Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

वह्निकुंडसमुद्भूत सूतनिर्मलमानस । शृणुष्वैकं पुरा विद्भिर्भाषितं यत्सुभा षितम्

vahnikuṃḍasamudbhūta sūtanirmalamānasa | śṛṇuṣvaikaṃ purā vidbhirbhāṣitaṃ yatsubhā ṣitam

Wahai Sūta, yang lahir dari kund api dan berhati bening, dengarkanlah satu ajaran ini—sebuah subhāṣita luhur yang dahulu kala diucapkan para bijaksana.

वह्निकुण्डसमुद्भूतO one arisen from the fire-pit
वह्निकुण्डसमुद्भूत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) + समुद्भूत (भू-धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; ‘समुद्भूत’ = सम्+उद्+भू (क्त-प्रत्यय, past participle) ‘arisen’; तत्पुरुष-समास (‘वह्निकुण्डात् समुद्भूतः’); विशेषणं (त्वम्)
सूतनिर्मलमानसO Sūta of pure mind
सूतनिर्मलमानस:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootसूत (प्रातिपदिक) + निर्मल (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘निर्मलं मानसं यस्य’)
शृणुष्वlisten
शृणुष्व:
Kriya (Command/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद (शृणु + स्व)
एकम्one (thing)
एकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; ‘one (thing)’
पुराformerly
पुरा:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb ‘formerly’)
विद्भिःby the wise
विद्भिः:
Karana (Instrument/Agentive means/करण)
TypeNoun
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); बहुवचन
भाषितम्spoken
भाषितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; ‘spoken’
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative link/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
सुभाषितम्a well-spoken saying
सुभाषितम्:
Karma (Apposition to ‘यत्’/कर्म)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + भाषित (भाष्-धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; कर्मधारय-समास (‘सु भाषितम्’ = well-said saying)

Pārāśarya (contextual continuation)

Listener: Sūta

Scene: A teacher addresses Sūta with respectful epithet, recalling his fire-pit origin; the scene is a quiet instruction moment before a key maxim is delivered.

S
Sūta
W
Wise ones (vid)
V
Vahnikuṇḍa (fire-pit motif)

FAQs

Dharma is transmitted through attentive listening to time-tested wisdom preserved by the learned.

No particular tīrtha is named; the verse introduces a dharma-maxim within the Kāśīkhaṇḍa milieu.

Śravaṇa (listening) is emphasized as the practical discipline.