Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 113

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । अन्यो युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थमुपायश्चिंतितो मया । स लघुर्येन वोऽत्यंतं तृप्तिर्भवति शाश्वती

Transliteration

brahmovāca | anyo yuṣmatpratuṣṭyarthamupāyaściṃtito mayā | sa laghuryena vo'tyaṃtaṃ tṛptirbhavati śāśvatī

Translation

Brahmā bersabda: Demi kepuasanmu yang sempurna, Aku telah memikirkan cara lain—yang mudah—dengannya kepuasanmu menjadi penuh dan kekal.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• अन्यः: another
• अन्यः: Karta (Subject, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘उपायः’ इत्यस्य विशेषणम्

• युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थम्: for your satisfaction
• युष्मत्प्रतुष्ट्यर्थम्: Prayojana (Purpose)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रतुष्टि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (‘युष्मत्-प्रतुष्टिः’ = your satisfaction) + तत्पुरुषः (‘प्रतुष्टि-अर्थ’ = for the sake of); नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रयोजनार्थे (purpose)

• उपायः: a means, method
• उपायः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: उपाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• चिन्तितः: devised, thought out
• चिन्तितः: Karta (Subject, adjectival predicate)
• Type: Adjective
• Root: चिन्त् (धातु) → चिन्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘उपायः’ इत्यस्य विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Karaṇa/Karta (Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उत्तम-पुरुष-सर्वनाम

• सः: that (means)
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• लघुः: easy, light
• लघुः: Karta (Subject, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: लघु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’/‘उपायः’ इत्यस्य विशेषणम्

• येन: by which
• येन: Karaṇa (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वः: your
• वः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-रूपम्; अत्र षष्ठी-बहुवचनम् (your) इति ग्रहणम्

• अत्यन्तम्: completely, exceedingly
• अत्यन्तम्: Sambandha (Degree)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावे प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषणम् (intensifier adverb)

• तृप्तिः: satisfaction, contentment
• तृप्तिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवति: becomes, is
• भवति: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमान), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• शाश्वती: eternal, lasting
• शाश्वती: Karta (Subject, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तृप्तिः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gayāśiras

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: ब्रह्मा उपदेश-मुद्रा में, पितृगण आश्वस्त; वाणी में ‘लघुरुपायः’ और ‘शाश्वती तृप्तिः’ का तेज।

Characters & Entities

• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma can be made accessible: a simple, well-placed rite can yield enduring benefit for the ancestors.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The next verses clarify the tīrtha as Gayāśiras, renowned for granting pitṛ-satisfaction.

What ritualistic prescription is mentioned?

A forthcoming ‘simple means’—contextually, performing śrāddha at a particular tīrtha.