Previous Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 241

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्यान ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये तपोऽधिकारे सच्छूद्रकथनंनामैकचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvara kṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāna brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye tapo'dhikāre sacchūdrakathanaṃnāmaikacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Demikian berakhir, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—pada Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, di Nāgara-khaṇḍa yang keenam—dalam Māhātmya Wilayah Suci Hāṭakeśvara, pada kisah Śeṣaśāyī, dalam dialog Brahmā–Nārada, dalam Cāturmāsya Māhātmya, pada bagian tapa: bab ke-241 yang bernama “Uraian tentang Śūdra yang Saleh.”

itithus
iti:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/closure particle)
śrīskāṃdein the Śrī Skanda (Purāṇa)
śrīskāṃde:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-skanda (प्रातिपदिक; श्री + स्कन्द)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ग्रन्थ-नाम्नि अधिकरणे
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक; महत् + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
ekāśītisāhasryāmin the eighty-one-thousand (collection)
ekāśītisāhasryām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootekāśīti-sāhasrī (प्रातिपदिक; एकाशीतिः + साहस्री)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; संख्याविशेषणम् (in the 81,000 [verses]-collection)
saṃhitāyāmin the Saṃhitā
saṃhitāyām:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṃhitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
ṣaṣṭhein the sixth
ṣaṣṭhe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्
nāgarakhaṇḍein the Nāgara-khaṇḍa section
nāgarakhaṇḍe:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootnagara-khaṇḍa (प्रातिपदिक; नगर + खण्ड)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
hāṭakeśvaraHāṭakeśvara
hāṭakeśvara:
Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roothāṭaka-īśvara (प्रातिपदिक; हाटक + ईश्वर)
Formपुंलिङ्ग; (समासाङ्ग; शीर्षपदं)
kṣetramāhātmyein the glory of the sacred field
kṣetramāhātmye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra-māhātmya (प्रातिपदिक; क्षेत्र + माहात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
śeṣaśāyyupākhyānein the episode (upākhyāna) of the one who lies on Śeṣa
śeṣaśāyyupākhyāne:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootśeṣa-śāyī-upākhyāna (प्रातिपदिक; शेष + शायी + उपाख्यान)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; सन्धिः: शाय्युपाख्यान = शायी + उपाख्यान
brahmanāradasaṃvādein the dialogue of Brahmā and Nārada
brahmanāradasaṃvāde:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahman-nārada-saṃvāda (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + नारद + संवाद)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
cāturmāsyamāhātmyein the glory of the Cāturmāsya observance
cāturmāsyamāhātmye:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootcāturmāsya-māhātmya (प्रातिपदिक; चातुर्मास्य + माहात्म्य)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन
tapaḥof austerity
tapaḥ:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदम् (tapo'dhikāre); प्रातिपदिक-रूपम्
adhikārein the section/topic
adhikāre:
Adhikarana (Topic/अधिकरण)
TypeNoun
Rootadhikāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (Locative), एकवचन; सन्धिः: तपोऽधिकारे = तपः + अधिकारे
sacchūdrakathanaṃnāma(chapter) called “Sacchūdra-kathana”
sacchūdrakathanaṃnāma:
Karta (Title/कर्ता)
TypeNoun
Rootsat-śūdra-kathana-nāman (प्रातिपदिक; सत् + शूद्र + कथन + नामन्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; शीर्षपदं: नाम (called)
ekaone
eka:
Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक)
Form(समासाङ्ग; संख्यावाचक)
catvāriṃśatforty
catvāriṃśat:
Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootcatvāriṃśat (प्रातिपदिक; संख्या)
Form(समासाङ्ग; संख्यावाचक)
uttaraadded
uttara:
Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Form(समासाङ्ग; उत्तर = plus/added)
dviśatatamaḥtwo-hundredth
dviśatatamaḥ:
Sambandha (Ordinal qualifier/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootdvi-śata-tama (प्रातिपदिक; द्वि + शत + तम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन; क्रमवाचक (200th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative), एकवचन

Colophon (editorial/narrative closure)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Audience of the Purāṇa (implicit)

Scene: A manuscript colophon scene: palm-leaf or paper folios with red rubrication; a scribe marks the end of the chapter while a small vignette shows Brahmā and Nārada in dialogue.

S
Skanda
B
Brahmā
N
Nārada
Ś
Śeṣaśāyī
H
Hāṭakeśvara

FAQs

This is a colophon; its function is to authenticate and locate the teaching within the Purāṇic hierarchy rather than teach a new doctrine.

Hāṭakeśvara-kṣetra is explicitly named as the sacred geography frame for the surrounding māhātmya.

No direct prescription; it indexes the surrounding topic as Cāturmāsya-māhātmya within the austerity section.