयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जलाशय (प्रातिपदिक; जल + आशय)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• चक्रे: did/performed
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• श्रान्तः: tired
• श्रान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• महौजाः: the mighty one (of great vigor)
• महौजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महौजस् (प्रातिपदिक; महत् + ओजस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि-समास (महद् ओजः यस्य सः)

• प्रत्यपद्यत: returned/attained (again)
• प्रत्यपद्यत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति+पद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Pulastya (deduced from immediate chapter context; dialogue with a king)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mahaujasā Tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Narādhipa (king) addressed by the storyteller of the khanda

Visual Art Cues

Scene: Indra, after long pilgrimage, arrives at Arbuda, sees a shining lake, bathes, and his body regains mahā-ojas; gods or attendants may be in the distance.

Characters & Entities

• Śakra (Indra)
• Arbuda
• jalāśaya (sacred lake)
• tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the greatest beings seek purification and renewal through tīrtha-snān; sacred places restore spiritual power (ojas) when approached with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred jalāśaya (lake) at Arbuda, associated with the Mahaujasā Tīrtha tradition in this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the tīrtha’s waters.