Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

प्राणेभ्योपि गरीयस्यास्तस्या वाक्यं निशम्य सः । उवाच वचनं राजा तस्याः स्वस्यापि च प्रियम्

Transliteration

prāṇebhyopi garīyasyāstasyā vākyaṃ niśamya saḥ | uvāca vacanaṃ rājā tasyāḥ svasyāpi ca priyam

Translation

Mendengar sabdanya—dia yang lebih dicintainya daripada nyawanya sendiri—raja pun mengucap jawaban yang menyenangkan baginya dan juga bagi dirinya.

Word by Word

• प्राणेभ्यः: from (the) lives; than life
• प्राणेभ्यः: अपादान (Source/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), बहुवचन

• अपि: even; also
• अपि: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• गरीयसी: more weighty; dearer
• गरीयसी: विशेषण (of तस्या)
• Type: Adjective
• Root: गरीयस (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; तुलनात्मक (comparative)

• तस्याः: of her
• तस्याः: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वाक्यम्: speech; words
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• निशम्य: having heard
• निशम्य: क्रियाविशेषण (Adverbial to उवाच)
• Type: Verb
• Root: नि-शम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having heard)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said; spoke
• उवाच: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वचनम्: a statement
• वचनम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• स्वस्य: of himself; his own
• स्वस्य: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय (also)

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• प्रियम्: pleasing; dear
• प्रियम्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (of वचनम्)

Speaker

Narrator (contextual narration within Skanda Purāṇa’s Kāśī-khaṇḍa frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (typical)

Visual Art Cues

Scene: A king, softened by affection, listens to his beloved’s words and responds gently; an intimate palace setting with restrained royal splendor, suggesting moral refinement rather than opulence.

Characters & Entities

• Kalāvatī
• King

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right response in dharma is speech that preserves harmony and honors sincere devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; the overarching context is the Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.