Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

Transliteration

evamuktvā sa māṃḍavyo dharmarājaṃ tataḥ param | prasthito roṣanirmukto vāṃchitāśāṃ prati dvijāḥ

Translation

Setelah berkata demikian kepada Dharmarāja, brāhmaṇa Māṇḍavya pun berangkat, terbebas dari amarah, menuju tujuan yang diidamkannya.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: thus)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• सः: he
• सः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• माण्डव्यः: Māṇḍavya (sage)
• माण्डव्यः: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: माण्डव्य (प्रातिपदिक; व्यक्तिनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• धर्मराजम्: Dharmarāja (Yama)
• धर्मराजम्: Karma (Object of उक्त्वा)
• Type: Noun
• Root: धर्मराज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मस्य राजा)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshana
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: then/from there)

• परम्: afterwards
• परम्: Kriya-visheshana
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययप्रयोगः (afterwards/thereafter)

• प्रस्थितः: departed
• प्रस्थितः: Karta (Predicate of सः)
• Type: Verb
• Root: प्र + स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त; क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle; intransitive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रोष-निर्मुक्तः: freed from anger
• रोष-निर्मुक्तः: Visheshana (of सः)
• Type: Adjective
• Root: रोष (प्रातिपदिक) + नि + मुच् (धातु) → निर्मुक्त (क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (रोषात् निर्मुक्तः)

• वाञ्छित-आशाम्: desired direction/goal
• वाञ्छित-आशाम्: Karma (Object with प्रति)
• Type: Noun
• Root: वाञ्छित (प्रातिपदिक/कृदन्त) + आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (वाञ्छिता आशा)

• प्रति: towards
• प्रति: Gati/Direction marker
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्गवत्)
• Form: अव्यय (उपपद; governs accusative)

• द्विजः: the twice-born (Brahmin)
• द्विजः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (narrative voice implied by flow)

Visual Art Cues

Scene: Māṇḍavya turns away from Dharmarāja’s court, his posture softened; the aura of anger dissipates as he walks toward a luminous path, suggesting a sacred destination.

Characters & Entities

• Māṇḍavya
• Dharmarāja
• Sūta (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even intense moral confrontation is meant to return to composure; the sage leaves after restoring a principle of dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this transition verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.